ทำไมอิสราเอลกับซีเรียต้องเปิดเจรจา หลังโจมตีฐานทัพอากาศอาบู อัล-ดูฮูร์

การพบกันเมื่อวันอาทิตย์ระหว่างอาซาด อัล-ไชบานี รัฐมนตรีต่างประเทศซีเรีย และโรมัน กอฟมัน ผู้อำนวยการมอสสาด หน่วยข่าวกรองต่างประเทศของอิสราเอล เป็นความพยายามจัดการวิกฤต หลังอิสราเอลโจมตีฐานทัพอากาศอาบู อัล-ดูฮูร์เมื่อวันที่ 18 สิงหาคม การโจมตีทำให้ความขัดแย้งเรื่องบทบาทของตุรกีในซีเรียยุคหลังประธานาธิบดีบาชาร์ อัล-อัสซาด กลายเป็นประเด็นที่เกี่ยวข้องกับอิสราเอล ซีเรีย ตุรกี และสหรัฐฯ โดยตรง 102

ตามรายงานของสื่อรัฐบาลซีเรียและแหล่งข่าวหลายแห่ง การโจมตีอย่างน้อย 8 ครั้งมุ่งเป้าไปที่รันเวย์และพื้นที่จัดเก็บของฐานทัพ ขณะที่แหล่งข่าวทหารซีเรียและพลเรือนที่อาศัยอยู่ใกล้ฐานระบุว่าไม่มีผู้เสียชีวิต 116 เหตุการณ์เกิดขึ้นเพียงไม่กี่ชั่วโมงหลังคณะผู้แทนตุรกีเดินทางเยือนพื้นที่ ทำให้ช่วงเวลาของการโจมตีกลายเป็นหัวใจของคำอธิบายที่แตกต่างกันจากแต่ละฝ่าย 18

อิสราเอลบอกว่าต้องการป้องกันอะไร

เหตุผลที่อิสราเอลประกาศคือ ซีเรียกำลังเข้าใกล้การละเมิด “สถานะเดิมด้านความมั่นคง” ที่ทั้งสองฝ่ายตกลงกันไว้ ด้วยการเปิดทางให้กองกำลังตุรกีเข้าประจำการที่ฐานทัพแห่งนี้ เจ้าหน้าที่อิสราเอลกล่าวว่าปฏิบัติการมีเป้าหมายเพื่อป้องกันไม่ให้ตุรกีสร้างฐานที่มั่นทางทหารใกล้เมืองอะเลปโป และเป็นการดำเนินการหลังจากอิสราเอลเตือนรัฐบาลดามัสกัสหลายครั้ง 2238

ความกังวลของอิสราเอลไม่ได้จำกัดอยู่ที่การมีเจ้าหน้าที่ตุรกีอยู่ในพื้นที่เท่านั้น เจ้าหน้าที่อิสราเอลมองว่าระบบป้องกันภัยทางอากาศ โดรน และขีปนาวุธของตุรกีในซีเรีย อาจจำกัดเสรีภาพในการปฏิบัติการของอิสราเอล หรือสร้างความเสี่ยงทางทหารรูปแบบใหม่ขึ้นมา ด้วยเหตุนี้ อิสราเอลจึงนำเสนอการโจมตีว่าเป็นคำเตือนเชิงป้องกัน มากกว่าจะเป็นความพยายามสังหารกำลังพลตุรกี 18

อย่างไรก็ตาม คำอธิบายดังกล่าวยังเป็นข้อพิพาทอยู่ การที่การโจมตีเกิดขึ้นหลังคณะผู้แทนตุรกีเดินทางเยือนฐานทัพ เป็นหลักฐานเรื่องลำดับเวลา แต่ไม่ได้พิสูจน์ด้วยตัวเองว่าการส่งกำลังพลได้รับอนุมัติแล้วหรือกำลังจะเกิดขึ้นในทันที

ซีเรียปฏิเสธแผนตั้งฐานทัพตุรกีถาวร

ดามัสกัสให้คำอธิบายต่างออกไป เจ้าหน้าที่ซีเรียระบุว่า การเยือนของตุรกีเกี่ยวข้องกับการฝึกอบรมและความร่วมมือทางทหาร ไม่ใช่การจัดตั้งฐานทัพตุรกีถาวรหรือการส่งกำลังพลไปประจำการระยะยาวที่อาบู อัล-ดูฮูร์

อัล-ไชบานียังกล่าวว่า ฐานทัพแห่งนี้เกือบไม่มีคนอยู่ในช่วงที่ถูกโจมตี และปฏิเสธข้อกล่าวหาว่าการมีอยู่ของทหารตุรกีเป็นเหตุผลอันชอบธรรมสำหรับการโจมตี 1333

ซีเรียประณามการโจมตีว่าเป็นการละเมิดอธิปไตย และเรียกร้องให้ทุกฝ่ายลดระดับความตึงเครียด ดังนั้น การพบกันเมื่อวันอาทิตย์จึงเป็นช่องทางให้ทั้งสองฝ่ายหารือเรื่องการจัดการความมั่นคงโดยตรง แทนที่จะปล่อยให้การโจมตีฝ่ายเดียวและการกล่าวหาผ่านสื่อเป็นตัวกำหนดความสัมพันธ์ 1020

ตุรกีปฏิเสธข้อกล่าวหาของอิสราเอล

ตุรกีระบุว่าข้อกล่าวหาของอิสราเอลเกี่ยวกับบทบาททางทหารของตุรกีในซีเรีย “ไม่อาจรับฟังได้” และประณามการโจมตี อังการายืนยันว่าความร่วมมือกับดามัสกัสเกี่ยวข้องกับการฝึกทหาร เสถียรภาพของซีเรีย และการฟื้นฟูประเทศ ไม่ใช่ความพยายามเชิงรุกเพื่อโอบล้อมอิสราเอล 449

ข้อพิพาทมีความอ่อนไหวเป็นพิเศษ เพราะอาบู อัล-ดูฮูร์อยู่ไม่ไกลจากชายแดนตุรกี การโจมตีสถานที่ที่มีทหารตุรกีอยู่ หรือถูกเชื่อว่ามีทหารตุรกีอยู่ อาจนำไปสู่การตอบโต้ทางทหารโดยตรง แม้เจตนาของอิสราเอลจะจำกัดอยู่ที่การโจมตีโครงสร้างพื้นฐานของซีเรียก็ตาม

เหตุใดสหรัฐฯ จึงกังวล

ทอม บาร์ราค ผู้แทนพิเศษของสหรัฐฯ ประจำซีเรีย เรียกปฏิบัติการนี้ว่าเป็น “การยกระดับที่ไม่จำเป็น” และกล่าวว่าสหรัฐฯ กำลังทำงานเพื่อจัดตั้งกลไกป้องกันการปะทะระหว่างอิสราเอล ตุรกี และซีเรีย เขายังเตือนว่าตุรกีไม่ได้รับแจ้งล่วงหน้า และอาจมองการเคลื่อนตัวของเครื่องบินอิสราเอลว่าเป็นภัยคุกคาม 150

เจ้าหน้าที่อิสราเอลโต้แย้งคำกล่าวของบาร์ราค โดยยืนยันว่าสหรัฐฯ ได้รับแจ้งแล้ว ความขัดแย้งเรื่องการแจ้งเตือนมีความสำคัญ เพราะตุรกีเป็นทั้งพันธมิตรของสหรัฐฯ และสมาชิกองค์การสนธิสัญญาแอตแลนติกเหนือ หรือนาโต ทำให้เหตุการณ์ใดก็ตามที่เกี่ยวข้องกับกำลังพลตุรกีมีความเสี่ยงทางการทูตและความมั่นคงสูงขึ้น 2139

ต่อมา บาร์ราคกล่าวว่าการโจมตีอาจเสี่ยงทำให้ตุรกีถูกยั่วยุให้เข้าสู่ความขัดแย้งที่กว้างขึ้น แต่นี่เป็นการประเมินของผู้แทนสหรัฐฯ ไม่ใช่ข้อเท็จจริงที่ยืนยันได้เกี่ยวกับเจตนาของอิสราเอล 3637

ช่องทางลับที่ยังไม่เพียงพอจะหยุดวิกฤต

การหารือเมื่อวันอาทิตย์ไม่ใช่การติดต่อครั้งแรกระหว่างเจ้าหน้าที่อิสราเอลกับซีเรียในช่วงที่ผ่านมา กอฟมันและอัล-ไชบานีเคยพูดคุยทางโทรศัพท์เมื่อวันที่ 14 สิงหาคม หรือ 4 วันก่อนการโจมตีฐานทัพ โดยหารือเรื่องการมีอยู่ทางทหารของตุรกีในซีเรีย ตามข้อมูลจากผู้ที่รับทราบเรื่องนี้ 2

การติดต่อดังกล่าวสะท้อนว่า ทั้งสองฝ่ายมีช่องทางสำหรับพูดคุยเรื่องบทบาทของตุรกีอยู่แล้ว แต่ยังไม่สามารถสร้างกติกาที่ทุกฝ่ายยอมรับได้ อิสราเอลตัดสินใจจากการประเมินของตนเองว่ากำลังเกิดภัยคุกคาม ขณะที่ซีเรียและตุรกียืนยันว่าไม่มีการพัฒนาทางทหารเช่นนั้นที่ฐานอาบู อัล-ดูฮูร์

ประเด็นที่ยังไม่มีคำตอบ

เป้าหมายเร่งด่วนของการพบกันคือการลดความตึงเครียดหลังการโจมตี ไม่ใช่การยุติข้อขัดแย้งทั้งหมดเกี่ยวกับบทบาทของตุรกีในซีเรีย คำถามสำคัญที่ยังค้างอยู่คือ อาบู อัล-ดูฮูร์กำลังจะกลายเป็นฐานที่มั่นทางทหารของตุรกีจริงหรือไม่ หรือเป็นเพียงสถานที่สำหรับการฝึกอบรมและความร่วมมือทางทหาร

รายงานที่มีอยู่ยืนยันลำดับเหตุการณ์ ได้แก่ การเยือนของคณะผู้แทนตุรกี การโจมตีเมื่อวันที่ 18 สิงหาคม คำอธิบายที่ขัดแย้งกัน และการติดต่อทางการทูตที่ตามมา แต่ยังไม่มีหลักฐานอิสระที่ยืนยันการประเมินข่าวกรองของอิสราเอล

ข้อสรุปที่รอบคอบที่สุดจึงมีขอบเขตจำกัด: อิสราเอลระบุว่าการโจมตีมีเป้าหมายเพื่อป้องกันสิ่งที่ตนมองว่าเป็นการพัฒนาทางทหารของตุรกีซึ่งอันตราย ขณะที่ซีเรียและตุรกียืนยันว่าไม่มีแผนดังกล่าว การเจรจาเมื่อวันอาทิตย์จึงเป็นความพยายามไม่ให้ความขัดแย้งนี้ลุกลามเป็นการเผชิญหน้าระหว่างอิสราเอลกับตุรกีในซีเรีย 103350