จีนลงทุนเพียง 4,200 ดอลลาร์ต่อเวิร์กช็อป แต่ได้อะไรจากแรร์เอิร์ธในอิหร่าน?

แรร์เอิร์ธโดดเด่นเพราะจีนเคยปกป้องเทคโนโลยีเหล่านี้จากการถ่ายโอนไปต่างประเทศมาโดยตลอด ในเดือนตุลาคม 2025 — เพียงสิบเดือนก่อนประกาศนี้ — กระทรวงพาณิชย์จีนได้กำหนดข้อกำหนดใบอนุญาตส่งออกสำหรับเทคโนโลยีการทำเหมือง การถลุง การแยก และการผลิตแม่เหล็กแรร์เอิร์ธทั้งหมด การนำฐานความรู้เดียวกันนี้มาไว้ในโครงการความร่วมมือกับอิหร่านจึงถือเป็นข้อยกเว้นนโยบายที่สำคัญ

ศักยภาพแรร์เอิร์ธของอิหร่าน: จริงแต่ยังไม่ได้รับการพิสูจน์

อิหร่านมีความผิดปกติของแร่แรร์เอิร์ธที่รู้จักทั่วพื้นที่ประมาณ 7,000 ตารางกิโลเมตร แหล่งที่มีหลักฐานมากที่สุดคือ Bafq iron-oxide-apatite belt ซึ่งการศึกษาทดลองสามารถกู้คืนซีเรียม แลนทานัม นีโอดิเมียม และอิตเทรียมได้ 84–86% อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีปริมาณสำรองเชิงพาณิชย์ที่ได้รับการประกาศ และปัจจุบันอิหร่านไม่มีกำลังการผลิตแรร์เอิร์ธเชิงพาณิชย์

ในเดือนเมษายน 2025 อิหร่านเปิดตัวโรงงานแปรรูปโมนาไซต์ที่ออกแบบโดยวิศวกรในประเทศ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของกลยุทธ์ "เศรษฐกิจต้านทาน" (Resistance Economy) ที่ออกแบบมาเพื่อเชื่อมโยงอิหร่านเข้ากับห่วงโซ่อุปทานยูเรเซียที่เลี่ยงการคว่ำบาตรของตะวันตก โรงงานแห่งนี้ยังคงเป็นโรงงานนำร่อง

เงินทุน: เงินน้อย แต่ leverage ทางยุทธศาสตร์มหาศาล

ภายใต้เงื่อนไขของโครงการ:

• จีนให้ประมาณ 30,000 หยวน (4,200 ดอลลาร์สหรัฐ) ต่อเวิร์กช็อป
• อิหร่านรับผิดชอบค่าเดินทางระหว่างประเทศและที่พักสำหรับฝ่ายจีน

ตัวเลขต่อเวิร์กช็อปได้รับความสนใจอย่างกว้างขวางเพราะความต่ำต้อยของมัน นักวิเคราะห์คนหนึ่งกล่าวว่า "เวิร์กช็อปวิทยาศาสตร์มูลค่า 4,200 ดอลลาร์สหรัฐดังกว่าในเชิงภูมิรัฐศาสตร์มากกว่าการประกาศเหมืองมูลค่าพันล้านดอลลาร์" รายงานของ Breitbart อธิบายการจัดการนี้ว่า "จีนกำลังสำรวจแร่ — การทำความรู้จักกับขนาดที่แท้จริงของแหล่งแรร์เอิร์ธของอิหร่าน" Michael Bociurkiw ผู้วิจารณ์ใน Substack สรุปสั้นๆ ว่า "จีนไม่ได้ซื้อแรร์เอิร์ธ กำลังซื้อออปชัน"

บริบททางยุทธศาสตร์: นโยบายแรร์เอิร์ธสองทาง

กลยุทธ์แรร์เอิร์ธของจีนที่มีต่ออิหร่านเผยให้เห็นความเป็นคู่ที่ทำให้นักสังเกตการณ์งงงวย:

• การควบคุมการส่งออกในประเทศเข้มงวดขึ้น: ในเดือนตุลาคม 2025 ปักกิ่งจำกัดการส่งออกเทคโนโลยีการทำเหมือง การถลุง การแยก และการผลิตแม่เหล็กแรร์เอิร์ธไปยังตะวันตก
• การแบ่งปันความรู้กับอิหร่านขยายตัว: เพียงสิบเดือนต่อมา สาขาเทคโนโลยีเดียวกันนี้รวมอยู่ในเวิร์กช็อปร่วมกับเตหะราน

สิ่งนี้อยู่ภายในกรอบที่กว้างกว่ามาก นั่นคือ ข้อตกลงหุ้นส่วนทางยุทธศาสตร์ที่ครอบคลุม 25 ปีมูลค่า 4 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐ ระหว่างจีนและอิหร่าน ข้อตกลงนั้นรับประกันว่า 80% ของการส่งออกน้ำมันของอิหร่านไหลไปยังโรงกลั่นของจีนและรักษาการเข้าถึงฐานแร่ของอิหร่านของจีน ซึ่งพัฒนาโดยความช่วยเหลือทางเทคนิคของจีน

จังหวะทางภูมิรัฐศาสตร์: ประกาศท่ามกลางความขัดแย้งที่ดำเนินอยู่

การประกาศของ NSFC เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 10 สิงหาคม 2026 ในระหว่างความขัดแย้งสหรัฐฯ-อิหร่านที่กำลังดำเนินอยู่ สื่อหลายแห่งตั้งข้อสังเกตว่าสหรัฐฯ รายงานว่าเกือบจะหมดสต็อกขีปนาวุธพิสัยไกลแล้ว สำนักข่าวหลายแห่งตีกรอบข้อตกลงนี้ว่าเป็น "การยั่วยุเชิงยุทธศาสตร์" ที่จังหวะเวลาให้ลึกซึ้งยิ่งขึ้นของแกนทรัพยากรจีน-อิหร่านในช่วงเวลาที่ละเอียดอ่อน

แรร์เอิร์ธเป็นส่วนประกอบสำคัญในขีปนาวุธ เครื่องบินรบ เรดาร์ และระบบทหารอื่นๆ การขยายเครือข่ายความรู้ในพื้นที่นี้ไปยังพันธมิตรที่อยู่ภายใต้การคว่ำบาตรของสหรัฐฯ ถูกมองในวอชิงตันว่าเป็นความท้าทายต่อระบอบการควบคุมการส่งออกของจีนเอง ซึ่งเป็นแหล่ง leverage ที่สำคัญต่อตะวันตก

บทสรุป

โครงการเวิร์กช็อปแรร์เอิร์ธจีน-อิหร่านมีความสำคัญในเชิงการทูตในฐานะสัญญาณของความเต็มใจของปักกิ่งที่จะแบ่งปันเทคโนโลยีที่ถูกจำกัดกับพันธมิตรที่ถูกคว่ำบาตร ภาระผูกพันทางการเงินในทันทีนั้นเล็กน้อย — ประมาณ 4,200 ดอลลาร์ต่อกิจกรรม — แต่มูลค่าที่แท้จริงอยู่ที่การถ่ายทอดความรู้ทางธรณีวิทยาระยะยาว ความสัมพันธ์ระดับบุคคล และการจัดแนวทางยุทธศาสตร์ ดังที่การวิเคราะห์ของ XenoSpectrum กล่าวไว้ ข้อตกลงนี้เผยให้เห็น "กลยุทธ์แรร์เอิร์ธคู่" ที่จีนปิดกั้นการถ่ายโอนเทคโนโลยีไปยังคู่แข่งในขณะเดียวกันก็เร่งให้เกิดขึ้นในหมู่พันธมิตร