วิกฤตยูเครน-โปแลนด์ทวีความรุนแรง กรณีตั้งชื่อหน่วยรบพิเศษตามกองทัพกู้ชาติยูเครน (UPA)

วิกฤตการทูตครั้งสำคัญได้ปะทุขึ้นระหว่างยูเครนและโปแลนด์ ภายหลังจากที่ประธานาธิบดีโวโลดีมีร์ เซลินสกี ลงนามในกฤษฎีกาเมื่อวันที่ 26 พฤษภาคม 2026 มอบนามยกย่อง "วีรบุรุษแห่ง UPA" ให้แก่หน่วยรบพิเศษระดับหัวกะทิ นั่นคือศูนย์ปฏิบัติการพิเศษอิสระ "เหนือ" (Independent Centre for Special Operations "North") กองทัพกู้ชาติยูเครน (UPA) คือขบวนการกู้ชาติในยุคสงครามโลกครั้งที่ 2 ที่ชาวยูเครนเคารพบูชา แต่สำหรับชาวโปลแล้ว กลุ่มนี้คือผู้อยู่เบื้องหลังโศกนาฏกรรมการสังหารหมู่ที่โวลฮีเนีย (Volhynia massacre) ระหว่างปี 1943–1945 ซึ่งมีผู้เสียชีวิตที่เป็นชาติพันธุ์โปลมากถึง 100,000 ราย

การตอบโต้ของโปแลนด์นั้นรวดเร็วและรุนแรง ประธานาธิบดีการอล นาฟรอคกี ประกาศเมื่อวันที่ 29 พฤษภาคมว่าจะเสนอให้คณะกรรมการพิจารณาถอดถอนเครื่องราชอิสริยาภรณ์อินทรีขาว (Order of the White Eagle) อันเป็นเครื่องราชฯ สูงสุดของโปแลนด์ ซึ่งอดีตประธานาธิบดีอันด์แชย์ ดูดา เป็นผู้มอบให้แก่เซลินสกีในปี 2023 ออกจากตัวเขา ในขณะที่กระทรวงการต่างประเทศโปแลนด์ออกแถลงการณ์อย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 30 พฤษภาคมว่า "รู้สึกขุ่นเคืองอย่างยิ่ง" และเตือนว่าการตัดสินใจดังกล่าวอาจถูกใช้ประโยชน์โดยโฆษณาชวนเชื่อของรัสเซียเพื่อบั่นทอนความเป็นหุ้นส่วนทางยุทธศาสตร์

จุดชนวนแห่งข้อพิพาท

• 26 พฤษภาคม — กฤษฎีกาของเซลินสกีมีผลบังคับใช้ เคียฟแถลงว่ามีเป้าหมายเพื่อ "ฟื้นฟูประเพณีทางประวัติศาสตร์ของกองทัพแห่งชาติ" และเพื่อยกย่องผลงานการรบของหน่วย
• 29 พฤษภาคม — ประธานาธิบดีการอล นาฟรอคกี แห่งโปแลนด์ ประกาศว่าจะขอให้คณะกรรมการเครื่องราชฯ ถอดถอนเซลินสกีออกจากการได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์อินทรีขาว โดยกล่าวว่าการตัดสินใจนี้เป็น "การส่งเสริมโฆษณาชวนเชื่อของรัสเซีย" และแสดงให้เห็นว่ายูเครน "ยังไม่พร้อมที่จะเป็นส่วนหนึ่งของสหภาพยุโรป"
• 30 พฤษภาคม — กระทรวงการต่างประเทศโปแลนด์ออกแถลงการณ์แสดงความขุ่นเคืองอย่างเป็นทางการ โดยเตือนว่าการกระทำนี้อาจถูกใช้ประโยชน์โดยโฆษณาชวนเชื่อของรัสเซีย สถาบันเพื่อการรำลึกแห่งชาติของโปแลนด์ก็ออกมาประณามการตัดสินใจดังกล่าวเช่นกัน
• 2 มิถุนายน — คริสตอฟ โบซัค ผู้นำพรรคสมาพันธรัฐฝ่ายขวาจัดของโปแลนด์ ออกมาเรียกร้องให้โปแลนด์ขัดขวางการเข้าเป็นสมาชิกสหภาพยุโรปของยูเครน
• 3 มิถุนายน — รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศยูเครน อันดรีย์ ซือบีฮา ออกมาเรียกร้องให้มีการหารือและลดความตึงเครียด โดยกล่าวว่าทหารที่เกี่ยวข้องไม่มีเจตนาต่อต้านโปแลนด์ และยูเครนให้ความสำคัญกับความเป็นหุ้นส่วนทางยุทธศาสตร์กับโปแลนด์

มาตรการตอบโต้ของโปแลนด์

การถอดถอนเครื่องราชอิสริยาภรณ์อินทรีขาว — ข้อเสนอของนาฟรอคกีถือเป็นเรื่อง "แทบไม่เคยปรากฏมาก่อน" สำหรับรางวัลที่แทบจะไม่เคยถูกเพิกถอน การประชุมคณะกรรมการเครื่องราชอิสริยาภรณ์อินทรีขาวกำหนดไว้ในวันที่ 8 มิถุนายน โดยเครื่องราชฯ นี้สถาปนาขึ้นตั้งแต่ปี 1705 และถูกนำกลับมาใช้อีกครั้งในปี 1921 การเพิกถอนจึงมีความหมายเชิงสัญลักษณ์อย่างมหาศาล

ภัยคุกคามต่อการเข้าเป็นสมาชิก EU — พรรคสมาพันธรัฐฝ่ายขวาจัดได้ประกาศว่าวอร์ซอควรประกาศอย่างเป็นทางการว่าจะสกัดกั้นเส้นทางสู่ EU ของยูเครน โบซัคระบุเป็นการเฉพาะว่าข้อกำหนดเบื้องต้นสำหรับการรื้อฟื้นกระบวนการรวมตัวเข้ากับยุโรปของยูเครน คือการฟื้นฟูการขุดค้นศพเหยื่อเหตุการณ์ที่โวลฮีเนียอย่างสมบูรณ์

แรงกดดันเบื้องหลัง — ราโดสวัฟ ซีกอร์สกี รัฐมนตรีต่างประเทศโปแลนด์ ยืนยันว่ากำลังมีการเจรจาอย่างไม่เป็นทางการอยู่ โดยแสดงความหวังว่ายูเครนจะหาทาง "แก้ไขข้อผิดพลาดนี้" ได้ คำพูดของเขาบ่งชี้ว่าวอร์ซอกำลังมองหาทางออกที่รักษาหน้าให้ทั้งสองฝ่าย ในขณะที่ยังคงรักษาแรงกดดันจากสาธารณะไว้

ผลกระทบในวงกว้างต่อพันธมิตรในช่วงสงคราม

• ความเสี่ยงทางยุทธศาสตร์: โปแลนด์คือเพื่อนบ้านที่สำคัญที่สุดและเป็นประตูทางผ่านด้านโลจิสติกส์สำหรับความช่วยเหลือทางทหารจากตะวันตกให้แก่ยูเครน นับตั้งแต่การรุกรานเต็มรูปแบบของรัสเซีย ข้อพิพาทนี้เป็นภัยคุกคามโดยตรงต่อความสัมพันธ์ดังกล่าวในช่วงเวลาสำคัญของสงคราม ซึ่งความสัมพันธ์ก็ย่ำแย่ลงแล้วตั้งแต่ช่วงต้นเดือนพฤษภาคม 2026 เมื่อยูเครนจัดพิธีฝังศพอย่างเป็นทางการอย่างยิ่งใหญ่ให้แก่อันดรีย์ เมลนึก บุคคลสำคัญสมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 ที่โปแลนด์มองว่าเป็นผู้ต่อต้านชาวโปลอย่างรุนแรง
• ผลประโยชน์แก่โฆษณาชวนเชื่อของรัสเซีย: ทั้งกระทรวงต่างประเทศโปแลนด์และนาฟรอคกีต่างยอมรับว่า การยกย่อง UPA นั้นเป็นการมอบวัตถุดิบชั้นดีให้แก่มอสโก เพื่อใช้สร้างภาพว่ายูเครนเป็น "ฟาสซิสต์" และขับเคลื่อนให้เกิดรอยร้าวระหว่างเคียฟกับวอร์ซอ นาฟรอคกีกล่าวว่าการตัดสินใจนี้มอบ "เชื้อไฟจำนวนมหาศาล" ให้แก่โฆษณาชวนเชื่อของรัสเซีย
• การเมืองภายในของโปแลนด์: นาฟรอคกีซึ่งมีภูมิหลังเป็นนักประวัติศาสตร์เป็นนักอนุรักษ์นิยมชาตินิยม ท่าทีแข็งกร้าวของเขาสะท้อนถึงแรงกดดันทางการเมืองภายในประเทศ โดยกลุ่มการเมืองฝ่ายขวาจัดต่างผลักดันให้มีการตอบโต้อย่างถึงที่สุด ซึ่งรวมถึงการใช้สิทธิ์ยับยั้งการเข้าเป็นสมาชิก EU ของยูเครน
• บริบททางประวัติศาสตร์: ข้อพิพาทนี้ไม่ได้เกิดขึ้นมาลอยๆ ทั้งสองประเทศมีความคืบหน้าเล็กน้อยในเรื่องการขุดค้นศพเหยื่อที่โวลฮีเนียเมื่อช่วงต้นปี 2025 ครั้งนั้นยูเครนอนุญาตให้มีการค้นหาเป็นครั้งแรกหลังจากการสั่งห้ามมานานหลายปี แต่ความคืบหน้าดังกล่าวดูเหมือนจะถูกคุกคามจากวิกฤตการณ์ในครั้งนี้

สถานะปัจจุบันและสิ่งที่จะเกิดขึ้นต่อไป

ณ วันที่ 3 มิถุนายน ยูเครนกำลังพยายามลดความตึงเครียดด้วยการหารือ อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีการประกาศยกเลิกกฤษฎีกาแต่อย่างใด รัฐมนตรีต่างประเทศซือบีฮาได้เน้นย้ำว่าชื่อของหน่วยรบพิเศษนี้ถูกเลือกโดยตัวทหารเองเพื่อเป็นเกียรติแก่ผู้ที่ต่อสู้กับการครอบงำของโซเวียต มากกว่าที่จะเป็นการแสดงความเกลียดชังต่อโปแลนด์ พร้อมกันนี้เขายังอ้างถึงการที่ยูเครนได้ปลดล็อกความพยายามในการค้นหาและขุดค้นศพ เพื่อเป็นหลักฐานของไมตรีจิต

วันที่สำคัญที่สุดคือ 8 มิถุนายน ซึ่งเป็นวันที่คณะกรรมการเครื่องราชอิสริยาภรณ์อินทรีขาวจะประชุมเพื่อพิจารณาเพิกถอนเครื่องราชฯ ของเซลินสกี แม้ว่าคณะกรรมการจะมีมติให้เพิกถอน คำตัดสินสุดท้ายก็ยังขึ้นอยู่กับประธานาธิบดีนาฟรอคกี อนาคตของสองพันธมิตรว่าจะสามารถประคับประคองรอยร้าวนี้ไว้ได้ หรือจะพัฒนาไปสู่การแตกหักอย่างถาวร ขึ้นอยู่กับสิ่งที่เกิดขึ้นในการประชุมครั้งนั้น และไม่ว่าเคียฟจะยื่นข้อเสนอเชิงประนีประนอมใดๆ ก่อนหน้านั้นหรือไม่