ดีเบตยุโรป: ยูเครนปฏิเสธสถานะ “สมาชิกสมทบ EU” ที่เยอรมนีเสนอ

ข้อเสนอของเยอรมนี: สถานะกึ่งกลางก่อนเป็นสมาชิกเต็ม

นายกรัฐมนตรีเยอรมนี ฟรีดริช เมิร์ซ (Friedrich Merz) เสนอให้สร้างสถานะใหม่คือ สมาชิกสมทบของ EU สำหรับยูเครน เพื่อเป็นขั้นตอนกลางระหว่างสถานะ “ประเทศผู้สมัคร” กับ “สมาชิกเต็มรูปแบบ”

ตามแนวคิดนี้ เจ้าหน้าที่ของยูเครนจะสามารถเข้าถึงสถาบันและเวทีการเมืองของสหภาพยุโรปได้มากขึ้น เช่น

• เข้าร่วมการประชุมสุดยอดผู้นำ EU
• เข้าร่วมการประชุมระดับรัฐมนตรี
• มีตัวแทนในบางสถาบันของ EU เช่น คณะกรรมาธิการยุโรป (European Commission) หรือรัฐสภายุโรป (European Parliament) ในสถานะที่ไม่มีสิทธิ์โหวต

แต่ถึงอย่างนั้น ยูเครนจะยัง ไม่มีสิทธิ์ลงคะแนนเสียง ในกระบวนการตัดสินใจของสหภาพยุโรป และยังไม่ถือเป็นประเทศสมาชิกอย่างเป็นทางการ

เมิร์ซเสนอว่าแนวคิดนี้อาจช่วยให้ยูเครนผูกพันกับยุโรปอย่างใกล้ชิดมากขึ้น ในขณะที่การเจรจาเข้าเป็นสมาชิกเต็มรูปแบบ ซึ่งปกติใช้เวลาหลายปี ยังคงดำเนินต่อไป

ทำไมเซเลนสกีจึงบอกว่า “ไม่ยุติธรรม”

ประธานาธิบดีเซเลนสกีส่งจดหมายถึงผู้นำ EU เพื่อแสดงความกังวลต่อข้อเสนอนี้ โดยเขามองว่ายูเครนจะมีเพียงบทบาทเชิงสัญลักษณ์เท่านั้น

เขาเตือนว่า หากยูเครนเข้าร่วมประชุมแต่ไม่มีสิทธิ์โหวต ประเทศจะกลายเป็น

“อยู่ในสหภาพยุโรป แต่ ไม่มีเสียง ในการตัดสินใจ”

จากมุมมองของรัฐบาลเคียฟ แนวคิดนี้มีความเสี่ยงสองประการสำคัญ

• อาจทำให้ยูเครนติดอยู่ในสถานะกึ่งกลางเป็นเวลานาน
• อาจส่งสัญญาณว่า EU พร้อมเสนอ “สถานะระดับรอง” แทนการเป็นสมาชิกเต็มรูปแบบ

ด้วยเหตุนี้ ยูเครนจึงยืนยันว่าควรเดินหน้าตาม กระบวนการเข้าเป็นสมาชิกแบบปกติของ EU แม้ว่าจะต้องใช้เวลานานและต้องปฏิรูปด้านกฎหมาย เศรษฐกิจ และการเมืองหลายด้านก็ตาม

สถานะ “สมาชิกสมทบ” จะให้อะไรกับยูเครน

แม้รายละเอียดในแต่ละรายงานอาจแตกต่างกัน แต่ภาพรวมของสถานะนี้จะเป็นการให้ยูเครนมีบทบาทในโครงสร้าง EU มากขึ้นโดยยังไม่ใช่สมาชิกเต็ม

สิ่งที่อาจได้รับ เช่น

• เข้าร่วมการประชุมผู้นำ EU
• เข้าร่วมประชุมระดับรัฐมนตรี
• มีตัวแทนในสถาบัน EU ในสถานะที่ไม่มีสิทธิ์ลงคะแนน

ข้อจำกัดสำคัญ ได้แก่

• ไม่มีสิทธิ์โหวตกฎหมายหรือการตัดสินใจของ EU
• ไม่มีอำนาจเต็มในสถาบันของสหภาพ
• ยังไม่ถือเป็นประเทศสมาชิก

กล่าวอีกอย่างคือ ยูเครนจะมีส่วนร่วมในการหารือ แต่ ไม่สามารถตัดสินใจขั้นสุดท้ายได้

ปฏิกิริยาจากสถาบันของสหภาพยุโรป

คณะกรรมาธิการยุโรป (European Commission) ยืนยันว่าได้รับข้อเสนอจากเยอรมนีแล้ว แต่ยังไม่ได้ให้การรับรองอย่างเป็นทางการ

เจ้าหน้าที่ของคณะกรรมาธิการย้ำว่า การขยายสมาชิกของ EU ยังคงยึดหลัก “การเข้าร่วมตามคุณสมบัติและการปฏิรูป” ซึ่งประเทศผู้สมัครต้องผ่านเกณฑ์ด้านกฎหมาย เศรษฐกิจ และประชาธิปไตยก่อน

นอกจากนี้ยังระบุว่าประเด็นนี้ควรถูกหารือในระดับ สภายุโรป (European Council) ซึ่งเป็นเวทีของผู้นำประเทศสมาชิก

ประเทศยุโรปมีท่าทีไม่เหมือนกัน

ประเทศในยุโรปตอบสนองต่อแนวคิดนี้แตกต่างกัน

เยอรมนีเป็นผู้สนับสนุนหลัก โดยมองว่าเป็นวิธีทำให้ยูเครนมีบทบาทในยุโรปมากขึ้นระหว่างที่กระบวนการเข้าร่วม EU ยังดำเนินอยู่

แต่บางประเทศมีท่าทีระมัดระวัง ตัวอย่างเช่น รัฐมนตรีต่างประเทศอิตาลีระบุว่า ยูเครนควรผ่าน กระบวนการสมัครสมาชิกเต็มรูปแบบเหมือนประเทศอื่น ๆ และต้องดำเนินการปฏิรูปตามข้อกำหนดของ EU ก่อน

ความเห็นที่แตกต่างนี้สะท้อนความท้าทายทางการเมืองในยุโรป: บางฝ่ายต้องการทางออกที่ยืดหยุ่นในช่วงสงคราม ขณะที่อีกฝ่ายยืนยันว่ากฎของ EU ไม่ควรถูกเปลี่ยน

คำถามใหญ่ของยุโรปในยุคสงคราม

การถกเถียงเรื่อง “สมาชิกสมทบ” จึงสะท้อนความตึงเครียดระหว่างสองแนวคิด

ด้านหนึ่ง ยุโรปต้องการสนับสนุนยูเครนอย่างรวดเร็วในช่วงที่ยังทำสงครามกับรัสเซีย

อีกด้านหนึ่ง สหภาพยุโรปมีระบบการขยายสมาชิกที่เข้มงวด ซึ่งกำหนดให้ประเทศผู้สมัครต้องผ่านมาตรฐานหลายด้านก่อนเข้าเป็นสมาชิกเต็มรูปแบบ

ข้อเสนอของเยอรมนีเป็นความพยายามหาจุดกึ่งกลางระหว่างสองเป้าหมายนี้ แต่สำหรับยูเครนแล้ว ความกังวลหลักคือการหลีกเลี่ยงการติดอยู่ในสถานะที่ ไม่ใช่ทั้งพันธมิตรธรรมดา และไม่ใช่สมาชิกเต็มรูปแบบ ในระยะยาว

ขณะนี้แนวคิดดังกล่าวยังเป็นเพียงข้อเสนอ และอนาคตของมันจะขึ้นอยู่กับการหารือระหว่างรัฐบาลประเทศสมาชิก EU ต่อไป