การเจรจาสหรัฐ–อิหร่านคืบหน้าเพียงเล็กน้อย แต่ข้อขัดแย้งสำคัญยังขวางข้อตกลง

การเจรจาทางการทูตระหว่างสหรัฐอเมริกาและอิหร่านยังดำเนินอยู่ แต่เจ้าหน้าที่ทั้งสองฝ่ายยอมรับว่าการบรรลุข้อตกลงขั้นสุดท้ายยังอยู่ห่างไกล รัฐมนตรีต่างประเทศสหรัฐ มาร์โก รูบิโอ กล่าวว่าการหารือมี “ความเคลื่อนไหวเล็กน้อย” ซึ่งถือเป็นสัญญาณบวกในระดับหนึ่ง แม้จะยังมีประเด็นขัดแย้งสำคัญที่ต้องแก้ไขก่อนจะไปถึงข้อตกลงจริงได้

ระยะนี้ของการเจรจาจึงเป็นการพยายามลดช่องว่างระหว่างจุดยืนของทั้งสองฝ่าย มากกว่าจะเป็นการปิดดีลทันที โดยมีสองประเด็นใหญ่ที่กลายเป็นแกนหลักของการพูดคุย ได้แก่ ปริมาณยูเรเนียมเสริมสมรรถนะของอิหร่าน และกฎการควบคุมการเดินเรือในช่องแคบฮอร์มุซ

รูบิโอ: มีสัญญาณบวก แต่ยังไม่ใช่จุดเปลี่ยน

ฝ่ายสหรัฐส่งสัญญาณเชิงระมัดระวัง รูบิโอกล่าวว่าการเจรจามี “สัญญาณดีบางอย่าง” และมีความคืบหน้าเล็กน้อย แต่เตือนว่ายังมีข้อขัดแย้งยาก ๆ หลายเรื่องที่ต้องตกลงกันก่อนจะเกิดข้อตกลงทางการทูต

หนึ่งในข้อขัดแย้งคือข้อเสนอจากอิหร่านเกี่ยวกับช่องแคบฮอร์มุซ รูบิโอระบุว่าหากเตหะรานพยายามใช้ระบบเรียกเก็บค่าผ่านทางจากเรือพาณิชย์ การหาทางออกทางการทูตจะ “เป็นไปไม่ได้” เพราะสหรัฐมองว่าช่องแคบนี้เป็นน่านน้ำสากลที่ต้องเปิดเสรีต่อการค้าของโลก

ช่องแคบฮอร์มุซเป็นเส้นทางพลังงานที่สำคัญมาก เนื่องจากน้ำมันและก๊าซราวหนึ่งในห้าของโลกต้องผ่านจุดนี้ ทำให้กฎการเดินเรือในพื้นที่กลายเป็นประเด็นยุทธศาสตร์สำคัญของการเจรจา

ปากีสถานรับบทคนกลาง

การพูดคุยครั้งนี้ไม่ได้เกิดขึ้นแบบพบหน้ากันโดยตรงตลอดเวลา แต่ใช้ตัวกลางช่วยส่งข้อเสนอไปมา หนึ่งในประเทศที่เข้ามามีบทบาทคือปากีสถาน

โมห์ซิน นัควี รัฐมนตรีมหาดไทยของปากีสถาน ได้เดินทางไปยังกรุงเตหะรานหลายครั้งเพื่อส่งสารจากวอชิงตันและหารือกับรัฐมนตรีต่างประเทศอิหร่าน อับบาส อารักชี เพื่อหาทางประนีประนอม

บทบาทของปากีสถานสะท้อนรูปแบบการเจรจาแบบ “ทางอ้อม” ที่ตัวกลางทำหน้าที่ส่งข้อเสนอระหว่างสองฝ่าย ขณะที่นักการทูตพยายามลดช่องว่างในประเด็นหลัก

ปมหลัก: ยูเรเนียมเสริมสมรรถนะ 60%

ประเด็นเทคนิคที่ยากที่สุดคือคลังยูเรเนียมของอิหร่านที่เสริมสมรรถนะประมาณ 60% ระดับนี้สูงกว่าที่ใช้ในโรงไฟฟ้านิวเคลียร์พลเรือนอย่างมาก และถือว่าเข้าใกล้ระดับที่สามารถนำไปใช้ทำอาวุธได้ จึงเป็นความกังวลหลักของสหรัฐ

วอชิงตันต้องการให้ยูเรเนียมที่เสริมสมรรถนะสูงถูกนำออกจากอิหร่านเป็นส่วนหนึ่งของข้อตกลง ขณะที่ผู้นำอิหร่านไม่เห็นด้วย และต้องการเก็บวัสดุเหล่านี้ไว้ภายในประเทศภายใต้การตรวจสอบระหว่างประเทศ

ความเห็นต่างเรื่องสถานที่เก็บยูเรเนียมจึงกลายเป็นอุปสรรคสำคัญที่สุดต่อการบรรลุข้อตกลงที่ครอบคลุม

ช่องแคบฮอร์มุซ: จุดยุทธศาสตร์ของโลกพลังงาน

อีกประเด็นใหญ่คืออนาคตของช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นทางน้ำแคบที่เชื่อมอ่าวเปอร์เซียกับเส้นทางเดินเรือโลก

รายงานระบุว่าอิหร่านได้เสนอแนวคิดให้มีอำนาจควบคุมกฎการผ่านช่องแคบมากขึ้น หรือแม้แต่ระบบเก็บค่าผ่านทางจากเรือที่ใช้เส้นทางนี้ ขณะที่สหรัฐปฏิเสธแนวคิดดังกล่าว โดยยืนยันว่าการเดินเรือในน่านน้ำสากลต้องเสรีและไม่ควรถูกเรียกเก็บค่าธรรมเนียม

เนื่องจากการส่งออกพลังงานจำนวนมากจากตะวันออกกลางต้องผ่านช่องแคบนี้ การเปลี่ยนแปลงกฎใด ๆ จึงอาจส่งผลต่อเศรษฐกิจโลกโดยตรง

ตลาดการเงินผันผวนตามข่าวการเจรจา

ตลาดพลังงานและตลาดหุ้นตอบสนองต่อข่าวการเจรจาอย่างรวดเร็วมาก

รายงานก่อนหน้านี้ที่ระบุว่าสหรัฐและอิหร่านอาจใกล้บรรลุกรอบข้อตกลง ทำให้ราคาน้ำมันร่วงลงแรงและตลาดหุ้นปรับตัวขึ้น เนื่องจากนักลงทุนคาดว่าความเสี่ยงด้านภูมิรัฐศาสตร์จะลดลงและการส่งออกพลังงานอาจกลับสู่ภาวะปกติ

อย่างไรก็ตาม เมื่อมีรายงานเพิ่มเติมว่าแท้จริงแล้วข้อตกลงยังไม่เกิดขึ้น และประเด็นสำคัญยังไม่ได้รับการแก้ไข ราคาน้ำมันก็ปรับตัวกลับขึ้นมาอีกครั้ง

ขั้นตอนต่อไปของการเจรจา

นักการทูตมองว่า หากทั้งสองฝ่ายสามารถลดช่องว่างในสองประเด็นหลัก—การจัดการยูเรเนียมและกฎการเดินเรือในช่องแคบฮอร์มุซ—ได้ การเจรจาอาจนำไปสู่ “กรอบข้อตกลงชั่วคราว” ก่อน แล้วจึงพัฒนาเป็นข้อตกลงระยะยาวในภายหลัง

แต่หากข้อขัดแย้งยังคงอยู่ การเจรจาอาจดำเนินต่อไปโดยยังไม่มีความก้าวหน้าครั้งใหญ่ และตลาดพลังงานโลกก็อาจยังคงผันผวนตามข่าวหรือข่าวลือเกี่ยวกับการเจรจา

ในตอนนี้ ภาพรวมของสถานการณ์จึงยังเป็นการทูตที่เปราะบาง—การพูดคุยยังดำเนินอยู่ มีสัญญาณคืบหน้าเล็กน้อย และมีตัวกลางช่วยประสาน แต่ประเด็นสำคัญที่กำหนดชะตาของข้อตกลงถาวรยังไม่ได้รับการแก้ไข