หยุดยิงสหรัฐฯ-อิหร่านยังอยู่ แต่ช่องแคบฮอร์มุซทำให้ทุกอย่างเปราะบางขึ้น

กล่าวอีกแบบคือ หยุดยิงยังมีชีวิตอยู่บนกระดาษ แต่สภาพจริงในทะเลกลับตึงเครียดขึ้นเรื่อย ๆ รายงานระบุว่าการปะทุในและรอบช่องแคบฮอร์มุซช่วงไม่กี่วันล่าสุดเป็นเหตุรุนแรงที่สุดนับตั้งแต่หยุดยิงเริ่มขึ้น แม้เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ และอิหร่านยังส่งสัญญาณว่าต้องการเดินหน้าสู่ข้อตกลง

แผนสันติภาพ: ยังติดอยู่ที่คำตอบจากเตหะราน

คำถามทางการทูตเฉพาะหน้าคือ อิหร่านจะตอบข้อเสนอใหม่ของสหรัฐฯ อย่างไร เมื่อวันที่ 8 พฤษภาคม เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ ระบุว่าคาดว่าจะได้รับคำตอบจากอิหร่านเร็วที่สุดภายในวันนั้น ต่อข้อเสนอที่มุ่งยุติสงครามในอ่าว ขณะเดียวกันการปะทะยังลุกลามในและรอบฮอร์มุซ

แต่รายงานวันที่ 9 พฤษภาคมระบุว่า เตหะรานยังไม่ส่งสัญญาณชัดเจนว่าจะยอมรับข้อเสนอล่าสุดของรัฐบาลทรัมป์ได้หรือไม่ ดังนั้นแผนสันติภาพจึงอยู่ในช่วงค้างคา: ยังไม่มีรายงานว่าถูกปฏิเสธอย่างเป็นทางการ แต่ก็ยังไม่มีข้อตกลงที่ยืนยันแล้วเช่นกัน

ช่องว่างนี้ทำให้ทุกเหตุการณ์ทางทะเลมีน้ำหนักทางการเมืองมากขึ้น หากเกิดการยิง ขีปนาวุธ โดรน หรือเรือเล็กเข้าใกล้กันอีกครั้ง แต่ละฝ่ายอาจตีความเหตุเดียวกันต่างกัน และอาจนำไปใช้กดดันโต๊ะเจรจาได้

ทำไมช่องแคบฮอร์มุซจึงไม่มั่นคงขึ้น

ช่องแคบฮอร์มุซเป็นเส้นทางเดินเรือยุทธศาสตร์ที่เชื่อมอ่าวกับทะเลเปิด และในวิกฤตครั้งนี้ มันกลายเป็นพื้นที่ที่สองฝ่ายให้ความหมายไม่เหมือนกัน อิหร่านเตือนว่าความพยายามของสหรัฐฯ ที่จะเข้าแทรกแซงในช่องแคบจะถือเป็นการละเมิดหยุดยิง ขณะที่ทรัมป์กล่าวว่าสหรัฐฯ จะเริ่มคุ้มกันเรือผ่านเส้นทางน้ำที่ถูกปิดกั้น ฝั่งสหรัฐฯ อธิบายปฏิบัติการคุ้มกันเรือภายใต้ชื่อ Project Freedom ว่าเป็นภารกิจแยกจากข้อตกลงหยุดยิง และมีเป้าหมายเพื่อพาเรือพาณิชย์ผ่านช่องแคบ

1. เส้นแดงของสองฝ่ายไม่ตรงกัน

ผู้บัญชาการอิหร่าน พล.ต. อาลี อับดอลลาฮี ระบุว่า กองกำลังติดอาวุธต่างชาติ โดยเฉพาะกองทัพสหรัฐฯ จะถูกโจมตีหากเข้าใกล้หรือเข้าสู่ช่องแคบฮอร์มุซ พร้อมเตือนเรือพาณิชย์และเรือบรรทุกน้ำมันไม่ให้เดินทางผ่านโดยไม่มีการประสานงาน

นี่ทำให้เกิดความคลุมเครือที่อันตราย สหรัฐฯ สามารถมองการคุ้มกันเรือว่าเป็นการป้องกันเส้นทางเดินเรือพาณิชย์ แต่อิหร่านสามารถมองการเคลื่อนไหวเดียวกันว่าเป็นการแทรกแซงในช่องแคบ และอาจถือเป็นการละเมิดหยุดยิง

2. อิหร่านกำลังแสดงอำนาจต่อจุดคอขวดทางทะเล

สถาบันศึกษาสงคราม หรือ Institute for the Study of War (ISW) ประเมินเมื่อ 4 พฤษภาคมว่า อิหร่านกำลังพยายามแสดงให้เห็นว่าตนมี ‘การควบคุม’ เหนือช่องแคบฮอร์มุซ เพื่อตอบโต้ความพยายามของสหรัฐฯ ที่จะรักษาเสรีภาพในการเดินเรือพาณิชย์ในพื้นที่

ISW เชื่อมโยงความพยายามดังกล่าวกับการโจมตีหรือการรบกวนเรือพาณิชย์ โครงสร้างพื้นฐานน้ำมันใน UAE และอาคารพลเรือนในโอมาน นั่นทำให้ฮอร์มุซไม่ใช่เพียงจุดเผชิญหน้าทางทหาร แต่ยังเป็นแต้มต่อทางการเจรจา เพราะการเข้าถึงเส้นทางน้ำนี้เกี่ยวข้องโดยตรงกับการเดินเรือพาณิชย์และความมั่นคงของภูมิภาค

3. เหตุการณ์ถี่ขึ้น อาวุธมากขึ้น และมีผู้เล่นมากขึ้น

รายงานล่าสุดสะท้อนสภาพแวดล้อมที่เสี่ยงผิดพลาดสูง: มีทั้งขีปนาวุธ โดรน เรือเล็ก เรือบรรทุกน้ำมัน เรือพาณิชย์ เรือพิฆาตสหรัฐฯ และโครงสร้างพื้นฐานของรัฐอ่าวเข้ามาเกี่ยวข้อง

รายงานวันที่ 8 พฤษภาคมระบุว่า เรือพิฆาตของกองทัพเรือสหรัฐฯ 3 ลำถูกโจมตีด้วยขีปนาวุธ โดรน และเรือเล็กใกล้ช่องแคบ โดยเจ้าหน้าที่สหรัฐฯ ระบุว่าไม่มีเรือสหรัฐฯ ได้รับความเสียหาย อีกฉบับระบุว่ากองกำลังสหรัฐฯ ยิงและทำให้เรือบรรทุกน้ำมันอิหร่าน 2 ลำใช้งานไม่ได้ หลังยิงตอบโต้กับกองกำลังอิหร่าน ขณะที่ UAE รายงานการโจมตีด้วยขีปนาวุธและโดรนจากอิหร่านอีกครั้ง

CBS ยังรายงานว่าอิหร่านยิงขีปนาวุธใส่เรือที่อยู่ภายใต้การคุ้มกันของ Project Freedom และทรัมป์กล่าวว่ากองกำลังสหรัฐฯ ทำลายเรือเล็กของอิหร่าน 7 ลำที่พยายามขัดขวางปฏิบัติการ ความเสี่ยงจึงสะสมทีละชั้น แม้แต่ละฝ่ายจะบอกว่าไม่ต้องการสงครามใหญ่ แต่เหตุปะทะระดับยุทธวิธีซ้ำ ๆ อาจกลายเป็นเหตุที่ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งใช้ชี้ว่าหยุดยิงล้มเหลวแล้ว

สิ่งที่ต้องจับตาต่อไป

หนึ่ง: คำตอบของอิหร่านต่อข้อเสนอของสหรัฐฯ นี่คือบททดสอบทางการเมืองที่สำคัญที่สุดในระยะสั้น สหรัฐฯ คาดคำตอบราว 8 พฤษภาคม แต่รายงานต่อมาระบุว่าเตหะรานยังไม่บอกชัดว่าจะรับข้อเสนอได้หรือไม่

สอง: กติกาในช่องแคบฮอร์มุซ อิหร่านบอกว่าการเคลื่อนไหวของสหรัฐฯ ในช่องแคบอาจเป็นการละเมิดหยุดยิง ขณะที่สหรัฐฯ บอกว่าการคุ้มกันเรือพาณิชย์เป็นภารกิจแยกต่างหากและชั่วคราว

สาม: วงเผชิญหน้าเริ่มกว้างกว่าสหรัฐฯ-อิหร่าน รายงานต่าง ๆ พูดถึงเรือพาณิชย์ เรือบรรทุกน้ำมันอิหร่าน เรือรบสหรัฐฯ และ UAE ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงที่ผู้เล่นในภูมิภาคหรือเป้าหมายพลเรือนจะถูกดึงเข้าสู่วงจรการยกระดับ

สรุป

หยุดยิงสหรัฐฯ-อิหร่านยังไม่ตาย แต่ก็ยังไม่แข็งแรงพอจะเรียกว่าสันติภาพ การทูตยังเปิดอยู่ เพราะวอชิงตันยังรอคำตอบจากอิหร่าน และผู้นำสหรัฐฯ ยังยืนยันว่าข้อตกลงหยุดยิงมีผล

อย่างไรก็ตาม ช่องแคบฮอร์มุซกำลังกลายเป็นเวทีทดสอบเส้นแดงของทั้งสองฝ่าย หากทั้งสองฝ่ายหาทางแยกปฏิบัติการทางทะเลออกจากโต๊ะเจรจาไม่ได้ ฮอร์มุซอาจเป็นได้ทั้งจุดที่ช่วยบังคับให้เกิดข้อตกลง หรือจุดที่ทำให้หยุดยิงอันเปราะบางแตกหัก