โครงการขีปนาวุธนิวเคลียร์ใต้น้ำ “Skif” ของรัสเซียคืออะไร

ในเชิงยุทธศาสตร์ ระบบลักษณะนี้จะทำหน้าที่เป็นอีกหนึ่งทางเลือกของ “การตอบโต้ครั้งที่สอง” (second‑strike capability) ซึ่งเป็นแนวคิดสำคัญของยุทธศาสตร์นิวเคลียร์ หมายถึงความสามารถในการตอบโต้แม้โครงสร้างการยิงอื่น ๆ ถูกทำลายไปแล้ว

ทำไมระบบบนก้นทะเลจึงตรวจจับได้ยาก

หนึ่งในเหตุผลที่แนวคิด Skif ได้รับความสนใจคือ ศักยภาพในการซ่อนตัว ของมัน

ดาวเทียมสอดแนมส่วนใหญ่สามารถตรวจจับกิจกรรมบนพื้นผิวโลกได้ดี เช่น ไซโลขีปนาวุธ การเคลื่อนย้ายรถยิง หรือเรือดำน้ำที่ออกจากท่าเรือ แต่การติดตามสิ่งที่อยู่ ใต้น้ำหรือใต้แผ่นน้ำแข็งในอาร์กติก ทำได้ยากกว่ามาก

ระบบแบบนี้อาจสร้างความท้าทายหลายประการ เช่น

• การซ่อนตัวใต้น้ำ: ภาชนะยิงที่อยู่บนก้นทะเลแทบไม่สามารถมองเห็นได้จากดาวเทียมโดยตรง
• ขั้นตอนเตรียมยิงน้อยลง: เพราะตัวระบบถูกวางไว้ล่วงหน้า จึงอาจไม่มีสัญญาณเตือนก่อนยิงมากเหมือนระบบเคลื่อนที่
• ตำแหน่งยิงไม่แน่นอน: การป้องกันขีปนาวุธมักอาศัยข้อมูลตำแหน่งยิงที่คาดการณ์ได้ แต่ระบบบนก้นทะเลทำให้จุดยิงคาดเดายากขึ้น

ทั้งหมดนี้อาจทำให้ระบบเตือนภัยล่วงหน้าและการสกัดกั้นของฝ่ายตรงข้ามซับซ้อนมากขึ้น โดยเฉพาะในภูมิภาคอาร์กติกที่สภาพแวดล้อมทำให้การตรวจจับทำได้ยากอยู่แล้ว

ทำไมอาร์กติกจึงสำคัญต่อยุทธศาสตร์นิวเคลียร์ของรัสเซีย

รัสเซียมองภูมิภาคอาร์กติกว่าเป็นพื้นที่สำคัญต่อการรักษากำลังนิวเคลียร์ของตนมานาน

กองเรือดำน้ำติดขีปนาวุธนิวเคลียร์ส่วนใหญ่ของรัสเซียประจำการอยู่ใกล้ คาบสมุทรโคลา (Kola Peninsula) ซึ่งเป็นฐานสำคัญของกองเรือเหนือ (Northern Fleet) และมีเส้นทางลาดตระเวนในทะเลอาร์กติกที่สามารถป้องกันได้ง่ายกว่า

นักวิเคราะห์หลายคนมองว่ายุทธศาสตร์นี้มีเป้าหมายเพื่อปกป้อง ศักยภาพการตอบโต้ครั้งที่สองของรัสเซีย เพื่อให้มั่นใจว่ากองกำลังนิวเคลียร์จะยังคงอยู่รอดแม้เกิดสงครามใหญ่

หาก Skif หรือระบบลักษณะเดียวกันถูกนำไปใช้จริง ก็จะเป็นการเพิ่มชั้นการป้องกันอีกระดับหนึ่ง ด้วย จุดยิงที่ถูกซ่อนอยู่บนก้นทะเล ซึ่งยากต่อการค้นหา

เหตุผลที่ NATO และยุโรปกังวล

รายงานเกี่ยวกับ Skif ปรากฏขึ้นในช่วงที่ท่าทีด้านนิวเคลียร์ของรัสเซียกำลังได้รับความสนใจจากรัฐบาลตะวันตกอยู่แล้ว

ปัจจัยหลายอย่างที่เพิ่มความกังวล ได้แก่

1. การส่งอาวุธนิวเคลียร์ไปยังเบลารุส
ประธานาธิบดีวลาดิเมียร์ ปูตินประกาศว่ารัสเซียจะติดตั้งอาวุธนิวเคลียร์ทางยุทธวิธีในเบลารุส ซึ่งเป็นครั้งแรกที่มีการวางหัวรบนิวเคลียร์นอกดินแดนรัสเซียตั้งแต่สหภาพโซเวียตล่มสลาย

2. สัญญาณและวาทกรรมเกี่ยวกับนิวเคลียร์
เจ้าหน้าที่ NATO ระบุว่าการส่งสัญญาณด้านนิวเคลียร์จากมอสโกในช่วงความตึงเครียดเกี่ยวกับสงครามยูเครนเป็นเรื่องที่เสี่ยงและสร้างความไม่มั่นคง

3. การฝึกกำลังขีปนาวุธขนาดใหญ่
รัสเซียยังจัดการฝึกที่เกี่ยวข้องกับกองกำลังขีปนาวุธยุทธศาสตร์ เช่น การฝึกระบบ ICBM รุ่น Yars ที่มีทหารมากกว่า 3,000 นายและอุปกรณ์ราว 300 ชิ้น เข้าร่วม

เมื่อรวมกันแล้ว นักวิเคราะห์มองว่าปัจจัยเหล่านี้ทำให้ภูมิทัศน์ด้านความมั่นคงซับซ้อนขึ้น เพราะเพิ่มจำนวนแพลตฟอร์มยิงนิวเคลียร์และทำให้การเตือนภัยล่วงหน้าทำได้ยากขึ้น

สิ่งที่ยังไม่รู้เกี่ยวกับ Skif

แม้แนวคิดนี้จะถูกพูดถึงมากขึ้น แต่ข้อมูลสำคัญหลายอย่างยังไม่ชัดเจน

• ยังไม่มีการยืนยันอย่างเป็นทางการว่า ระบบถูกนำไปใช้งานจริง
• ข้อมูลส่วนใหญ่ยังมาจาก การสืบสวนของสื่อและการประเมินข่าวกรอง
• รายละเอียดทางเทคนิค เช่น ชนิดขีปนาวุธ ความลึกที่ติดตั้ง หรือระบบสั่งการ ยังไม่ได้รับการยืนยัน

ด้วยเหตุนี้ นักวิเคราะห์จำนวนมากจึงมองว่า Skif ในปัจจุบันควรถูกเข้าใจว่าเป็น แนวคิดหรือโครงการที่ถูกรายงานว่าอาจกำลังพัฒนา มากกว่าจะเป็นระบบอาวุธที่ยืนยันแล้วว่าใช้งานจริง

ภาพรวมเชิงยุทธศาสตร์

หากระบบขีปนาวุธบนก้นทะเลถูกพัฒนาและใช้งานจริง มันจะเป็นการขยายรูปแบบของโครงสร้างการยับยั้งนิวเคลียร์แบบดั้งเดิมไปอีกขั้น — ขีปนาวุธที่ซ่อนอยู่ในมหาสมุทร สามารถถูกวางไว้เงียบ ๆ โดยเรือดำน้ำ และสั่งยิงเมื่อจำเป็น

ไม่ว่า Skif จะกลายเป็นระบบจริงหรือยังคงเป็นเพียงแนวคิด รายงานเกี่ยวกับมันสะท้อนแนวโน้มสำคัญของยุทธศาสตร์นิวเคลียร์ยุคใหม่: ประเทศมหาอำนาจกำลังมองหา แพลตฟอร์มยิงที่ซ่อนตัวได้ดีขึ้นและคาดเดาได้ยากขึ้น เพื่อรักษาความสามารถในการยับยั้งในยุคที่เทคโนโลยีตรวจจับและป้องกันขีปนาวุธพัฒนาอย่างรวดเร็ว