อิหร่านขู่ยุโรปและฮอร์มุซ สัญญาณเตือนหรือแผนเปิดแนวรบใหม่กับสหรัฐฯ?

ความสำคัญของสถานการณ์นี้จึงอยู่ที่ผลทางการเมืองไม่แพ้ผลทางทหาร หากเกิดการโจมตีประเทศยุโรปที่เป็นเจ้าภาพ หรือสิ่งอำนวยความสะดวกที่เชื่อมโยงกับสหรัฐฯ หรือสหราชอาณาจักร ความขัดแย้งระดับภูมิภาคอาจขยายกลายเป็นสงครามที่ดึงรัฐบาลยุโรปเข้ามาโดยตรง

คำเตือนของ IRGC ต่อฐานทัพที่สหรัฐฯ ใช้

IRGC ระบุว่า ฐานทัพใดก็ตามที่ถูกใช้เพื่อเปิดฉากโจมตีดินแดนอิหร่านจะถือเป็น “เป้าหมายที่ชอบธรรม” โดยเมื่อเดือนกรกฎาคม คำเตือนดังกล่าวพาดพิงถึงปฏิบัติการของสหรัฐฯ จากฐานทัพอากาศ RAF Fairford ในอังกฤษ ทำให้รัฐบาลอังกฤษประกาศว่ากองทัพพร้อมปกป้องประเทศ

ถ้อยคำนี้สะท้อนจุดยืนด้านการยับยั้งที่ประกาศอย่างเป็นทางการ แต่ไม่ได้หมายความว่าทุกประเทศที่มีบุคลากรหรืออากาศยานของสหรัฐฯ จะถูกโจมตีโดยอัตโนมัติ เงื่อนไขที่เห็นได้ชัดคือการใช้งานฐานทัพจริง กล่าวคือ เตหะรานกำลังเตือนว่าสถานที่ซึ่งสนับสนุนการโจมตีอิหร่านอาจถูกปฏิบัติต่างจากฐานทัพที่เพียงให้กองกำลังพันธมิตรเข้าประจำการ

ภัยขีปนาวุธต่อยุโรปน่าเชื่อถือเพียงใด

อิหร่านแสดงให้เห็นแล้วบางส่วนว่าสามารถข่มขู่เป้าหมายที่อยู่ห่างจากพรมแดนได้มาก มีรายงานว่าขีปนาวุธ 2 ลูกถูกยิงไปยังฐานทัพร่วมสหรัฐฯ–สหราชอาณาจักรบนเกาะดีเอโก การ์เซีย ซึ่งอยู่ห่างจากอิหร่านเกือบ 4,000 กิโลเมตร โดยลูกหนึ่งขัดข้อง และอีกลูกถูกสกัดกั้น ตามรายงานของ BBC ที่อ้างคำแถลงจากรัฐบาลอังกฤษ

เหตุการณ์นี้ทำให้ต้องจับตาพิสัยของอิหร่านอย่างจริงจัง แต่ยังไม่ใช่หลักฐานว่าอิหร่านมีขีดความสามารถที่เชื่อถือได้ในการโจมตีเป้าหมายทั่วยุโรปอย่างต่อเนื่องและแม่นยำ นักวิเคราะห์ที่ Stars and Stripes อ้างถึงระบุว่า ศูนย์กลางสำคัญของสหรัฐฯ เช่น ฐานทัพอากาศรามชไตน์ในเยอรมนีอาจอยู่ในพิสัยตามทฤษฎี แต่โอกาสโจมตีสำเร็จยังต่ำ โดยขีปนาวุธทั้ง 2 ลูกในการพยายามโจมตีดีเอโก การ์เซียไม่สามารถไปถึงเป้าหมายได้

ข้อสรุปที่รอบคอบที่สุดจึงคือภัยคุกคามนี้ “มีอยู่จริง แต่ยังจำกัด” ไม่ควรมองข้าม แต่ปัจจัยอย่างพิสัย ความน่าเชื่อถือของขีปนาวุธ การสกัดกั้น ความอยู่รอดของระบบยิง และผลกระทบรุนแรงจากการโจมตีประเทศยุโรป ล้วนลดความเป็นไปได้ของการรณรงค์ยิงขีปนาวุธข้ามทวีปยุโรปในทันที

คำขู่โจมตีสายเคเบิลใต้น้ำยังไม่มีการยืนยัน

มีรายงานว่าอิหร่านกำลังพิจารณาการโจมตีหรือมาตรการบีบบังคับต่อสายเคเบิลใยแก้วนำแสงใต้ทะเลในหรือใกล้ช่องแคบฮอร์มุซ สายเคเบิลเหล่านี้รองรับธุรกรรมทางการเงิน บริการคลาวด์ และการเชื่อมต่อดิจิทัลระหว่างยุโรป เอเชีย และประเทศรอบอ่าว

แต่ข้อมูลที่มีอยู่ยังไม่สามารถยืนยันอย่างเป็นอิสระว่าเตหะรานอนุมัติหรือดำเนินการโจมตีสายเคเบิลแล้ว ความเป็นไปได้นี้ควรถูกมองเป็นภัยคุกคามในแผนเผื่อสถานการณ์ ไม่ใช่แคมเปญที่ยืนยันแล้ว

ถึงกระนั้น หากเกิดขึ้นจริงจะถือเป็นการยกระดับครั้งใหญ่ เพราะวิกฤตจะขยายจากเรือและฐานทัพไปสู่โครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลของภาคพลเรือน ซึ่งอาจกระทบการเงิน การสื่อสาร และบริการออนไลน์ในหลายภูมิภาค

ช่องทางการทูตที่เคยช่วยยับยั้งความรุนแรงหายไป

กรอบความตกลงระหว่างสหรัฐฯ กับอิหร่านระยะ 60 วันหมดอายุลงโดยไม่มีข้อตกลงที่กว้างขึ้น Reuters รายงานว่าไม่มีการเจรจาเพื่อขยายช่วงหยุดยิง ขณะที่เจ้าหน้าที่อิหร่านกล่าวว่าวอชิงตันต้องกลับเข้าสู่ข้อตกลงชั่วคราวและกำหนดกรอบเวลาสำหรับการปฏิบัติตามพันธกรณี

ต่อมา ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์กล่าวว่าไม่มีการเจรจาหรือการสนทนากับอิหร่านที่กำลังดำเนินอยู่หรือถูกกำหนดไว้ รายงานอื่นระบุว่าเส้นตายผ่านพ้นไปในขณะที่ทั้งสองฝ่ายยังติดอยู่กับข้อขัดแย้งเรื่องเงื่อนไขของข้อตกลงระยะยาว

การหมดอายุของกรอบทางการทูตไม่ได้พิสูจน์ว่าสงครามขนาดใหญ่จะกลับมาอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ แต่ทำให้เครื่องมืออย่างเป็นทางการที่อาจช่วยควบคุมการยกระดับความรุนแรงหายไป เพิ่มความเสี่ยงที่การส่งสัญญาณทางทหาร การตอบโต้ และการคำนวณผิดพลาดจะเข้ามาแทนที่การเจรจา

ความขัดแย้งอิหร่าน–สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์เพิ่มแรงกดดันในภูมิภาค

สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ระบุว่าระบบป้องกันภัยทางอากาศตรวจพบขีปนาวุธนำวิถี 2 ลูกที่ยิงมาจากอิหร่าน มุ่งหน้าไปยังประเทศหรือเส้นทางเดินเรือใกล้เคียง โดยลูกหนึ่งตกในน่านน้ำอาณาเขตของเอมิเรตส์ และอีกลูกตกในน่านน้ำสากล อิหร่านปฏิเสธข้อกล่าวหาว่าไม่มีมูล

แม้การระบุผู้ก่อเหตุยังเป็นข้อพิพาท แต่การตอบสนองของอาบูดาบีเกิดขึ้นจริง โดยสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ระงับการค้า การแลกเปลี่ยนเชิงพาณิชย์ และธุรกรรมทางการเงินทั้งหมดกับอิหร่านจนกว่าจะมีประกาศเปลี่ยนแปลง การตัดสินใจนี้ยิ่งทำให้อิหร่านโดดเดี่ยวในภูมิภาค และเพิ่มต้นทุนหากเกิดการโจมตีประเทศริมอ่าวหรือการเดินเรือเพิ่มเติม

ฮอร์มุซคือจุดปะทุที่ใกล้ตัวที่สุด

ผลกระทบที่เห็นได้ชัดที่สุดในขณะนี้อยู่ที่การเดินเรือ Reuters รายงานว่า การสัญจรผ่านช่องแคบฮอร์มุซดูเหมือนเกือบหยุดนิ่ง หลังเรืออีก 2 ลำถูกโจมตี ขณะที่ Congressional Research Service ของสหรัฐฯ ระบุถึงการโจมตีเรือพาณิชย์และประเทศต่าง ๆ ในภูมิภาคโดยอิหร่าน รวมถึงมาตรการตอบโต้ของสหรัฐฯ

เจ้าหน้าที่อิหร่านและสหรัฐฯ ต่างอ้างสิทธิ์เหนือการควบคุมเส้นทางน้ำสำคัญแห่งนี้ เจ้าหน้าที่ที่เชื่อมโยงกับ IRGC ระบุว่าช่องแคบอยู่ภายใต้การจัดการของอิหร่าน ขณะที่ประธานาธิบดีทรัมป์กล่าวว่าสหรัฐฯ เป็นฝ่ายควบคุม ไม่ว่าคำกล่าวใดจะเป็นจริง การที่เรือสัญจรลดลงอย่างมากก็สร้างความเสี่ยงในทางปฏิบัติต่อการขนส่ง ประกันภัย ค่าระวางสินค้า และตลาดพลังงาน แม้ยังไม่มีการประกาศปิดช่องแคบอย่างเป็นทางการและถาวร

ข้อมูลที่ตรวจสอบในที่นี้ยังไม่เพียงพอจะยืนยันรายงานการโจมตีเรือบรรทุกสินค้าที่มีผู้เสียชีวิต รวมถึงชื่อเรือ จำนวนผู้เสียชีวิต หรือผู้รับผิดชอบ เหตุการณ์ดังกล่าวจึงไม่ควรถูกนำเสนอเป็นข้อเท็จจริงที่ยุติแล้ว หากยังไม่มีการยืนยันจากหน่วยงานทางทะเลหรือรายงานที่น่าเชื่อถือหลายแหล่ง

รายงานเรื่องการปรับโครงสร้างผู้นำอิหร่านยังยืนยันไม่ได้

มีคำกล่าวอ้างเกี่ยวกับการแต่งตั้งบุคคลสายแข็ง รวมถึงอดีตผู้บัญชาการ IRGC โมห์เซน เรซาอี ให้ดำรงตำแหน่งด้านความมั่นคงระดับสูงโดยอยาตุลเลาะห์ โมจ์ตาบา คาเมเนอี ตลอดจนข้อกล่าวหาว่าโมฮัมหมัด บาเกร์ กาลิบาฟถูกลดบทบาทจากการเป็นผู้เจรจา

อย่างไรก็ตาม ข้อมูลที่มีอยู่ยังไม่สามารถตรวจสอบคำกล่าวอ้างเหล่านี้ได้จากแหล่งข่าวที่มีน้ำหนักเพียงพอ หากได้รับการยืนยันจริง การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวอาจบ่งชี้ว่ากระบวนการตัดสินใจของอิหร่านหันไปเน้นฝ่ายความมั่นคงมากกว่าการต่อรอง แต่ในขณะนี้หลักฐานยังไม่เพียงพอที่จะสรุปเช่นนั้น

อะไรมีแนวโน้มเกิดขึ้นต่อไป

จากหลักฐานที่มี เครื่องมือยกระดับความขัดแย้งที่อิหร่านน่าจะใช้ได้มากกว่าคือ

• การรบกวน ตรวจค้น หรือโจมตีการเดินเรือพาณิชย์ในช่องแคบฮอร์มุซ
• การใช้ขีปนาวุธและโดรนกดดันเป้าหมายในประเทศใกล้เคียง
• การข่มขู่ฐานทัพที่สนับสนุนปฏิบัติการโจมตีอิหร่านของสหรัฐฯ โดยตรง
• การตอบโต้ทางเศรษฐกิจและการส่งสัญญาณบีบบังคับต่อประเทศที่ร่วมมือกับวอชิงตัน
• การข่มขู่โครงสร้างพื้นฐานสำคัญ เช่น สายเคเบิลใต้น้ำ แม้ยังไม่มีการยืนยันว่าการโจมตีเริ่มขึ้นแล้ว

การโจมตีดินแดนยุโรปหรือโครงสร้างพื้นฐานสื่อสารพลเรือนระหว่างประเทศจะเป็นก้าวที่มีความเสี่ยงสูงกว่าการกดดันรอบฮอร์มุซอย่างต่อเนื่อง เพราะอาจทำให้สงครามขยายตัวอย่างรวดเร็วและกระตุ้นการตอบโต้จากชาติตะวันตกในวงกว้าง

บทสรุปในเวลานี้คือ โลกควรเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิด เพราะภัยคุกคามจากอิหร่านมีอยู่จริง แต่ยังถูกจำกัดด้วยขีดความสามารถ ต้นทุนทางการเมือง และความเสี่ยงจากการเปิดแนวรบใหม่ ข้อมูลที่มีอยู่ยังไม่ใช่หลักฐานยืนยันว่าอิหร่านตัดสินใจโจมตียุโรปแล้ว