Rentosertib เข้าสู่ระยะที่ 3 สำหรับโรคพังผืดในปอดชนิดไม่ทราบสาเหตุ

Rentosertib หรือชื่อเดิม ISM001-055/INS018_055 เข้าสู่การทดสอบทางคลินิกระยะที่ 3 สำหรับโรคพังผืดในปอดชนิดไม่ทราบสาเหตุ (idiopathic pulmonary fibrosis: IPF) แล้ว บริษัท Insilico Medicine ระบุว่า นี่เป็นผู้สมัครยารายแรกที่ไปถึงขั้นนี้หลังใช้ generative AI ทั้งในการระบุเป้าหมายทางชีววิทยาและออกแบบโมเลกุลขนาดเล็ก

อย่างไรก็ดี นี่คือความก้าวหน้าของกระบวนการพัฒนายา ไม่ใช่หลักฐานว่ายามีประสิทธิผลหรือจะได้รับอนุมัติ การทดลองระยะที่ 3 ต่างหากที่จะตอบว่าผู้ป่วย IPF ได้ประโยชน์ทางคลินิกจริงหรือไม่ 32732

เริ่มให้ยาผู้ป่วยรายแรกใน GENESIS-IPF-3

Insilico รายงานการรับและให้ยาผู้ป่วยรายแรกของการศึกษา GENESIS-IPF-3 ที่โรงพยาบาล Peking Union Medical College ในเดือนกันยายน 2026 ขณะที่ Shanghai Pulmonary Hospital ก็รับผู้ป่วยรายแรกในวันเดียวกัน การศึกษานี้ขึ้นทะเบียนเป็น NCT07687459 และ CTR20262475 34

GENESIS-IPF-3 เป็นการศึกษาในจีนแบบไปข้างหน้า หลายศูนย์ สุ่มตัวอย่าง ปกปิดสองทาง และมีกลุ่มยาหลอก โดยวางแผนรับผู้ใหญ่ที่มี IPF จำนวน 320 คนจาก 47 ศูนย์ และติดตามผล 52 สัปดาห์ ตัวชี้วัดประสิทธิผลหลักคือ อัตราการลดลงรายปีของ forced vital capacity (FVC) ซึ่งเป็นค่าปริมาตรลมหายใจออกที่ใช้ประเมินสมรรถภาพปอดในการศึกษา IPF อย่างแพร่หลาย 46

รูปแบบนี้มีนัยสำคัญ เพราะเป็นการเปรียบเทียบแบบปกปิดที่มีขนาดใหญ่ขึ้นและติดตามนาน 1 ปี เพื่อทดสอบว่าสัญญาณจากการศึกษาระยะแรกยังคงอยู่หรือไม่ รวมถึงประเมินความปลอดภัยในช่วงเวลาที่มีความหมายทางคลินิกมากขึ้น

Rentosertib ออกฤทธิ์ต่ออะไร และ AI มีบทบาทตรงไหน

Rentosertib เป็นยารับประทานโมเลกุลขนาดเล็กที่ยับยั้ง TNIK หรือ TRAF2- and NCK-interacting kinase งานวิจัยในวารสาร Nature Biotechnology ปี 2024 อธิบายว่าแพลตฟอร์ม generative AI ของ Insilico ใช้ระบุการยับยั้ง TNIK ว่าอาจเป็นแนวทางต้านพังผืด และช่วยพัฒนา INS018_055 งานดังกล่าวรายงานฤทธิ์ต้านพังผืดแบบคัดเลือกในแบบจำลองหนูเมาส์และหนูแรท รวมถึงข้อมูลความปลอดภัยและการทนต่อยาในระยะที่ 1 27

จุดที่ควรแยกให้ออกจากกันคือ AI สามารถช่วยจัดลำดับความสำคัญของเป้าหมาย และสร้างหรือปรับโครงสร้างโมเลกุลของผู้สมัครยาได้ แต่การทดลองในห้องปฏิบัติการ การผลิต การประเมินพิษวิทยา และการทดลองในคน ยังเป็นสิ่งที่ตัดสินว่าสารนั้นจะพัฒนาเป็นยาได้หรือไม่ ดังนั้นวิธีการออกแบบยาไม่ใช่สิ่งที่จะชี้ขาดคุณค่าทางคลินิกของ rentosertib แต่เป็นผลจากการทดลองระยะที่ 3

ผลระยะที่ 2a ที่นำไปสู่ระยะที่ 3

การศึกษาระยะที่ 2a แบบสุ่มให้การรักษานาน 12 สัปดาห์ กลุ่มที่ได้รับ rentosertib ขนาด 60 มก. วันละครั้ง มีการเปลี่ยนแปลงของ FVC จากค่าเริ่มต้นเฉลี่ย +98.4 มล. ขณะที่กลุ่มยาหลอกมีค่าเฉลี่ย −20.3 มล. กลุ่มขนาด 60 มก. วันละครั้งมีผู้เข้าร่วม 18 คน และกลุ่มยาหลอก 17 คน 2649

ผลดังกล่าวน่าสนใจพอที่จะสนับสนุนการศึกษาระยะสำคัญต่อไป แต่ยังต้องตีความอย่างระมัดระวัง เพราะว่า

• การศึกษามีระยะเวลาเพียง 12 สัปดาห์ ไม่ใช่ 1 ปี
• จำนวนผู้เข้าร่วมในแต่ละกลุ่มมีน้อย
• ความแตกต่างของค่า FVC เฉลี่ยในช่วงสั้น ๆ ยังไม่พิสูจน์ผลต่อเนื่อง ผลต่อการรอดชีวิต หรือความเหนือกว่ายารักษา IPF อื่น

บทความการศึกษาระยะที่ 2a ระบุว่าเป็นการประเมินความปลอดภัยและประสิทธิผลแบบสุ่มและมียาหลอกควบคุม ส่วนตัวชี้วัดในระยะที่ 3 จะเป็นบททดสอบที่เข้มงวดกว่าสำหรับสัญญาณด้านสมรรถภาพปอดนี้ 2649

ใครเป็นผู้นำการศึกษา

ศาสตราจารย์ Zuojun Xu จาก Peking Union Medical College Hospital สังกัด Chinese Academy of Medical Sciences เป็นหัวหน้าผู้วิจัยหลักของ GENESIS-IPF-3 ส่วนศาสตราจารย์ Nanshan Zhong และ Chang Chen ประธาน Shanghai Pulmonary Hospital ได้รับการระบุเป็นผู้วิจัยหลักร่วม 11

Xu กล่าวถึง TNIK ว่าเป็นเป้าหมายที่ AI ระบุและก่อนหน้านี้ไม่เคยเชื่อมโยงกับภาวะพังผืด โดยวางบทบาทของการศึกษาระยะที่ 3 ว่าเป็นการตรวจสอบผลเบื้องต้นจากระยะที่ 2a ในกลุ่มผู้ป่วยขนาดใหญ่กว่า 50

สถานะด้านกฎระเบียบ และโครงการยาสูดดม

Rentosertib ได้รับสถานะ Orphan Drug Designation จากองค์การอาหารและยาสหรัฐฯ (FDA) สำหรับ IPF ในเดือนกุมภาพันธ์ 2023 และถูกรวมในรายชื่อ Breakthrough Therapy Designation ของจีนเมื่อเดือนพฤษภาคม 2025 สถานะเหล่านี้อาจช่วยสนับสนุนการพัฒนาและการหารือกับหน่วยงานกำกับดูแล แต่ไม่ได้พิสูจน์ประสิทธิผลและไม่ได้รับประกันการอนุมัติ 47

Insilico ยังพัฒนาสูตร rentosertib แบบสารละลายสำหรับสูดดมด้วย โดยศูนย์ประเมินยา (CDE) ของจีนอนุมัติคำขอ investigational new drug ในปี 2026 ทำให้สูตรสูดดมเข้าสู่การพัฒนาทางคลินิกได้ในฐานะโครงการแยกจากการศึกษาระยะที่ 3 ของยารับประทาน 41

ประเด็นที่ต้องจับตาต่อไป

ความคืบหน้าของ rentosertib เป็นบททดสอบที่ได้รับความสนใจสูงต่อการค้นคว้ายาที่ใช้ generative AI แต่คำถามหลักยังเป็นคำถามแบบเดียวกับยาทดลองทั่วไป: GENESIS-IPF-3 จะพิสูจน์ได้หรือไม่ว่ายาชะลออัตราการลดลงของ FVC ได้อย่างน่าเชื่อถือตลอด 52 สัปดาห์ และมีความปลอดภัยในระดับที่ยอมรับได้หรือไม่

การคาดการณ์ช่วงเวลาสู่การอนุมัติยังขึ้นอยู่กับหลายเงื่อนไข ทั้งการรับผู้ป่วยและติดตามผลให้ทันเวลา ผลการศึกษาระยะสำคัญที่เป็นบวก ฐานข้อมูลความปลอดภัยที่เพียงพอ ความเห็นชอบจากหน่วยงานกำกับดูแล และความพร้อมด้านการผลิต ณ ตอนนี้ rentosertib ยังเป็น ยาวิจัยในระยะที่ 3 ไม่ใช่ยาที่ได้รับอนุมัติ 34