เจาะดีลสหรัฐ–อิหร่านรอบล่าสุด: หยุดยิง ฮอร์มุซ และเงื่อนไขที่ยังตกลงกันไม่ได้

ล่าสุด กาตาร์ได้เข้าร่วมในช่วงสุดท้ายของการทูต โดยแหล่งข่าวระบุว่าทีมเจรจากาตาร์เดินทางถึงกรุงเตหะรานโดยประสานกับสหรัฐ เพื่อช่วยแก้ประเด็นที่ยังไม่ลงตัวและผลักดันให้ข้อตกลงเกิดขึ้นจริง

สิ่งที่อยู่ในร่างข้อตกลง (ตามรายงานที่หลุดออกมา)

แม้เอกสารฉบับเต็มยังไม่ถูกเผยแพร่ แต่รายงานจากหลายสื่อระบุว่าร่างกรอบข้อตกลงประกอบด้วยองค์ประกอบหลักหลายประการ

1. หยุดยิงทันที

ข้อเสนอระบุถึง การหยุดยิงแบบครอบคลุมทันที ในทุกแนวรบ ทั้งสองฝ่ายจะยุติปฏิบัติการทางทหาร และให้คำมั่นว่าจะไม่โจมตีโครงสร้างพื้นฐานทางทหาร พลเรือน หรือเศรษฐกิจของกันและกัน

บางรายงานยังกล่าวถึงการยุติการโฆษณาชวนเชื่อหรือ "สงครามสื่อ" เพื่อช่วยลดความตึงเครียดในวงกว้าง

2. เสรีภาพการเดินเรือในเส้นทางพลังงานสำคัญ

อีกประเด็นสำคัญคือ การรับประกันเสรีภาพการเดินเรือในอ่าวเปอร์เซีย ช่องแคบฮอร์มุซ และอ่าวโอมาน ซึ่งเป็นเส้นทางขนส่งพลังงานสำคัญของโลก

ช่องแคบฮอร์มุซถือเป็นจุดยุทธศาสตร์ เพราะ น้ำมันดิบประมาณหนึ่งในห้าของโลกต้องผ่านเส้นทางนี้ ทำให้ความมั่นคงของเส้นทางเดินเรือมีผลต่อราคาพลังงานและการค้าทั่วโลก

3. กลไกติดตามผลและแก้ข้อพิพาทร่วม

ร่างกรอบข้อตกลงยังระบุถึง การจัดตั้งกลไกร่วมเพื่อเฝ้าติดตามการปฏิบัติตามข้อตกลง รวมถึงการจัดการข้อพิพาทหรือการละเมิดเงื่อนไข

ระบบนี้มีเป้าหมายเพื่อป้องกันไม่ให้การปะทะเกิดขึ้นอีกในช่วงเริ่มต้นของข้อตกลง และช่วยรักษาเสถียรภาพในภูมิภาค

4. การผ่อนคลายคว่ำบาตรของสหรัฐแบบค่อยเป็นค่อยไป

อีกหนึ่งเสาหลักของร่างข้อตกลงคือ การยกเลิกมาตรการคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจของสหรัฐแบบเป็นขั้นตอน ไม่ใช่ยกเลิกทั้งหมดทันที

มาตรการผ่อนคลายจะเกิดขึ้นตามลำดับ หากอิหร่านปฏิบัติตามเงื่อนไขที่กำหนดไว้ในข้อตกลง ซึ่งสะท้อนความขัดแย้งเดิมระหว่างสองฝ่ายเกี่ยวกับจังหวะและขอบเขตของการยกเลิกคว่ำบาตร

ประเด็นที่ยังเป็นอุปสรรคใหญ่

แม้การเจรจาจะมีความคืบหน้า แต่ยังมีประเด็นสำคัญที่อาจทำให้ข้อตกลงล้มเหลวได้

โครงการนิวเคลียร์ของอิหร่าน

ข้อขัดแย้งที่ยากที่สุดเกี่ยวข้องกับ โครงการนิวเคลียร์ของอิหร่าน โดยเฉพาะคลังยูเรเนียมเสริมสมรรถนะสูง สหรัฐยืนยันว่าต้องมีมาตรการจัดการเรื่องการเสริมสมรรถนะและความเสี่ยงด้านอาวุธนิวเคลียร์ ขณะที่ผู้นำอิหร่านแสดงท่าทีไม่ต้องการส่งยูเรเนียมออกนอกประเทศหรือรื้อถอนส่วนสำคัญของโครงการ

ความแตกต่างในเรื่องนี้ยังคงเป็นหนึ่งในอุปสรรคหลักของการเจรจา

กฎการควบคุมช่องแคบฮอร์มุซ

อีกประเด็นสำคัญคือ กติกาการเดินเรือในช่องแคบฮอร์มุซ สหรัฐต้องการการเดินเรือที่เปิดเสรีโดยไม่มีเงื่อนไข ขณะที่อิหร่านเสนอเงื่อนไขบางอย่างสำหรับการเปิดเส้นทาง

ข้อเสนอจากอิหร่านบางส่วนยังรวมถึงแนวคิด การเก็บค่าผ่านทางจากเรือที่ใช้ช่องแคบ ซึ่งวอชิงตันไม่ยอมรับ

ประเด็นความมั่นคงอื่น ๆ

หัวข้ออย่าง โครงการขีปนาวุธของอิหร่านและความมั่นคงระดับภูมิภาค ก็อยู่ในวาระการเจรจาเช่นกัน แต่รายงานล่าสุดชี้ว่าปัญหาคอขวดหลักในตอนนี้คือเรื่องนิวเคลียร์และกฎการเดินเรือในฮอร์มุซ

ทำไมบางฝ่ายเชื่อว่าอาจได้ข้อตกลงในไม่กี่ชั่วโมง

แม้ยังมีข้อขัดแย้ง แต่เจ้าหน้าที่การทูตบางคนมองว่า การเจรจาอาจทะลุข้อตกลงได้อย่างรวดเร็ว ด้วยเหตุผลหลายประการ

ประการแรก ผู้เจรจาดูเหมือนจะ เห็นพ้องกันแล้วในหลายส่วนของกรอบข้อตกลง เช่น โครงสร้างการหยุดยิง การรับประกันเสรีภาพการเดินเรือ และกลไกติดตามผล เหลือเพียงประเด็นทางการเมืองที่ละเอียดอ่อนให้ตัดสินใจ

ประการที่สอง เจ้าหน้าที่อิหร่านระบุว่าข้อเสนอล่าสุดของสหรัฐ ช่วยลดช่องว่างระหว่างสองฝ่ายลงได้บางส่วน

สุดท้าย การที่กาตาร์ส่งทีมเจรจาไปยังเตหะรานสะท้อนว่า การทูตกำลังเข้าสู่ช่วง “เจรจาโค้งสุดท้าย” เพื่อหาทางประนีประนอมในประเด็นที่เหลือ

อย่างไรก็ตาม เจ้าหน้าที่หลายฝ่ายยังเตือนว่า การเจรจายังเปราะบาง เพราะประเด็นที่ยังไม่ตกลงกัน—โดยเฉพาะเรื่องยูเรเนียมและการควบคุมช่องแคบฮอร์มุซ—เป็นเรื่องที่มีความอ่อนไหวทางการเมืองสูง และอาจทำให้ข้อตกลงล่มได้แม้กรอบส่วนใหญ่จะถูกกำหนดไว้แล้ว

ในตอนนี้ ผู้เจรจาดูเหมือนจะ เข้าใกล้ข้อตกลงมากที่สุดนับตั้งแต่ความตึงเครียดครั้งล่าสุดเริ่มต้น แต่ผลลัพธ์สุดท้ายจะขึ้นอยู่กับว่าทั้งสองฝ่ายสามารถตกลงกันในประเด็นสำคัญที่เหลืออยู่ได้หรือไม่