WHO ประกาศภาวะฉุกเฉินอีโบลาในคองโกและยูกันดา

การระบาดเริ่มต้นที่ไหน

การระบาดถูกตรวจพบครั้งแรกใน จังหวัดอิตูรี (Ituri) ทางตะวันออกเฉียงเหนือของสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก ซึ่งอยู่ติดกับพรมแดนของ ยูกันดาและซูดานใต้

ผู้ป่วยกลุ่มแรกพบในเขตสุขภาพสำคัญ ได้แก่

• Mongwalu
• Rwampara

และต่อมามีรายงานผู้ป่วยต้องสงสัยในพื้นที่ใกล้เคียง เช่น เมือง Bunia

เจ้าหน้าที่สาธารณสุขเริ่มตรวจสอบหลังพบกลุ่มผู้ป่วยที่มีอาการรุนแรงและการเสียชีวิตจำนวนหนึ่ง จากการตรวจในห้องปฏิบัติการพบว่าเป็น ไวรัสอีโบลาสายพันธุ์ Bundibugyo ซึ่งนำไปสู่การเพิ่มระดับการตอบสนองของทั้งประเทศและองค์กรระหว่างประเทศ

คองโกถือเป็นหนึ่งในประเทศที่เผชิญการระบาดของอีโบลาหลายครั้งนับตั้งแต่มีการค้นพบไวรัสครั้งแรกในปี 1976 แต่การระบาดส่วนใหญ่ในอดีตเกิดจาก สายพันธุ์ Zaire มากกว่าสายพันธุ์ Bundibugyo

จำนวนผู้ติดเชื้อและผู้เสียชีวิตล่าสุด

ตัวเลขยังคงเปลี่ยนแปลงได้ เนื่องจากเจ้าหน้าที่กำลังตรวจสอบและยืนยันผู้ป่วยเพิ่มเติม รายงานช่วงกลางเดือนพฤษภาคม 2026 ระบุว่า

• มี ผู้ต้องสงสัยติดเชื้อประมาณ 246 ราย ในจังหวัดอิตูรี
• มี ผู้ติดเชื้อที่ยืนยันในห้องปฏิบัติการอย่างน้อย 8 ราย
• มี ผู้เสียชีวิตต้องสงสัยประมาณ 80 ราย

บางรายงานจากหน่วยงานสาธารณสุขในภูมิภาคระบุว่า จำนวนผู้เสียชีวิตอาจสูงถึงประมาณ 87 ราย ขึ้นอยู่กับนิยามผู้ป่วยและช่วงเวลาการรายงาน

ความแตกต่างของตัวเลขลักษณะนี้พบได้บ่อยในช่วงต้นของการระบาด เมื่อทีมสาธารณสุขยังอยู่ระหว่างการติดตามผู้สัมผัสและยืนยันผลตรวจ

ทำไมสายพันธุ์ Bundibugyo ถึงน่ากังวล

การระบาดครั้งนี้เกี่ยวข้องกับ Ebola Bundibugyo virus ซึ่งพบไม่บ่อยเมื่อเทียบกับสายพันธุ์อื่นของอีโบลา

ผู้เชี่ยวชาญด้านสาธารณสุขมองว่าสายพันธุ์นี้มีความท้าทายหลายประการ เช่น

• ยังไม่มีวัคซีนที่ได้รับการอนุมัติซึ่งพัฒนามาเพื่อสายพันธุ์นี้โดยเฉพาะ
• งานวิจัยเกี่ยวกับไวรัสชนิดนี้มีน้อยกว่าสายพันธุ์หลักอื่น
• การไม่มีวัคซีนเฉพาะสายพันธุ์ทำให้การใช้กลยุทธ์ฉีดวัคซีนเพื่อหยุดการระบาดทำได้ยากขึ้น

แม้ยังไม่ถือว่าเป็นการระบาดใหญ่ระดับโลก แต่ WHO ระบุว่าความเสี่ยงของการแพร่กระจายไปยังประเทศเพื่อนบ้านยังคงมีอยู่

การแพร่ข้ามพรมแดนไปยังยูกันดา

การระบาดขยายข้ามประเทศเมื่อ ชายชาวคองโกคนหนึ่งเสียชีวิตในกรุงกัมปาลา (Kampala) เมืองหลวงของยูกันดา หลังติดเชื้อไวรัส Bundibugyo

กระทรวงสาธารณสุขของยูกันดายืนยันว่าเคสดังกล่าวเป็น ผู้ติดเชื้อที่นำเข้าจากคองโก ไม่ใช่การระบาดที่เกิดขึ้นในประเทศเอง

เหตุการณ์นี้สะท้อนว่าไวรัสสามารถแพร่ข้ามพรมแดนได้อย่างรวดเร็ว เนื่องจากประชาชนในภูมิภาคเดินทางระหว่างประเทศเพื่อการทำงาน การค้า และการรักษาพยาบาล

ปัจจัยที่อาจทำให้การระบาดรุนแรงขึ้น

ผู้เชี่ยวชาญระบุว่ามีหลายปัจจัยที่อาจเพิ่มความเสี่ยงของการแพร่ระบาดในภูมิภาคนี้

ประการแรก จังหวัดอิตูรีอยู่ใกล้พรมแดนหลายประเทศ ทำให้มีการเดินทางระหว่างคองโก ยูกันดา และซูดานใต้จำนวนมาก

ประการที่สอง การเคลื่อนย้ายประชากรเพื่อการค้า การทำงาน และการรักษาพยาบาล เชื่อมโยงชุมชนระหว่างประเทศเหล่านี้เข้าด้วยกัน ซึ่งทำให้การควบคุมโรคยากขึ้นหากตรวจพบผู้ป่วยล่าช้า

อีกทั้งพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบหลายแห่งอยู่ในภูมิภาคที่ห่างไกลหรือมีทรัพยากรจำกัด ทำให้การตรวจวินิจฉัยและการตอบสนองฉุกเฉินทำได้ยากในช่วงแรก

มาตรการตอบสนองของ WHO และหน่วยงานภูมิภาค

องค์การอนามัยโลกกำลัง เพิ่มการสนับสนุนรัฐบาลคองโก ในหลายด้าน เช่น

• การตรวจวิเคราะห์ในห้องปฏิบัติการ
• ระบบเฝ้าระวังโรค
• การส่งทีมตอบสนองการระบาดลงพื้นที่

ขณะเดียวกัน ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคแห่งแอฟริกา (Africa CDC) เรียกร้องให้ประเทศในภูมิภาคเร่งประสานงานร่วมกัน โดยเน้นมาตรการสำคัญ ได้แก่

• การเฝ้าระวังและตรวจทางห้องปฏิบัติการ
• การติดตามผู้สัมผัสใกล้ชิด (contact tracing)
• การแลกเปลี่ยนข้อมูลข้ามพรมแดน
• การเตรียมความพร้อมของประเทศเพื่อนบ้าน

เป้าหมายคือ ตรวจพบผู้ป่วยให้เร็ว แยกผู้ติดเชื้อ และหยุดการแพร่กระจายก่อนจะขยายเป็นวิกฤตระดับภูมิภาค

ทำไมการประกาศภาวะฉุกเฉินจึงสำคัญ

การประกาศ Public Health Emergency of International Concern (PHEIC) เป็นกลไกสำคัญของ WHO ที่ช่วยระดมความสนใจและทรัพยากรจากทั่วโลก

การประกาศนี้ช่วยให้ประเทศต่าง ๆ เพิ่มมาตรการเฝ้าระวัง เตรียมระบบสาธารณสุข และประสานงานระหว่างประเทศได้รวดเร็วขึ้นในช่วงที่การระบาดยังอยู่ในระยะเริ่มต้น

ขณะนี้การระบาดยังคงกระจุกตัวในภาคตะวันออกของคองโก แต่การผสมผสานระหว่าง สายพันธุ์ไวรัสที่พบไม่บ่อย จำนวนผู้เสียชีวิตที่เพิ่มขึ้น และการเดินทางข้ามพรมแดนของผู้ติดเชื้อ ทำให้เจ้าหน้าที่สาธารณสุขทั่วโลกจับตาอย่างใกล้ชิด