ฝรั่งเศสเปลี่ยนจาก “แบนทั้งระบบ” เป็นคุมฟีเจอร์โซเชียลฯ สำหรับเด็กต่ำกว่า 15 ปี

ฝรั่งเศสกำลังลองทางใหม่ในการคุ้มครองเด็กจากความเสี่ยงบนโซเชียลมีเดีย หลังศาลรัฐธรรมนูญของประเทศสกัดกฎหมายห้ามผู้มีอายุต่ำกว่า 15 ปีใช้งานแพลตฟอร์มแบบครอบคลุมทั้งหมด ประเด็นจึงไม่ได้อยู่แค่ว่าเด็กควรถูกกันออกจากโซเชียลมีเดียหรือไม่ แต่อยู่ที่รัฐจะลดความเสี่ยงเฉพาะด้านได้อย่างไร โดยไม่จำกัดสิทธิในการสื่อสารของเยาวชนเกินจำเป็น และทำกติกาให้ใช้ได้ในตลาดดิจิทัลของสหภาพยุโรป (EU) 315

กฎหมายเดิมของฝรั่งเศสมีเนื้อหาอย่างไร

รัฐสภาฝรั่งเศสผ่านกฎหมายในเดือนกรกฎาคม 2026 ซึ่งจะห้ามเด็กอายุต่ำกว่า 15 ปีเปิดบัญชีโซเชียลมีเดีย และกำหนดให้แพลตฟอร์มปิดบัญชีเดิมของผู้ใช้ในช่วงอายุดังกล่าวด้วย เดิมกฎหมายวางแผนเริ่มใช้ในเดือนกันยายน 1219

แต่เมื่อวันที่ 14 สิงหาคม สภารัฐธรรมนูญฝรั่งเศส ซึ่งทำหน้าที่ตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของกฎหมาย ได้คว่ำบทบัญญัติหลักของมาตรการนี้ โดยวินิจฉัยว่าการห้ามแบบเหมารวมเป็นการกระทบเสรีภาพในการแสดงออกและการสื่อสารอย่างเกินสัดส่วน นอกจากนี้ มาตรการยังกว้างเกินไป เพราะไม่ได้พิจารณาสถานการณ์เฉพาะของเด็กแต่ละคน หรือระดับความเสี่ยงที่แตกต่างกันของแต่ละบริการ 315

คำวินิจฉัยไม่ได้หมายความว่าทุกมาตรการเพื่อคุ้มครองเด็กออนไลน์จะขัดรัฐธรรมนูญ แต่สะท้อนว่ากฎที่กีดกันผู้เยาว์จากบริการสื่อสารออนไลน์อย่างกว้างขวาง ต้องมีเหตุผลรองรับและออกแบบอย่างได้สัดส่วนมากกว่านี้ 311

ร่างใหม่: เปลี่ยนจากห้ามเข้าใช้ เป็นจำกัดฟีเจอร์เสี่ยง

รัฐบาลฝรั่งเศสได้ยื่นข้อเสนอฉบับปรับใหม่แล้ว รายงานที่เปิดเผยต่อสาธารณะระบุว่า แนวทางใหม่นี้ละทิ้งการห้ามเข้าถึงโซเชียลมีเดียแบบครอบจักรวาล และมุ่งจำกัดฟังก์ชันบางประเภทที่รัฐบาลมองว่าเป็นอันตรายหรือมีลักษณะชวนให้เสพติดสำหรับผู้มีอายุต่ำกว่า 15 ปี 56

ความต่างด้านการออกแบบกฎหมายมีนัยสำคัญ คือ

• แนวทางเดิม: ตัดเด็กอายุต่ำกว่า 15 ปีออกจากโซเชียลมีเดียทั้งหมวดหมู่
• แนวทางใหม่ตามรายงาน: เจาะจงควบคุมฟีเจอร์บางอย่าง แทนการห้ามการสื่อสารออนไลน์ทั้งหมด 6

อย่างไรก็ดี ข้อมูลที่มีอยู่ยังไม่ระบุชัดเจนถึงรายชื่อฟีเจอร์ทั้งหมด ขอบเขตบริการที่จะถูกครอบคลุม และวิธียืนยันอายุผู้ใช้ รายละเอียดเหล่านี้จะเป็นตัวชี้ว่ากฎหมายจะมีผลในทางปฏิบัติเพียงใด รวมถึงผู้ใช้จะต้องแลกกับภาระด้านความเป็นส่วนตัวมากแค่ไหน

ร่างใหม่พยายามสอดคล้องกฎหมายอียูอย่างไร

ฝรั่งเศสได้แจ้งร่างมาตรการฉบับปรับใหม่ต่อคณะกรรมาธิการยุโรปแล้ว ตามรายงานเกี่ยวกับร่างกฎหมายดังกล่าว 6 ขั้นตอนนี้ทำให้ข้อเสนออยู่ภายใต้การพิจารณาในบริบทของกฎอียูที่ดูแลกฎหมายระดับชาติซึ่งอาจกระทบบริการดิจิทัลข้ามพรมแดน

การหันมาเน้นฟีเจอร์เฉพาะยังสอดคล้องกับข้อกังวลของสภารัฐธรรมนูญมากกว่าเดิม เพราะแทนที่จะปฏิบัติต่อทุกแพลตฟอร์มและเด็กทุกคนอายุต่ำกว่า 15 ปีเหมือนกันทั้งหมด ร่างใหม่นี้พยายามแยกความเสี่ยงตามรูปแบบการออกแบบผลิตภัณฑ์ 1516

อย่างไรก็ตาม การแจ้งต่อคณะกรรมาธิการยุโรปไม่เท่ากับได้รับอนุมัติ ข้อมูลที่มีในขณะนี้ยังไม่ยืนยันว่าคณะกรรมาธิการจะสนับสนุนร่างสุดท้ายหรือไม่ กลไกทางกฎหมายจะออกมาในรูปแบบใด และฝรั่งเศสจะแก้โจทย์การยืนยันอายุควบคู่กับความเป็นส่วนตัวอย่างไร

มาครงผลักดันกฎอายุขั้นต่ำทั่วอียู

ในอีกทางหนึ่ง ประธานาธิบดีเอ็มมานูเอล มาครง ได้ขอให้อัวร์ซูลา ฟอน เดอร์ ไลเอิน ประธานคณะกรรมาธิการยุโรป เสนอร่างกฎหมายอียูฉบับใหม่เพื่อห้ามเด็กอายุต่ำกว่า 15 ปีเข้าถึงโซเชียลมีเดียทั่วทั้งกลุ่มอียู จดหมายลงวันที่ 29 สิงหาคม มีขึ้นหลังความพยายามออกกฎหมายระดับชาติของฝรั่งเศสล้มเหลว 18

เหตุผลทางการเมืองค่อนข้างตรงไปตรงมา: แพลตฟอร์มรายใหญ่ดำเนินงานข้ามพรมแดน แต่เกณฑ์อายุและวิธีบังคับใช้ของแต่ละประเทศอาจแตกต่างกัน มาตรฐานระดับอียูอาจสร้างเส้นฐานเดียวกันให้สมาชิกทั้งหมดได้ แต่ก็ยังต้องหาจุดสมดุลระหว่างความปลอดภัยของเด็ก สิทธิในการสื่อสารของผู้เยาว์ และระบบยืนยันอายุที่ใช้งานได้จริงโดยไม่ละเมิดความเป็นส่วนตัวเกินควร

ไม่ใช่แค่ฝรั่งเศส: การถกเถียงกำลังขยายไปทั่วยุโรป

เนเธอร์แลนด์และสเปนก็เรียกร้องให้มีอายุขั้นต่ำสำหรับการใช้โซเชียลมีเดียในระดับอียู โดยข้อเสนออาจขยายไปถึงวิดีโอเกม แชตบอตปัญญาประดิษฐ์ (AI) และบริการดิจิทัลอื่นที่ถูกมองว่ามีความเสี่ยงต่อเยาวชน ทั้งสองประเทศต้องการให้การบังคับใช้เป็นมาตรฐานเดียวกันในระดับอียู 17

แรงกดดันดังกล่าวเกิดขึ้นในช่วงที่คณะกรรมาธิการยุโรปถูกคาดหมายว่าจะประกาศข้อเสนอของตนเอง 1724 แต่จนถึงขณะนี้ยังไม่มีจุดยืนร่วมหนึ่งเดียวของอียู โดยประเด็นที่ยังต้องตกลงกัน ได้แก่

• ควรกำหนดอายุขั้นต่ำไว้ที่เท่าไร
• จะห้ามมีบัญชีหรือห้ามเข้าถึงโดยสิ้นเชิง หรือควบคุมเฉพาะฟีเจอร์
• บริการประเภทใดควรถูกครอบคลุม
• จะยืนยันอายุได้มีประสิทธิภาพโดยไม่สร้างความเสี่ยงต่อข้อมูลส่วนบุคคลอย่างเกินสัดส่วนได้อย่างไร

ต่างประเทศเลือกคนละโมเดล

ออสเตรเลีย: ห้ามใช้สำหรับผู้ต่ำกว่า 16 ปี

ออสเตรเลียกลายเป็นประเทศแรกที่บังคับใช้ข้อห้ามโซเชียลมีเดียทั่วประเทศสำหรับผู้มีอายุต่ำกว่า 16 ปี เมื่อเดือนธันวาคม 2025 โดยครอบคลุมแพลตฟอร์มหลักอย่าง TikTok, YouTube, Instagram และ Facebook 34

สหราชอาณาจักร: เตรียมใช้โมเดลออสเตรเลีย พร้อมคุมฟีเจอร์เพิ่ม

รัฐบาลสหราชอาณาจักรวางแผนห้ามผู้มีอายุต่ำกว่า 16 ปีใช้โซเชียลมีเดียตามโมเดลออสเตรเลีย พร้อมเพิ่มข้อกำหนดให้แพลตฟอร์มตรวจสอบอายุเข้มขึ้น อีกทั้งเตรียมจำกัดฟังก์ชันสำหรับผู้มีอายุต่ำกว่า 18 ปี เช่น การไลฟ์สดและการติดต่อจากคนแปลกหน้า คาดว่ากฎชุดแรกจะเสนอต่อรัฐสภาภายในสิ้นปี และเริ่มบังคับใช้ในฤดูใบไม้ผลิปี 2027 3233

ญี่ปุ่น: เน้นมาตรการป้องกัน แทนการแบนทั้งระบบ

ญี่ปุ่นยังไม่เลือกใช้การห้ามโซเชียลมีเดียตามเกณฑ์อายุแบบครอบจักรวาล การหารือนโยบายมุ่งไปที่การตรวจสอบอายุที่เข้มขึ้น การตั้งค่าปลอดภัยเป็นค่าเริ่มต้น การจำกัดบางฟีเจอร์ และการเพิ่มความรับผิดชอบของผู้ให้บริการแพลตฟอร์ม 5053

บทเรียนจากฝรั่งเศส

คำวินิจฉัยของฝรั่งเศสเป็นกรณีทดสอบสำคัญของกระแสกำกับการใช้โซเชียลมีเดียของเด็กทั่วโลก รัฐสามารถออกมาตรการคุ้มครองเด็กได้ แต่การห้ามแบบเหมารวมอาจไม่ผ่านการตรวจสอบทางกฎหมาย หากจำกัดการสื่อสารกว้างเกินไป หรือไม่มีเหตุผลรองรับที่ได้สัดส่วนกับความเสี่ยงที่ต้องการแก้ 315

ร่างใหม่ของฝรั่งเศส การผลักดันของมาครงในระดับอียู และแนวทางที่ต่างกันของออสเตรเลีย สหราชอาณาจักร และญี่ปุ่น ล้วนชี้ไปยังโจทย์เดียวกันที่ยังไม่มีคำตอบตายตัว: การปกป้องเด็กบนโลกออนไลน์ไม่ได้ขึ้นกับตัวเลขอายุเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นกับความแม่นยำ ความได้สัดส่วน และความเป็นไปได้ในการบังคับใช้ของกติกาที่ตามมาด้วย