ทำไมความตึงเครียดของซัพพลายเชนโลกกำลังพุ่งขึ้นอีกครั้งในปี 2026

ในปี 2026 ระบบซัพพลายเชนทั่วโลกกำลังเผชิญแรงกดดันเพิ่มขึ้นอีกครั้ง หลังจากเพิ่งผ่านวิกฤตใหญ่ในช่วงหลังโควิดไม่กี่ปี ปัจจัยหลายด้านกำลังทับซ้อนกัน ทั้งความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ ความไม่แน่นอนด้านพลังงาน การกักตุนวัตถุดิบของภาคอุตสาหกรรม และต้นทุนการขนส่งที่พุ่งสูง

สัญญาณที่ชัดเจนคือ ดัชนี GEP Global Supply Chain Volatility Index ซึ่งวัดความตึงตัวของซัพพลายเชนทั่วโลก พุ่งขึ้นสู่ 1.64 ในเดือนพฤษภาคม 2026 ถือว่าสูงที่สุดนับตั้งแต่วิกฤตปี 2022

เมื่อแยกตามภูมิภาค พบว่าความปั่นป่วนเกิดขึ้นแทบทุกศูนย์กลางการผลิตของโลก ได้แก่

• เอเชีย 3.79
• ยุโรป 1.64
• อเมริกาเหนือ 1.52
• สหราชอาณาจักร 0.96

ตัวเลขเหล่านี้สะท้อนว่าเครือข่ายการผลิตและการขนส่งทั่วโลกกำลังกลับเข้าสู่ช่วงที่มีแรงกดดันสูงอีกครั้ง

สงครามอิหร่านส่งแรงกระเพื่อมถึงพลังงานและการขนส่ง

หนึ่งในตัวเร่งสำคัญคือความขัดแย้งในตะวันออกกลาง ซึ่งทำให้ตลาดพลังงานและเส้นทางขนส่งทางทะเลมีความไม่แน่นอนสูง

ภาคอุตสาหกรรมทั่วโลกพึ่งพาพลังงานอย่างมาก ไม่ว่าจะเป็น

• การเดินเครื่องโรงงาน
• การผลิตวัตถุดิบที่ใช้พลังงานสูง
• การขนส่งสินค้าทางเรือและทางบก

เมื่อมีความเสี่ยงว่าราคาน้ำมันหรือพลังงานจะพุ่งขึ้น บริษัทต่าง ๆ จึงเริ่มปรับพฤติกรรมล่วงหน้า

ข้อมูลจากการสำรวจดัชนี PMI ของ S&P Global ระบุว่าเศรษฐกิจโลกเริ่มฟื้นเล็กน้อยในเดือนเมษายนหลังจากชะลอตัวในเดือนมีนาคมที่สงครามเริ่มต้น แต่การขยายตัวยังถือว่าอ่อนแอ เนื่องจากความล่าช้าในซัพพลายเชน ราคาที่สูงขึ้น และความไม่แน่นอนทางภูมิรัฐศาสตร์

ผู้ผลิตทั่วโลกเริ่มกักตุนวัตถุดิบ

แรงกดดันในซัพพลายเชนไม่ได้มาจากการหยุดชะงักเพียงอย่างเดียว แต่ยังมาจากพฤติกรรมของบริษัทเอง

ผู้ผลิตจำนวนมากกำลัง เร่งสร้างสต็อกสำรอง (safety stock) ในอัตราที่เร็วที่สุดนับตั้งแต่ช่วงวิกฤตซัพพลายเชนหลังโควิด เพื่อให้มั่นใจว่าจะมีวัตถุดิบเพียงพอหากราคาปรับขึ้นหรือสินค้าเริ่มขาดตลาด

เมื่อหลายบริษัทกักตุนสินค้าในเวลาเดียวกัน สิ่งที่เกิดขึ้นคือ

• ความต้องการวัตถุดิบเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว
• ความต้องการพื้นที่ขนส่งพุ่งสูง
• ราคาสินค้าและค่าระวางขนส่งปรับขึ้น

สถานการณ์นี้ทำให้เกิดสิ่งที่นักวิเคราะห์เรียกว่า “การแข่งขันสะสมสินค้าคงคลังทั่วโลก” ซึ่งสามารถทำให้การขาดแคลนรุนแรงขึ้น แม้ความต้องการสินค้าปลายทางจะไม่ได้เพิ่มขึ้นมากนัก

สินค้าขาดแคลนและค่าขนส่งพุ่งสูง

ตัวชี้วัดด้านโลจิสติกส์หลายตัวเริ่มส่งสัญญาณเตือนแล้ว

รายงานจาก GEP ระบุว่า

• การขาดแคลนสินค้าอยู่ในระดับสูงสุดในรอบ 3 ปีครึ่ง
• ต้นทุนการขนส่งทำสถิติ สูงสุดเป็นประวัติการณ์
• คอขวดด้านซัพพลายเชนกำลังเพิ่มขึ้นทั้งในเอเชีย ยุโรป และอเมริกาเหนือ

เมื่อวัตถุดิบหายากขึ้นและค่าขนส่งสูงขึ้น ผู้ผลิตต้องจ่ายต้นทุนเพิ่ม และบางส่วนถูกส่งต่อไปยังราคาสินค้าปลายทาง

ยุโรปเผชิญแรงกดดันเป็นพิเศษ

ข้อมูลล่าสุดชี้ว่ายุโรปกำลังเป็นหนึ่งในภูมิภาคที่ได้รับผลกระทบชัดเจน โดยค่าดัชนีซัพพลายเชนอยู่ที่ 1.64 เท่ากับค่าเฉลี่ยโลก

เศรษฐกิจอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ เช่น เยอรมนี มีความอ่อนไหวต่อความผันผวนด้านพลังงานและซัพพลายเออร์จำนวนมากในห่วงโซ่การผลิต

ตัวอย่างเช่น ผลสำรวจ PMI ภาคการผลิตของเยอรมนีพบว่า แม้การผลิตและคำสั่งซื้อใหม่จะขยายตัว แต่สัญญาณความตึงเครียดในซัพพลายเชนจากสงครามอิหร่านเริ่มปรากฏชัดในกระบวนการผลิตแล้ว

ตัวเลขภาคการผลิตเริ่มตีความยากขึ้น

อีกปัญหาหนึ่งคือ ข้อมูลเศรษฐกิจอาจสะท้อนภาพที่บิดเบือน

ในสถานการณ์ปกติ การเพิ่มขึ้นของคำสั่งซื้อหมายถึงความต้องการสินค้าเพิ่มขึ้น แต่เมื่อบริษัทเร่งสั่งซื้อเพื่อสะสมสต็อก ตัวเลขการผลิตหรือ PMI อาจดูแข็งแรงกว่าความต้องการจริง

นักวิเคราะห์เตือนว่า การขยายตัวของภาคการผลิตในบางประเทศตอนนี้ อาจเกิดจากการซื้อสินค้าล่วงหน้าเพื่อสะสมสต็อก มากกว่าการฟื้นตัวของอุปสงค์จริงในตลาด

หากความต้องการผู้บริโภคไม่เพิ่มตามมา ผู้ผลิตอาจต้องเผชิญ สินค้าคงคลังส่วนเกินในช่วงปลายปี 2026

ความเสี่ยงเงินเฟ้อเริ่มกลับมา

แรงกดดันในซัพพลายเชนมักส่งผลโดยตรงต่อเงินเฟ้อ

เมื่อ

• ค่าขนส่งเพิ่มขึ้น
• วัตถุดิบขาดแคลน
• บริษัทกักตุนสินค้า

ต้นทุนการผลิตจะเพิ่มขึ้นในหลายอุตสาหกรรม และสุดท้ายอาจถูกส่งต่อไปยังผู้บริโภคในรูปแบบราคาสินค้าที่สูงขึ้น

รูปแบบนี้คล้ายกับเหตุการณ์ในช่วงปี 2021–2022 ที่การขาดแคลนสินค้าและค่าขนส่งที่สูงทำให้เงินเฟ้อทั่วโลกพุ่งขึ้น

ซัพพลายเชนจะกลับสู่ภาวะปกติได้เมื่อไร

แนวโน้มในช่วง 6–12 เดือนข้างหน้า จะขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย

ปัจจัยสำคัญได้แก่

• ความตึงเครียดในตะวันออกกลางต้องไม่ขยายตัว
• ตลาดพลังงานต้องมีเสถียรภาพมากขึ้น
• ความต้องการขนส่งต้องปรับสมดุล
• บริษัทต้องชะลอการกักตุนเมื่อสต็อกกลับสู่ระดับปกติ

หากเงื่อนไขเหล่านี้เกิดขึ้น ความตึงตัวของซัพพลายเชนอาจค่อย ๆ คลี่คลายในปีหน้า

แต่ถ้าความเสี่ยงด้านพลังงานยังดำเนินต่อไป หรือบริษัทต่าง ๆ ยังคงสะสมวัตถุดิบเพื่อป้องกันความเสี่ยง การขาดแคลนสินค้า ค่าขนส่งที่สูง และระยะเวลาจัดส่งที่ยาวนาน อาจยืดเยื้อไปจนถึงปี 2027

ตอนนี้ระบบซัพพลายเชนโลกยังไม่ถึงขั้นวิกฤตแบบช่วงโควิด แต่สัญญาณหลายอย่างชี้ว่าเครือข่ายการผลิตและการค้าระหว่างประเทศกำลังกลับเข้าสู่ช่วงที่เปราะบางอีกครั้ง