จีนเตือนเอเชียจับตา ‘นีโอทหารนิยม’ หลังญี่ปุ่นพิจารณาเพิ่มงบกลาโหมครั้งใหญ่

ความตึงเครียดด้านความมั่นคงในเอเชียตะวันออกกำลังเพิ่มขึ้น หลังญี่ปุ่นพิจารณาขยายงบด้านความมั่นคงอย่างมาก และจีนตอบโต้ด้วยการเตือนประเทศในภูมิภาคให้ระวังสิ่งที่เรียกว่า “นีโอทหารนิยม” ของญี่ปุ่น

โตเกียวกำลังเดินหน้าปรับนโยบายด้านกลาโหมครั้งใหญ่ โดยมีแผนเพิ่มงบความมั่นคงจากเป้าหมายเดิมประมาณ 2% ของ GDP และอาจพิจารณาขยับขึ้นไปถึง 3–5% ของ GDP ในอนาคต ขณะที่ปักกิ่งมองว่าการเคลื่อนไหวดังกล่าวสะท้อนความพยายามฟื้นบทบาททางทหารของญี่ปุ่น

จีนกล่าวหาญี่ปุ่นกำลัง “กลับสู่ทหารนิยม”

เจ้าหน้าที่จีนออกแถลงการณ์วิจารณ์การเพิ่มงบกลาโหมของญี่ปุ่นอย่างเปิดเผย โดยระบุว่าแผนงบประมาณที่เพิ่มขึ้นสะท้อน “แรงจูงใจในการทำให้ญี่ปุ่นกลับมามีบทบาททางทหารอีกครั้ง และฟื้นลัทธิทหารนิยม” หลังจากที่ญี่ปุ่นจำกัดบทบาทกองทัพมาตั้งแต่หลังสงครามโลกครั้งที่สอง

ปักกิ่งยังวิจารณ์ภาษาที่ใช้ในนโยบายความมั่นคงของญี่ปุ่น เช่นคำว่า “การป้องกันตนเอง” หรือ “ความสามารถในการโจมตีตอบโต้ (counterstrike)” โดยมองว่าคำเหล่านี้ถูกใช้เพื่อสร้างความชอบธรรมให้กับการขยายบทบาททางทหารของประเทศ

เนื่องจากประวัติศาสตร์ช่วงสงครามโลกครั้งที่สองที่ญี่ปุ่นเคยรุกรานหลายประเทศในเอเชีย จีนจึงมักเตือนประเทศในเอเชีย‑แปซิฟิกให้ระมัดระวังการกลับมาของสิ่งที่เรียกว่า “นีโอทหารนิยม” ของญี่ปุ่น ข้อกังวลนี้ยังสะท้อนความวิตกของปักกิ่งต่อการที่ญี่ปุ่นกำลังกลายเป็นกำลังทหารที่แข็งแกร่งมากขึ้นและผนวกเข้ากับโครงสร้างความมั่นคงที่สหรัฐฯ เป็นผู้นำ

งบกลาโหมญี่ปุ่นเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว

หลังสงครามโลกครั้งที่สอง ญี่ปุ่นรักษาระดับงบกลาโหมไว้ค่อนข้างต่ำ โดยใช้จ่ายประมาณ 1% ของ GDP เป็นเวลาหลายทศวรรษ

อย่างไรก็ตาม แนวโน้มดังกล่าวเริ่มเปลี่ยนไปอย่างชัดเจนในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา

ข้อมูลล่าสุดแสดงให้เห็นว่า

• ญี่ปุ่นใช้จ่ายด้านกลาโหมประมาณ 55.3 พันล้านดอลลาร์ในปี 2024 ตามข้อมูลของสถาบัน SIPRI
• ตัวเลขนี้ เพิ่มขึ้น 21% จากปี 2023 และ 49% จากปี 2015 ซึ่งเป็นการเพิ่มขึ้นรายปีที่มากที่สุดนับตั้งแต่ปี 1952
• ภายใน ปี 2025 งบกลาโหมเพิ่มเป็นประมาณ 62.2 พันล้านดอลลาร์ และยังคงมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง

รัฐบาลญี่ปุ่นมีแผนเพิ่มงบความมั่นคงรวมให้ถึง ประมาณ 2% ของ GDP ภายในปี 2027 ซึ่งถือเป็นการเพิ่มขึ้นสองเท่าจากมาตรฐานหลังสงครามที่เคยยึดถือมายาวนาน

ขณะเดียวกัน พรรคเสรีประชาธิปไตย (LDP) ซึ่งเป็นพรรครัฐบาล ยังเริ่มศึกษาความเป็นไปได้ในการเพิ่มงบไปสู่ 3–5% ของ GDP โดยส่วนหนึ่งได้รับอิทธิพลจากการถกเถียงเรื่องการแบ่งภาระด้านกลาโหมของประเทศพันธมิตรและกลุ่ม NATO

การนำเข้าอาวุธเพิ่มขึ้นอย่างมาก

การขยายงบประมาณยังสะท้อนผ่านการจัดซื้ออาวุธและเทคโนโลยีทางทหารใหม่ ๆ

ข้อมูลจากการวิเคราะห์ของ SIPRI ระบุว่า การนำเข้าอาวุธของญี่ปุ่นเพิ่มขึ้นประมาณ 155% ในช่วงปี 2019–2023 เมื่อเทียบกับช่วงปี 2014–2018 ทำให้ญี่ปุ่นกลายเป็นหนึ่งในประเทศผู้นำเข้าอาวุธรายใหญ่ของโลก

งบประมาณจำนวนมากถูกใช้กับโครงการสำคัญ เช่น

• ระบบขีปนาวุธระยะไกลสำหรับการโจมตีตอบโต้
• การเสริมระบบป้องกันขีปนาวุธ
• โดรนและระบบเฝ้าระวังขั้นสูง

โครงการเหล่านี้มุ่งเพิ่มศักยภาพการยับยั้งภัยคุกคาม โดยเฉพาะเพื่อปกป้องหมู่เกาะทางตะวันตกเฉียงใต้ของญี่ปุ่นและน่านน้ำโดยรอบที่มีความตึงเครียดเพิ่มขึ้น

บทบาทของสหรัฐฯ และแรงกดดันจากพันธมิตร

ปัจจัยหนึ่งที่มีผลต่อการถกเถียงเรื่องงบกลาโหมคือบทบาทของสหรัฐอเมริกา ซึ่งเป็นพันธมิตรด้านความมั่นคงหลักของญี่ปุ่น

วอชิงตันสนับสนุนให้ประเทศพันธมิตรเพิ่มการใช้จ่ายด้านกลาโหมมานานแล้ว และการหารือในโลกตะวันตกเกี่ยวกับการเพิ่มเป้าหมายงบกลาโหมของ NATO ก็มีส่วนทำให้เกิดการอภิปรายในญี่ปุ่นเกี่ยวกับการเพิ่มงบเกิน 2% ของ GDP

นโยบายด้านความมั่นคงของญี่ปุ่นยังผูกพันอย่างใกล้ชิดกับ พันธมิตรสหรัฐ‑ญี่ปุ่น ซึ่งเป็นเสาหลักของยุทธศาสตร์ความมั่นคงของโตเกียว การเสริมศักยภาพทางทหารจึงถูกมองว่าเป็นวิธีหนึ่งในการเสริมการยับยั้งร่วมและทำให้สหรัฐฯ ยังคงมีบทบาทด้านความมั่นคงในภูมิภาคต่อไป

เหตุผลของญี่ปุ่น: สภาพแวดล้อมด้านความมั่นคงเลวร้ายลง

ผู้นำญี่ปุ่นยืนยันว่าการเพิ่มกำลังทหารมีเป้าหมายเชิงป้องกัน และเป็นผลจากสภาพแวดล้อมด้านความมั่นคงที่เลวร้ายลงอย่างรวดเร็ว

เอกสารยุทธศาสตร์ของรัฐบาลระบุว่า ญี่ปุ่นกำลังเผชิญกับ “สภาพแวดล้อมด้านความมั่นคงที่รุนแรงและซับซ้อนที่สุดนับตั้งแต่สงครามโลกครั้งที่สอง” ซึ่งจำเป็นต้องเสริมขีดความสามารถด้านกลาโหมอย่างจริงจัง

ปัจจัยหลักที่ผลักดันการประเมินนี้ ได้แก่

• การขยายกำลังทหารของจีนและแรงกดดันบริเวณไต้หวันและทะเลจีนตะวันออก
• โครงการขีปนาวุธของเกาหลีเหนือที่ก้าวหน้าอย่างต่อเนื่อง
• เทคโนโลยีอาวุธใหม่และความไม่แน่นอนด้านความมั่นคงในภูมิภาค

ยุทธศาสตร์ความมั่นคงแห่งชาติของญี่ปุ่นระบุว่า จีนเป็น “ความท้าทายทางยุทธศาสตร์ที่ใหญ่ที่สุด” ของประเทศ และ เกาหลีเหนือเป็น “ภัยคุกคามร้ายแรงและใกล้ตัว”

จากมุมมองของโตเกียว การเพิ่มขีดความสามารถในการยับยั้ง รวมถึงความสามารถในการโจมตีตอบโต้ฐานยิงขีปนาวุธของฝ่ายตรงข้าม มีเป้าหมายเพื่อ ป้องกันไม่ให้เกิดสงคราม มากกว่าการยั่วยุให้เกิดความขัดแย้ง

การแข่งขันเชิงยุทธศาสตร์ที่ขยายตัว

ข้อโต้แย้งระหว่างจีนกับญี่ปุ่นสะท้อนการแข่งขันทางยุทธศาสตร์ที่กว้างขึ้นในเอเชียตะวันออก

สำหรับจีน การขยายกำลังทหารของญี่ปุ่นเกี่ยวข้องทั้งกับความทรงจำทางประวัติศาสตร์และความกังวลด้านภูมิรัฐศาสตร์ ขณะที่ญี่ปุ่นมองว่าการเสริมกำลังเป็นการปรับตัวต่อภัยคุกคามใหม่

เมื่อทั้งสองประเทศเดินหน้าเพิ่มขีดความสามารถทางทหาร การถกเถียงเรื่องงบกลาโหมของญี่ปุ่นจึงกลายเป็นหนึ่งในสัญญาณสำคัญของการเปลี่ยนแปลงสมดุลอำนาจในภูมิภาคเอเชีย‑แปซิฟิก