เรือผ่านช่องแคบฮอร์มุซเกือบหยุดนิ่ง ทำไมน้ำมันยังไม่พุ่งแรงกว่านี้

ช่องแคบฮอร์มุซไม่ได้กลายเป็นศูนย์กลางการจราจรทางทะเลที่ “ไม่มีเรือผ่านเลย” อย่างยืนยันได้ แต่การเดินเรือเชิงพาณิชย์ที่สังเกตได้ลดลงจนแทบหยุดนิ่ง เพราะเส้นทางนี้มีทั้งความเสี่ยงจากการโจมตี การควบคุมทางทหาร และความไม่แน่นอนว่าเรือควรใช้เส้นทางใดจึงจะปลอดภัย

การโจมตีเรือพาณิชย์หลายครั้ง การกลับมาใช้มาตรการปิดล้อมทางทะเลของสหรัฐฯ ต่อการขนส่งที่เกี่ยวข้องกับอิหร่าน และการที่การเจรจาทางการทูตยังไม่มีความคืบหน้า ทำให้เจ้าของเรือ ลูกเรือ และบริษัทประกันต้องชะลอการเดินทาง บางลำเปลี่ยนเส้นทาง บางลำหยุดเรือ หรือหันหัวกลับ ข้อมูลก่อนหน้านี้ของ Kpler พบเรือผ่านช่องแคบเพียง 9 ลำในวันหนึ่ง และ 3 ลำในวันถัดมา

ตัวเลข Kpler สะท้อนการจราจรที่หายไปอย่างผิดปกติ

ภาพที่ชัดเจนที่สุดมาจากข้อมูลช่วงสุดสัปดาห์ล่าสุด โดย Kpler บันทึกเรือสินค้าโภคภัณฑ์ผ่านช่องแคบฮอร์มุซ 5 ลำในวันเสาร์ และไม่พบการบันทึกเรือในวันอาทิตย์ เทียบกับ 31 เที่ยวในสุดสัปดาห์ก่อนหน้า

แม้แต่เรือที่ยังเคลื่อนผ่านในวันเสาร์ก็มีลักษณะผิดไปจากภาวะปกติ ได้แก่ เรือบรรทุกน้ำมันดิบขนาดใหญ่มาก หรือ VLCC ที่เดินทางโดยไม่มีสินค้าและปิดระบบระบุตัวตนอัตโนมัติ (AIS) รวมถึงเรือบรรทุกก๊าซขนาดใหญ่มากที่ชักธงอินเดียและใช้เส้นทางฝั่งอิหร่าน

อย่างไรก็ตาม คำว่า “ไม่พบการบันทึก” ไม่ได้แปลว่าไม่มีเรือข้ามช่องแคบในวันอาทิตย์เลย ระบบ AIS สามารถถูกปิดได้ และข้อมูลการเดินเรือบางส่วนอาจถูกบันทึกล่าช้าหรือไม่ปรากฏต่อระบบติดตามแบบเรียลไทม์ Bloomberg เคยรายงานว่าเรือสินค้าโภคภัณฑ์ทั้ง 6 ลำที่พบว่าผ่านช่องแคบในวันอาทิตย์หนึ่ง ต่างปิดเครื่องส่งสัญญาณของตน

ข้อสรุปที่ระมัดระวังกว่าคือ การจราจรเชิงพาณิชย์ที่ตรวจจับได้ลดลงอย่างรุนแรง ขณะที่จำนวนเรือที่ผ่านจริงทั้งหมดไม่สามารถวัดได้อย่างแม่นยำในทันที

ทำไมบริษัทเดินเรือจึงไม่อยากเสี่ยง

ปัญหาไม่ได้อยู่ที่เรือหนาแน่นจนเกิดการจราจรติดขัด แต่เป็นการผสมกันของภัยคุกคามทางกายภาพ การควบคุมโดยกองทัพ และความไม่แน่นอนเกี่ยวกับเส้นทางที่ปลอดภัย

บริษัท ADNOC ของสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ระบุว่า เรือของบริษัท 15 ลำถูกโจมตีด้วยขีปนาวุธและโดรนระหว่างผ่านช่องแคบฮอร์มุซนับตั้งแต่เริ่มความขัดแย้ง ซึ่งรวมถึง 3 ลำภายในสัปดาห์เดียว เหตุการณ์ดังกล่าวทำให้ลูกเรือเสียชีวิต 1 คน และบาดเจ็บ 20 คน

รายละเอียดเกี่ยวกับเหตุโจมตีล่าสุดและการระบุผู้รับผิดชอบยังแตกต่างกันไปในแต่ละรายงาน สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์กล่าวหาอิหร่านว่าโจมตีเรือ 2 ลำที่เชื่อมโยงกับ ADNOC ขณะที่ ADNOC ยืนยันแยกต่างหากว่าเรือของบริษัทถูกโจมตี

ความกังวลยังขยายออกไปนอกช่องแคบ เมื่อกลุ่มฮูษีซึ่งมีแนวร่วมกับอิหร่านอ้างว่าได้โจมตีโรงกลั่น Jazan ของ Saudi Aramco และมีรายงานว่าการกลับมาเปิดโรงกลั่นถูกเลื่อนไปเป็นวันที่ 30 สิงหาคม เนื่องจากข้อมูลที่มีอยู่ระบุเพียงว่าเป็นคำกล่าวอ้างของกลุ่มฮูษี และยังไม่ได้ยืนยันความรับผิดชอบอย่างเป็นอิสระ เหตุการณ์นี้จึงควรถูกอธิบายว่าเป็น “เหตุโจมตีที่มีการอ้างสิทธิ์” ไม่ใช่ข้อพิสูจน์ที่ยุติแล้วว่าใครเป็นผู้ก่อเหตุ

สำหรับเจ้าของเรือ ความเสี่ยงจึงเปลี่ยนไปอย่างมาก ข้อมูล Kpler ก่อนหน้านี้พบเรือบางลำหันออกจากท่าเรือในอ่าว หลังได้รับคำเตือนว่าไม่อนุญาตให้ผ่านช่องแคบ ขณะที่เรืออีกหลายลำหยุดบริเวณใกล้อ่าวโอมานหลังออกจากช่องแคบผ่านเส้นทางฝั่งอิหร่าน

ราคาน้ำมันขึ้น แต่ตลาดยังไม่ได้สะท้อนการปิดช่องแคบแบบเต็มรูปแบบ

ราคาน้ำมันตอบสนองทันทีต่อการโจมตีเรือ ความเสียหายต่อโรงกลั่น และความไม่แน่นอนว่าจะเปิดเส้นทางได้เมื่อใด เมื่อวันที่ 9 สิงหาคม ราคาน้ำมันดิบเบรนท์ปิดเพิ่มขึ้น 4.99% ที่ 87.72 ดอลลาร์สหรัฐต่อบาร์เรล ส่วนเวสต์เท็กซัสอินเตอร์มีเดียต หรือ WTI ของสหรัฐฯ เพิ่มขึ้น 5.05% มาอยู่ที่ 82.13 ดอลลาร์

แต่แรงส่งของราคาเริ่มชะลอลง วันที่ 17 สิงหาคม ราคาดิบเบรนท์ขยับเพียงเล็กน้อยในช่วงต้นตลาดที่ 88.72 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล ขณะที่ WTI ลดลงเล็กน้อยมาอยู่ที่ 82.35 ดอลลาร์ แม้ข้อมูลช่วงสุดสัปดาห์จะแสดงให้เห็นว่าการเดินเรือที่สังเกตได้แทบไม่มี และการเจรจายังไม่คลี่คลาย

ราคาที่ทรงตัวไม่ได้หมายความว่าความเสี่ยงด้านอุปทานหายไป แต่สะท้อนว่าตลาดกำลังชั่งน้ำหนักหลายความเป็นไปได้ เช่น น้ำมันบางส่วนยังคงเคลื่อนย้ายได้ สต็อกเชื้อเพลิงอาจช่วยรองรับการหยุดชะงักระยะสั้น และความเสี่ยงทางภูมิรัฐศาสตร์ส่วนหนึ่งอาจถูกสะท้อนเข้าไปในราคาแล้ว

หากการหยุดชะงักยืดเยื้อ หรือมีการโจมตีเรือและโครงสร้างพื้นฐานพลังงานเพิ่มเติม ราคาน้ำมันก็มีโอกาสเผชิญแรงกระชากรอบใหม่

เหตุใดช่องแคบฮอร์มุซจึงสำคัญกว่าการเดินเรือในภูมิภาค

ช่องแคบฮอร์มุซเป็นเส้นทางสำคัญสำหรับการส่งออกพลังงานจากประเทศรอบอ่าวเปอร์เซีย แบบจำลองของธนาคารกลางสหรัฐฯ สาขาดัลลัสประเมินสถานการณ์ที่การปิดช่องแคบทำให้น้ำมันในตลาดโลกลดลงเกือบ 20% และคาดว่าราคา WTI เฉลี่ยอาจเพิ่มขึ้นเป็น 98 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล ขณะที่การเติบโตของผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ หรือ GDP โลกแบบปรับเป็นรายปี อาจลดลง 2.9 จุดเปอร์เซ็นต์ในไตรมาสที่จำลองไว้ ตัวเลขดังกล่าวเป็นประมาณการจากสถานการณ์สมมติ ไม่ใช่การพยากรณ์ว่าเหตุการณ์ปัจจุบันจะต้องเป็นเช่นนั้น

แม้ไม่มีการปิดช่องแคบอย่างสมบูรณ์ การเดินเรือที่ชะลอลงเป็นเวลานานก็ทำให้ต้นทุนพลังงานสูงขึ้นได้ เพราะจำนวนเรือที่พร้อมให้บริการลดลง เส้นทางอาจยาวขึ้น ข้อกำหนดด้านความปลอดภัยเข้มงวดขึ้น และเบี้ยประกันภัยเพิ่มขึ้น ต้นทุนเหล่านี้อาจส่งต่อไปยังค่าโดยสารขนส่ง การผลิตไฟฟ้า ภาคอุตสาหกรรม และห่วงโซ่อาหาร

ผลกระทบจะไม่เท่ากันทุกประเทศ เศรษฐกิจที่ต้องนำเข้าน้ำมันมีความเสี่ยงมากกว่า โดยเฉพาะประเทศที่การเติบโตอ่อนแออยู่แล้ว รายงานเกี่ยวกับฟิลิปปินส์ระบุว่า BMI ปรับลดคาดการณ์การเติบโตของ GDP ปี 2026 เหลือ 3.9% หรือลดลงประมาณ 1.3 จุดเปอร์เซ็นต์

การวิเคราะห์ของ MUFG ประเมินว่า ทุกครั้งที่ราคาน้ำมันเพิ่มขึ้น 10 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล อาจทำให้การเติบโตของ GDP ฟิลิปปินส์ลดลงราว 0.2 จุดเปอร์เซ็นต์ และทำให้เงินเฟ้อเพิ่มขึ้นประมาณ 0.6 จุดเปอร์เซ็นต์ ทั้งหมดเป็นตัวเลขจากแบบจำลอง ไม่ใช่ผลกระทบที่สังเกตได้แล้วโดยตรง

ตัวแปรชี้ขาดคือ “นานแค่ไหน”

ตัวเลขเรือผ่าน 5 ลำในวันเสาร์และ 0 ลำในวันอาทิตย์ เป็นสัญญาณเตือนถึงความยากในการเข้าถึงเส้นทางเดินเรือ ไม่ใช่ตัววัดที่แม่นยำของปริมาณน้ำมันทั้งหมดที่ยังคงไหลผ่าน เพราะ AIS อาจถูกปิด และข้อมูลอาจมีความล่าช้า

Kpler เคยบันทึกช่วงที่การเดินเรือกลับมาได้บางส่วนเช่นกัน รวมถึงวันที่เรือบรรทุกน้ำมันและเรือ LNG ผ่านช่องแคบ หลังจากก่อนหน้านั้นมีคำกล่าวอ้างว่าช่องแคบถูกปิด

ดังนั้น ระยะเวลาของการหยุดชะงักจึงสำคัญกว่าตัวเลขของวันใดวันหนึ่ง หากหยุดเพียงช่วงสั้น ๆ ตลาดอาจรับมือได้ด้วยการใช้สต็อก การเปลี่ยนเส้นทาง และการอนุญาตให้เรือบางส่วนผ่าน แต่หากเกิดการปิดล้อมต่อเนื่องหรือมีการโจมตีซ้ำ ความกดดันต่ออุปทานน้ำมันและก๊าซ ค่าขนส่ง และความคาดหวังเงินเฟ้อจะเพิ่มขึ้นมาก

บทสรุปในขณะนี้คือ การจราจรผ่านช่องแคบฮอร์มุซอาจยังไม่เป็นศูนย์อย่างแท้จริง แต่การเดินเรือเชิงพาณิชย์ตามปกติแทบหยุดชะงักแล้ว จนกว่าสถานการณ์ความปลอดภัยจะดีขึ้นและมีข้อตกลงเปิดเส้นทางที่น่าเชื่อถือ จำนวนเรือ กิจกรรม AIS และราคาน้ำมันจะเป็นตัวชี้วัดสำคัญว่าเหตุการณ์กำลังคลี่คลาย หรือกำลังพัฒนาเป็นแรงกระแทกต่อเศรษฐกิจในวงกว้าง