เหตุใดน้ำมันเบรนท์พุ่งเหนือ 108 ดอลลาร์: ท่อส่งซาอุฯ ปิดซ้ำเติมความเสี่ยงคอขวดขนส่งน้ำมัน

ราคาน้ำมันดิบเบรนท์ที่ขึ้นเหนือ 108 ดอลลาร์สหรัฐต่อบาร์เรล ไม่ได้สะท้อนความเสียหายของท่อส่งน้ำมันในซาอุดีอาระเบียเพียงอย่างเดียว แต่สะท้อนความเสี่ยงที่เกิดขึ้นพร้อมกันกับเส้นทางส่งออกน้ำมันตะวันออกกลาง 2 ทาง ได้แก่ ช่องแคบฮอร์มุซ และท่อ East-West Pipeline ของซาอุดีอาระเบีย ซึ่งลำเลียงน้ำมันดิบไปยังเมืองยันบู (Yanbu) ริมทะเลแดง ราคาที่รายงานเมื่อ 15 กันยายนอยู่ที่ราว 108.19 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล 11429

ชนวนทันที: เส้นทางเลี่ยงฮอร์มุซของซาอุฯ ใช้งานไม่ได้

ซาอุดีอาระเบียปิดท่อ East-West Pipeline ความยาว 1,200 กิโลเมตรเป็นการชั่วคราว หลังเกิดการโจมตีด้วยโดรนหลายครั้งในพื้นที่ริยาดและมะดีนะฮ์ระหว่างวันที่ 10–11 กันยายน ทางการซาอุฯ ระบุว่าโดรนถูกปล่อยจากดินแดนอิรัก แต่รายงานสาธารณะยังไม่สามารถยืนยันได้ว่าใครเป็นผู้ก่อเหตุ 114

ท่อเส้นนี้มีความสำคัญเป็นพิเศษ เพราะเป็นเส้นทางหลักที่ช่วยให้ซาอุฯ ส่งน้ำมันจากแหล่งผลิตทางตะวันออกไปยังท่าเรือส่งออกฝั่งทะเลแดง โดยไม่ต้องผ่านช่องแคบฮอร์มุซ ท่อมีศักยภาพลำเลียงได้สูงสุด 7 ล้านบาร์เรลต่อวัน แต่ก่อนหยุดดำเนินการมีรายงานว่าปริมาณที่ลำเลียงจริงอยู่ราว 4–5 ล้านบาร์เรลต่อวัน 1417

อย่างไรก็ดี นี่ไม่ได้แปลว่าน้ำมัน 7 ล้านบาร์เรลต่อวันหายไปจากอุปทานโลกแล้ว เพราะตัวเลขกำลังการลำเลียงไม่ใช่ตัวเลขการผลิตหรือการส่งออกที่สูญเสียจริง และซาอุฯ อาจใช้สต็อกหรือการขนส่งทางเลือกได้ในบางส่วน แต่การปิดท่อได้ตัดทางออกสำคัญที่สุดออกไป ในจังหวะที่เส้นทางปกติในอ่าวเปอร์เซียกำลังตึงตัวอย่างหนัก

เหตุใดตลาดจึงตอบสนองแรงกว่าปัญหาโครงสร้างพื้นฐานทั่วไป

ก่อนท่อจะปิด ช่องแคบฮอร์มุซก็เป็นจุดเสี่ยงหลักของเส้นทางอุปทานอยู่แล้วท่ามกลางความขัดแย้งในภูมิภาค Reuters ระบุว่าท่อ East-West ช่วยบรรเทาความแออัดของฮอร์มุซ ขณะที่รายงานอื่นชี้ว่าเส้นทางนี้ทำให้ซาอุฯ เลี่ยงผลกระทบจากการปิดเส้นทางน้ำดังกล่าวในช่วงสงครามได้ 18

ดังนั้น ตลาดจึงมองการหยุดท่อเป็นข้อจำกัดต่อความยืดหยุ่นในการส่งออก ไม่ใช่เพียงปัญหาภายในประเทศ นักวิเคราะห์และผู้ค้าในรายงานข่าวเตือนว่า หากการหยุดชะงักยืดเยื้อจนสต็อกที่พร้อมส่งออกลดลง การขาดแคลนอาจแตะระดับใกล้ 4% ของอุปทานโลกได้ แต่เป็นเพียงฉากทัศน์ความเสี่ยง ไม่ใช่การสูญเสียที่ยืนยันแล้วว่ากำลังเกิดขึ้น 278

ระดับความเสียหายและระยะเวลาซ่อมยังไม่แน่นอน ซาอุฯ ยังไม่เปิดเผยความเสียหายโดยละเอียดหรือวันกลับมาเดินเครื่อง รายงานต่าง ๆ ประเมินตั้งแต่ 3–5 สัปดาห์ ไปจนถึง 5–6 สัปดาห์ และเจ้าหน้าที่ที่ถูกอ้างถึงในข่าวยังระบุความเป็นไปได้ที่จะกลับมาเปิดใช้งานได้บางส่วนระหว่างซ่อม 5112

ความเสี่ยงคอขวดที่สองยิ่งขยายแรงกระแทก

เส้นทางทะเลแดงไม่ได้เป็นทางเลือกที่ปลอดภัยไร้ความเสี่ยง Reuters รายงานว่าความกังวลรอบช่องแคบบับเอลมันเดบ (Bab el-Mandeb) ซึ่งเป็นอีกจุดผ่านสำคัญของการส่งออกน้ำมัน เพิ่มขึ้น ขณะที่กองกำลังฮูตีเคลื่อนเข้าใกล้พื้นที่ดังกล่าว 17

สิ่งที่ผู้ค้ากังวลจึงเป็นปัญหา “คอขวดสองชั้น”:

• ฮอร์มุซถูกจำกัดการใช้งาน ทำให้เส้นทางส่งออกปกติจากอ่าวเปอร์เซียติดขัด
• ท่อ East-West หยุดทำงาน จำกัดการส่งน้ำมันดิบของซาอุฯ ไปยังยันบู
• ความเสี่ยงที่บับเอลมันเดบเพิ่มขึ้น ทำให้การเดินเรือในทะเลแดงยังไม่แน่นอน แม้น้ำมันจะถูกส่งถึงชายฝั่งตะวันตกของซาอุฯ แล้วก็ตาม 117

ปัจจัยลักษณะนี้สามารถดันราคาน้ำมันขึ้นได้ก่อนจะเห็นภาวะขาดแคลนจริง ผู้ซื้อเร่งเสนอราคาสูงขึ้นเพื่อหาสินค้าส่งมอบระยะใกล้ ขณะที่เจ้าของเรือและบริษัทประกันคิดค่าความเสี่ยงเพิ่ม และโรงกลั่นต้องจ่ายแพงขึ้นเพื่อหาน้ำมันเกรดหรือเส้นทางอื่นทดแทน

อะไรยืนยันแล้ว และอะไรยังเป็นความไม่แน่นอน

ประเด็นสำคัญบางอย่างควรแยกให้ชัดระหว่างข้อเท็จจริงกับการประเมินความเสี่ยง

สิ่งที่ยืนยันจากรายงานทางการและสำนักข่าวหลัก: ซาอุฯ ปิดท่อเพื่อเป็นมาตรการป้องกันหลังการโจมตี ทางการระบุว่าโดรนมาจากอิรัก ท่อนี้เป็นเส้นทางเลี่ยงฮอร์มุซที่สำคัญ และราคาเบรนท์ปรับขึ้นแรง 11417

สิ่งที่ยังเป็นรายงานและไม่แน่นอน: ขนาดความเสียหายทั้งหมด กำหนดเปิดใช้งานที่ชัดเจน ปริมาณส่งออกที่หยุดชะงักจริง สต็อกส่งออกจะรองรับได้นานเพียงใด และความเสี่ยงที่อุปทานโลกจะหายไปราว 4% จะเกิดขึ้นจริงหรือไม่ ทางการซาอุฯ ยังไม่ได้เปิดเผยการประเมินครบถ้วนต่อสาธารณะ 578

ความต่างนี้สำคัญ เพราะตลาดน้ำมันตั้งราคาให้กับ “ความน่าจะเป็น” ของการหยุดชะงักด้วย ไม่ใช่เฉพาะปริมาณน้ำมันที่หายไปแล้ว หากท่อปิดนาน ส่วนเพิ่มความเสี่ยงในราคาจะสูงขึ้น แต่หากมีการเปิดใช้บางส่วนที่น่าเชื่อถือ หรือการเดินเรือปลอดภัยขึ้น ส่วนเพิ่มดังกล่าวก็อาจลดลงอย่างรวดเร็ว

ทำไมค่าระวาง เงินเฟ้อ และตลาดการเงินจึงขยับตาม

แรงกระแทกของน้ำมันยังเป็นแรงกระแทกต่อการขนส่งทางเรือ เมื่อเรือต้องหลีกเลี่ยงหรือชะลอการผ่านช่องทางยุทธศาสตร์ ค่าระวาง เบี้ยประกัน และระยะเวลาเดินทางย่อมเพิ่มขึ้น Reuters อธิบายว่าสถานการณ์กำลังทำให้การขนส่งน้ำมันยากและมีต้นทุนสูงขึ้น 17

ราคาน้ำมันดิบและเชื้อเพลิงที่สูงขึ้นสามารถส่งผ่านไปยังต้นทุนขนส่ง การผลิต และราคาสินค้าอุปโภคบริโภค จึงเพิ่มความกังวลเรื่องเงินเฟ้อ ในบริบทความเสี่ยงเดียวกัน อัตราผลตอบแทนพันธบัตรรัฐบาลสหรัฐอายุ 10 ปีเคยขึ้นเหนือ 5% ชั่วคราว ขณะที่รายงานข่าวเชื่อมโยงราคาพลังงานและความกังวลเงินเฟ้อกับแรงกดดันต่อตลาดพันธบัตรและหุ้น 2228

การตัดสินใจเรื่องอัตราดอกเบี้ยของธนาคารกลางสหรัฐ (Fed) จึงเป็นผลตามมาจากแนวโน้มเงินเฟ้อ ไม่ใช่สาเหตุของการขาดตอนทางกายภาพของน้ำมัน ปัจจัยโดยตรงที่ขับเคลื่อนราคาคือความเสี่ยงต่อการผลิต โครงสร้างพื้นฐานส่งออก และเส้นทางเดินเรือ

ปัจจัยใดจะช่วยลดส่วนเพิ่มความเสี่ยงในราคาเบรนท์

สัญญาณสำคัญที่ตลาดจะจับตา มีดังนี้

1. ผลประเมินความเสียหายและตารางซ่อมที่ตรวจสอบได้ ของท่อ East-West
2. หลักฐานว่าการส่งออกของซาอุฯ เดินหน้าต่อได้ ผ่านสต็อก การเปิดใช้ท่อบางส่วน หรือเส้นทางอื่น
3. การผ่านฮอร์มุซและบับเอลมันเดบที่ปลอดภัยขึ้น เพื่อลดโอกาสเกิดการขัดขวางการขนส่งเพิ่มเติม
4. การลดระดับความขัดแย้งที่น่าเชื่อถือ ซึ่งจะลดความเสี่ยงของการโจมตีโครงสร้างพื้นฐานหรือเรือบรรทุกน้ำมันเพิ่มเติม

ตราบใดที่เงื่อนไขเหล่านี้ยังไม่ดีขึ้น เบรนท์มีแนวโน้มจะคงส่วนเพิ่มราคาจากความเสี่ยงทางภูมิรัฐศาสตร์ไว้ในระดับสูง ประเด็นหลักไม่ใช่แค่ท่อในซาอุฯ ถูกโจมตี แต่คือท่อนั้นเป็นทางเลือกสำคัญที่สุดแทนเส้นทางอ่าวเปอร์เซียที่กำลังเผชิญแรงกดดันอย่างหนักอยู่แล้ว 11417