วิกฤตเซวตาปลาย ก.ค. 2026: เหตุใดผู้นำเมืองจึงเรียกว่า “หม้อแรงดัน”

เซวตา (Ceuta) เป็นนครปกครองตนเองของสเปนบนชายฝั่งแอฟริกาเหนือ ติดกับโมร็อกโก และเป็นหนึ่งในพรมแดนทางบกของสหภาพยุโรปบนทวีปแอฟริกา เหตุข้ามแดนครั้งใหญ่เมื่อวันที่ 30–31 กรกฎาคม 2026 จึงไม่ใช่เพียงปัญหาของเมืองเดียว แต่กลายเป็นบททดสอบนโยบายพรมแดนภายนอกของยุโรป

ทางการสเปนประเมินในเวลาต่อมาว่ามีคนราว 72,000 คน ข้ามจากโมร็อกโกเข้าสู่เซวตาในสองวัน หลายคนว่ายน้ำอ้อมโครงสร้างกั้นพรมแดน คนส่วนใหญ่กลับไปโมร็อกโกภายในไม่กี่ชั่วโมงหรือไม่กี่วัน แต่หลายพันคนยังคงอยู่ในเมืองหลังจากนั้นหลายสัปดาห์ 1317

ความสูญเสียมีตัวเลขรายงานต่างกันไปเช่นกัน วันที่ 31 กรกฎาคม มีรายงานพบศพ 57 ศพในฝั่งสเปน และอาจมีผู้เสียชีวิตเพิ่มเติมในฝั่งโมร็อกโก ขณะที่ ฮวน เฆซุส บีบัส (Juan Jesús Vivas) ประธานนครเซวตา ระบุภายหลังว่ามีผู้เสียชีวิตอย่างน้อย 100 คน 31

ทำไมบีบัสจึงเรียกว่า “หม้อแรงดัน”

คำว่า “หม้อแรงดันที่อาจระเบิดได้ทุกเมื่อ” ที่บีบัสใช้ในกรุงบรัสเซลส์ สื่อถึงภาวะที่เมืองต้องรับภาระเกินศักยภาพปกติ เซวตามีประชากรราว 80,000 คน จำนวนผู้ข้ามแดนที่ประเมินจึงเกือบเท่ากับประชากรทั้งเมืองในเวลาเพียงสองวัน 11128

ศูนย์รับรองคนเข้าเมืองรับไม่ไหว หลายคนรวมถึงเด็กต้องนอนตามชายหาดหรือบนท้องถนน ขณะที่ปัญหาความสงบเรียบร้อยยังดำเนินต่อหลังการข้ามแดนระลอกแรก บีบัสจึงมองว่านี่เป็นวิกฤตมนุษยธรรม ความมั่นคง และเศรษฐกิจที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อนสำหรับเมืองขนาดเล็กเช่นนี้ 111

ประเด็นสำคัญของเขาคือ เซวตาไม่อาจจัดการการคัดกรอง ยืนยันตัวตน จัดที่พัก และดำเนินกระบวนการกับคนหลายพันคนได้โดยลำพัง หากไม่มีแรงสนับสนุนต่อเนื่องจากรัฐบาลสเปนและสหภาพยุโรป (EU)

สเปนส่งกำลังทหารไปเสริมในเซวตาและเมลียา (Melilla) อีกดินแดนสเปนบนชายฝั่งแอฟริกาเหนือ ขณะที่คณะกรรมาธิการยุโรปชื่นชมการตอบสนองอย่างรวดเร็วของสเปนและเสนอความช่วยเหลือฉุกเฉิน แต่เมื่อสิ้นเดือนสิงหาคม ทางการยังประเมินว่ามีคนคงอยู่ในเซวตาราว 5,000–8,000 คน 5617

ข้อกล่าวหาต่อโมร็อกโก: เป็นจุดยืนทางการเมือง ไม่ใช่ข้อสรุปของมาดริด

บีบัสโต้แย้งว่าการข้ามแดนในระดับนี้ไม่น่าจะเกิดขึ้นได้ หากโมร็อกโกไม่ได้จัดการ สนับสนุน หรืออย่างน้อยปล่อยให้เกิดขึ้น เขามองว่าเหตุการณ์นี้มากกว่าวิกฤตการย้ายถิ่นตามปกติ และกล่าวหาว่าการย้ายถิ่นถูกใช้เพื่อกดดันเซวตา รวมถึงอาจเป็นภัยคุกคามแบบ “ไฮบริด” ต่อสเปนและยุโรป 3536

คำกล่าวนี้เชื่อมโยงกับความทรงจำทางการเมืองจากเหตุเซวตาในปี 2021 เมื่อมีคนราว 12,000 คนข้ามพรมแดนในสองวัน และสเปนมองกันอย่างกว้างขวางว่าความร่วมมือด้านการควบคุมชายแดนของโมร็อกโกถูกใช้เป็นแรงกดดันทางการเมือง 50

อย่างไรก็ดี รัฐบาลสเปนยังไม่ได้ยืนยันข้อกล่าวหาดังกล่าว นายกรัฐมนตรี เปโดร ซานเชซ ระบุว่าสเปนไม่พบหลักฐานที่หนักแน่นว่าหน่วยงานของโมร็อกโกวางแผนหรือดำเนินการให้เกิดการข้ามแดนครั้งนี้ เพื่อตอบโต้ข้อกล่าวหาที่ปรากฏในรายงานตำรวจ ส่วนโมร็อกโกปฏิเสธความรับผิดชอบ 18

ความแตกต่างนี้มีนัยสำคัญ เพราะข้อกล่าวหาของบีบัสเป็นฐานให้เขาเรียกร้องท่าทีที่แข็งกร้าวขึ้นของ EU ต่อกรุงราบัต แต่ในสถานะปัจจุบัน ข้อกล่าวหานี้ยังเป็นจุดยืนทางการเมือง ไม่ใช่ข้อสรุปที่รัฐบาลสเปนรับรอง

สิ่งที่บีบัสขอให้ EU ทำทันที

ข้อเรียกร้องของบีบัสไม่ได้จำกัดอยู่แค่เงินช่วยเหลือฉุกเฉิน แต่ต้องการให้ EU มีบทบาทปฏิบัติการอย่างถาวรในการบริหารพรมแดนและการย้ายถิ่นของเซวตา ได้แก่

• เงินช่วยเหลือฉุกเฉิน สำหรับที่พัก บริการสาธารณะ ความปลอดภัย และผลกระทบทางเศรษฐกิจของเมือง โดยสเปนยื่นคำขอเงินฉุกเฉินจาก EU อย่างเป็นทางการในเดือนสิงหาคม 1124
• กำลังปฏิบัติการถาวรจาก Frontex และสำนักงานสหภาพยุโรปเพื่อการลี้ภัย (EUAA) เพื่อช่วยคัดกรอง ตรวจสอบอัตลักษณ์ และดำเนินการด้านเอกสาร Frontex คือหน่วยงานยุโรปว่าด้วยการพิทักษ์ชายแดนและชายฝั่ง 4247
• การส่งกลับผู้ที่ไม่มีสิทธิพำนักอย่างรวดเร็วขึ้น โดยอาศัยความร่วมมือกับโมร็อกโก ต่อมาสเปนได้ขอความช่วยเหลือจาก Frontex ในการดำเนินการกับผู้ที่ยังอยู่ในเมือง 17
• แผนที่ปฏิบัติได้สำหรับเด็กที่เดินทางมาโดยลำพัง เพราะการส่งกลับผู้เยาว์ต้องอยู่ภายใต้หลักประกันและขั้นตอนเฉพาะ ขณะเดียวกัน สเปนเริ่มเตรียมย้ายเด็กหญิงที่ไม่มีผู้ปกครองราว 500 คนจากเซวตาไปยังแผ่นดินใหญ่ของสเปน 523
• การเสริมโครงสร้างพื้นฐานชายแดนและบทบาทของหน่วยงานยุโรป รวมถึง Frontex, Europol และ EUAA 16

คณะกรรมาธิการยุโรประบุว่า สิ่งสำคัญเร่งด่วนคือให้สเปนและโมร็อกโกควบคุมสถานการณ์และทำให้ผู้ที่ยังอยู่ในเซวตาโดยไม่ชอบด้วยกฎหมายกลับออกไปโดยเร็ว พร้อมระบุว่าสามารถช่วยอำนวยความร่วมมือได้ 22

ข้อเสนอระยะยาว: สถานะพิเศษสำหรับเซวตาและเมลียา

บีบัสยังเสนอประเด็นเชิงสถาบัน โดยขอให้ EU ปฏิบัติต่อเซวตาและเมลียาแตกต่างจากพื้นที่ชายแดนอื่น เนื่องจากทั้งสองเป็นพรมแดนทางบกแห่งเดียวของยุโรปในแอฟริกา และมีข้อจำกัดด้านพื้นที่กับกำลังรองรับที่ต่างจากพรมแดนบนแผ่นดินใหญ่ของยุโรป 43

แนวคิดของเขาคือให้มีกรอบถาวรด้านชายแดน การรับรองคนเข้าเมือง และการรับมือวิกฤต แทนการระดมกำลังเฉพาะหน้าเมื่อเกิดการข้ามแดนครั้งใหญ่ ในทางปฏิบัติ หมายถึงการปรับใช้สนธิสัญญาการย้ายถิ่นและการลี้ภัยของ EU ให้สอดคล้องกับเมืองที่มีพื้นที่จำกัด ติดพรมแดนทางบกกับประเทศนอก EU และเสี่ยงต่อการมาถึงอย่างฉับพลันของผู้คนจำนวนมาก 4342

เขายังเสนอให้ EU ทบทวนความร่วมมือกับโมร็อกโก หากพรมแดนยุโรปไม่ได้รับการเคารพ แต่เจ้าหน้าที่ EU เน้นย้ำว่า ความร่วมมืออย่างต่อเนื่องระหว่างสเปน โมร็อกโก และ EU จำเป็นต่อการบริหารพรมแดน ป้องกันการข้ามแดนที่อันตราย และปราบปรามเครือข่ายค้ามนุษย์ 4439

แรงกระเพื่อมทางการเมืองในสเปนและยุโรป

เหตุการณ์นี้ยกระดับเป็นข้อถกเถียงของยุโรปอย่างรวดเร็ว อัวร์ซูลา ฟอน แดร์ ไลเอิน ประธานคณะกรรมาธิการยุโรป เรียกร้องให้ดำเนินการร่วมกัน และย้ำว่าการคุ้มครองพรมแดนภายนอกเป็นความรับผิดชอบร่วมของยุโรป รัฐมนตรีมหาดไทยของ EU มองว่าวิกฤตนี้เป็นบททดสอบความยืดหยุ่นด้านพรมแดนของยุโรป และสนับสนุนความช่วยเหลือฉุกเฉินแก่สเปน 196

ภายในเซวตา การที่คนหลายพันคนยังคงอยู่ ประกอบกับที่พักไม่เพียงพอและความกังวลด้านความปลอดภัย ทำให้เกิดการประท้วงซ้ำหลายครั้ง ชาวเมืองเดินขบวนในช่วงต้นเดือนกันยายน และการชุมนุมบางส่วนบานปลายเป็นการปะทะกับตำรวจ รัฐบาลสเปนจึงเรียกร้องให้ทุกฝ่ายสงบสติอารมณ์ 2830

สุดท้าย วิกฤตนี้ทิ้งคำถามที่ยังไม่มีคำตอบร่วมกันไว้หลายข้อ: จะคัดกรองและส่งกลับผู้ไม่มีสิทธิอยู่ต่ออย่างรวดเร็วเพียงใด จะคุ้มครองและจัดหาที่อยู่ให้เด็กที่ไม่มีผู้ปกครองอย่างไร เซวตาควรมีกำลังรองรับและระบบชายแดนถาวรขนาดใด และ EU ควรมองเหตุการณ์นี้เป็นความล้มเหลวในการจัดการการย้ายถิ่น บททดสอบความมั่นคงของพรมแดนภายนอก หรือแรงกดดันเชิงการเมืองจากโมร็อกโกตามที่บีบัสกล่าวอ้าง

ข้อเท็จจริงที่ชัดเจนที่สุดคือแรงกดดันมหาศาลที่เมืองเล็ก ๆ แห่งนี้ต้องเผชิญ ส่วนข้อถกเถียงที่ลึกกว่านั้นคือ ยุโรปควรป้องกันวิกฤตครั้งถัดไปด้วยการยับยั้งและส่งกลับที่เข้มงวดขึ้น เพิ่มศักยภาพด้านที่พักและคุ้มครองเด็ก หรือใช้ทั้งสองแนวทางควบคู่กันภายใต้บทบาทระยะยาวของ EU 171843