ศึกหุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์จีนกำลังเปลี่ยนจากสถิติวิ่ง สู่บทพิสูจน์ในโรงงาน

การแข่งขันหุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์โลกครั้งที่ 2 และงาน World Robot Conference 2026 ที่กรุงปักกิ่ง นำเสนอภาพของอุตสาหกรรมเดียวกันจากคนละมุม

ในสนามแข่ง หุ่นยนต์ตระกูล Tiangong แสดงพัฒนาการด้านความเร็ว การกระโดด และการเคลื่อนไหวแบบไดนามิกอย่างโดดเด่น ส่วนในงานประชุม Beijing Humanoid Robotics Innovation Center ผลักดันแนวคิดแพลตฟอร์มที่รวมทั้งซอฟต์แวร์และฮาร์ดแวร์ โดยมีเป้าหมายไปไกลกว่าการสร้างหุ่นยนต์ที่ทำสถิติได้

สาระสำคัญจึงไม่ใช่สถิติใดสถิติหนึ่ง แต่คืออุตสาหกรรมหุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์กำลังเริ่มขยับจากการสาธิตที่น่าตื่นตาไปสู่การพัฒนาผลิตภัณฑ์ อย่างไรก็ตาม ยังไม่ถึงจุดที่พิสูจน์ได้ว่าหุ่นยนต์เหล่านี้สามารถทำงานได้อย่างน่าเชื่อถือ ปลอดภัย และคุ้มค่าทางเศรษฐกิจในวงกว้าง

Tiangong ทำสถิติอะไรได้บ้างในปักกิ่ง

ตระกูล Tiangong เป็นหนึ่งในผู้เข้าแข่งขันที่ได้รับความสนใจมากที่สุดในการแข่งขันครั้งนี้

• Tiangong Ultra คว้าแชมป์วิ่ง 400 เมตร รุ่นขนาดใหญ่ ด้วยเวลา 38.15 วินาที 45
• ต่อมาคว้าแชมป์วิ่ง 100 เมตร รุ่นขนาดใหญ่ ด้วยเวลา 8.64 วินาที หลังทำเวลาในรอบรองชนะเลิศได้ 8.86 วินาที 15
• Tiangong Omni คว้าแชมป์วิ่ง 400 เมตร รุ่นขนาดเล็ก ด้วยเวลา 45.66 วินาที 23
• สถิติที่มีการรายงานจากการแข่งขันยังรวมถึงวิ่ง 1,500 เมตรในเวลา 2 นาที 21.64 วินาที กระโดดสูงจากพื้น 3.40 เมตร และกระโดดไกลจากพื้น 4.83 เมตร 25

ตัวเลขเหล่านี้สะท้อนพัฒนาการอย่างรวดเร็วด้านการเคลื่อนไหวที่ต้องอาศัยการทรงตัวและการควบคุมร่างกายอย่างซับซ้อน แต่ควรอ่านด้วยความระมัดระวัง เพราะหุ่นยนต์ที่ถูกปรับแต่งมาเพื่อการแข่งขันรูปแบบหนึ่งกำลังแสดงความสามารถเฉพาะทาง ภายใต้เงื่อนไขที่กำหนดไว้ล่วงหน้า

นั่นยังไม่ใช่หลักฐานว่าหุ่นยนต์จะสามารถเดินอย่างปลอดภัยในโรงงานที่มีสภาพแวดล้อมเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา หยิบจับวัตถุหลากหลายชนิด หรือทำงานต่อเนื่องเป็นเวลานานโดยไม่ต้องมีมนุษย์คอยแทรกแซง

มีรายงานบางส่วนระบุว่า ทีมของ Beijing Humanoid Robotics Innovation Center และหุ่นยนต์ตระกูล Tiangong ได้ 15 เหรียญทอง 12 เหรียญเงิน และ 18 เหรียญทองแดง รวมถึงทำลายสถิติได้ 34 รายการ ตัวเลขดังกล่าวมาจากแหล่งข่าวรองและยังไม่ได้รับการตรวจสอบอย่างเป็นอิสระจากหลักฐานที่มีอยู่ จึงควรถือเป็นยอดที่มีการรายงาน ไม่ใช่ยอดทางการที่ยืนยันแล้ว 613

เปิดตัวทั้ง “สมอง” และ “ร่างกาย” ของหุ่นยนต์

ในงาน World Robot Conference ศูนย์ฯ เปิดตัว Pelican-Unify โมเดลปัญญาประดิษฐ์แบบ embodied intelligence หรือ AI ที่ทำงานร่วมกับโลกกายภาพ โดยมีเป้าหมายเชื่อมความสามารถด้านการทำความเข้าใจ การให้เหตุผล การจินตนาการ และการลงมือปฏิบัติไว้ในระบบเดียว

งานวิจัยที่เกี่ยวข้องอธิบายว่า โมเดลวิชัน-ภาษาเพียงตัวเดียวทำหน้าที่เป็นทั้งกลไกทำความเข้าใจและให้เหตุผล โดยเชื่อมภาพของสภาพแวดล้อม คำสั่ง บริบททางสายตา และประวัติการกระทำเข้าด้วยกันในพื้นที่ความหมายเดียว 17

แนวคิดนี้สะท้อนการเปลี่ยนโจทย์ของการพัฒนาหุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์ จากเดิมที่เน้นมอเตอร์ให้แรงขึ้น ระบบทรงตัวที่ดีขึ้น หรือมือที่หยิบจับได้คล่องขึ้น ไปสู่การสร้างชั้นปัญญาที่นำกลับมาใช้ซ้ำได้ หุ่นยนต์ต้องมองเห็นและตีความสภาพแวดล้อม วางแผนงาน และแปลงแผนนั้นให้เป็นการเคลื่อนไหวจริง

ศูนย์ฯ ยังเปิดตัว Tiangong Omni หุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์สูง 1.35 เมตร หนัก 39 กิโลกรัม โดยระบุว่าพัฒนาขึ้นเพื่อสนับสนุนการผลิตจำนวนมากในต้นทุนที่ต่ำลง 1319 ขนาดที่เล็กและน้ำหนักที่เบากว่ายังชี้ไปยังคำถามเชิงพาณิชย์ที่สำคัญว่า แพลตฟอร์มที่ประหยัดกว่าและเข้าถึงง่ายกว่าจะช่วยให้ภาคธุรกิจทดลองและนำหุ่นยนต์ไปใช้งานจริงได้มากกว่าหุ่นยนต์ขนาดใหญ่ที่มีสเปกสูงหรือไม่

กล่าวได้ว่า Pelican-Unify และ Tiangong Omni เป็นการเปิดตัวที่เสริมกัน หนึ่งมุ่งพัฒนา “สมอง” และซอฟต์แวร์ อีกหนึ่งมุ่งพัฒนา “ร่างกาย” ที่จะนำซอฟต์แวร์ไปใช้งาน

“ช่วงเวลาแบบ ChatGPT” ยังเป็นคำคาดการณ์ ไม่ใช่ผลลัพธ์ที่พิสูจน์แล้ว

Xiong Youjun ประธานเจ้าหน้าที่บริหารของศูนย์ฯ เคยกล่าวว่า embodied AI กำลังเข้าใกล้ “ช่วงเวลาแบบ ChatGPT” ซึ่งหมายถึงจุดที่โมเดลทั่วไปและข้อมูลจำนวนมากเพียงพอจะทำให้เทคโนโลยีมีประโยชน์กับงานหลากหลายประเภท

การเปรียบเทียบนี้สะท้อนความทะเยอทะยานของอุตสาหกรรมได้ดี แต่ไม่ควรตีความว่า หุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์อเนกประสงค์ที่ทำงานได้อย่างอิสระในวงกว้างมีอยู่แล้ว

หุ่นยนต์ต้องรับมือกับโลกจริงที่ซับซ้อนกว่าระบบซอฟต์แวร์ พวกมันต้องรับรู้สภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลง หลีกเลี่ยงการชน ควบคุมแรงที่ใช้ ฟื้นตัวจากความผิดพลาด และทำงานเดิมซ้ำได้อย่างสม่ำเสมอ โมเดลที่ทำผลงานดีในเดโมอาจยังต้องใช้ข้อมูลเฉพาะงาน การควบคุมโดยมนุษย์ และการบูรณาการระบบอีกมาก ก่อนจะทำงานในสถานประกอบการได้อย่างปลอดภัย

บททดสอบที่แท้จริงของแนวคิด “ช่วงเวลาแบบ ChatGPT” จึงไม่ใช่การสร้างเดโมที่น่าประทับใจเพียงครั้งเดียว แต่คือการพิสูจน์ว่าโมเดลเดียวกันสามารถถ่ายโอนความสามารถไปยังหุ่นยนต์คนละรุ่น สถานที่ทำงานคนละแบบ และภารกิจที่แตกต่างกันได้อย่างน่าเชื่อถือ

จากสเปกบนกระดาษ สู่ประสิทธิภาพของทั้งระบบ

ที่ผ่านมา หุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์มักถูกเปรียบเทียบด้วยตัวเลขที่มองเห็นได้ง่าย เช่น ส่วนสูง น้ำหนัก จำนวนองศาอิสระ น้ำหนักบรรทุก และความเร็วสูงสุด ตัวเลขเหล่านี้ยังมีประโยชน์ แต่ไม่ตอบคำถามที่ทำให้ลูกค้าตัดสินใจซื้อ

ผู้ประกอบการภาคอุตสาหกรรมมีแนวโน้มจะถามมากกว่าว่า

• หุ่นยนต์ทำงานเสร็จได้บ่อยแค่ไหนโดยไม่ต้องมีคนเข้าไปช่วย
• มีเวลาทำงานต่อเนื่องและภาระบำรุงรักษาเท่าใด
• ความเร็วและคุณภาพของงานสม่ำเสมอเพียงใด
• ต้องเสียค่าเชื่อมต่อเข้ากับอุปกรณ์เดิมมากแค่ไหน
• ระบบทำงานร่วมกับคนได้อย่างปลอดภัยหรือไม่
• ผลตอบแทนจากการลงทุนวัดออกมาเป็นตัวเลขได้หรือไม่

นี่เป็นเหตุผลที่งานตรวจสอบ คัดแยก ขนย้ายซ้ำ ๆ และงานประเภท “สกปรก อันตราย และน่าเบื่อ” ได้รับความสนใจ เพราะสามารถเปรียบเทียบต้นทุนหุ่นยนต์กับประโยชน์ทางธุรกิจที่ชัดเจนได้ง่ายกว่า เช่น ลดการสัมผัสความเสี่ยง เพิ่มปริมาณงาน หรือบรรเทาปัญหาขาดแคลนแรงงาน

มีการรายงานด้วยว่า โครงการตรวจสอบเครื่องวัดอุณหภูมิอินฟราเรดทำงานได้เร็วขึ้น 6 เท่า แต่ตัวเลขนี้ยังไม่มีหลักฐานยืนยันอย่างเป็นอิสระจากข้อมูลที่มีอยู่ จึงไม่ควรถือเป็นมาตรฐานประสิทธิภาพที่ยอมรับแล้ว เซ็นเซอร์อินฟราเรดสามารถวัดอุณหภูมิแบบไม่สัมผัสได้รวดเร็วจริง แต่ความสามารถทั่วไปของเซ็นเซอร์ไม่ได้ยืนยันผลลัพธ์ของโครงการหุ่นยนต์ใดโครงการหนึ่ง 33

โครงสร้างพื้นฐานร่วมอาจช่วยแก้ปัญหาการขยายระบบ

คอขวดของอุตสาหกรรมไม่ได้อยู่ที่สมรรถนะทางกลเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่ต้นทุนของโครงสร้างพื้นฐานรอบตัวหุ่นยนต์ด้วย

จากรายงานเกี่ยวกับการเปิดตัวครั้งนี้ บริษัทต่าง ๆ กำลังเผชิญปัญหาการเก็บข้อมูลซ้ำซ้อน การตรวจสอบที่มีค่าใช้จ่ายสูง และชุดฮาร์ดแวร์กับซอฟต์แวร์ที่ไม่สามารถทำงานร่วมกันได้ หากผู้ผลิตหุ่นยนต์และโรงงานแต่ละรายต้องสร้างชุดข้อมูล อินเทอร์เฟซ ขั้นตอนความปลอดภัย และเครื่องมือเชื่อมระบบของตนเองทั้งหมด การนำหุ่นยนต์ไปใช้งานจะยังคงช้าและมีต้นทุนสูง แม้ตัวหุ่นยนต์จะพัฒนาขึ้นก็ตาม

ข้อเสนอหนึ่งคือการสร้างชั้นโครงสร้างพื้นฐานร่วม โดยวาง Tiangong เป็นแพลตฟอร์มร่างหุ่นยนต์ที่สามารถนำกลับมาใช้ซ้ำ และใช้ระบบนิเวศโอเพนซอร์ส Huisi Kaiwu เป็นเครื่องมือและโมเดลสำหรับพัฒนา embodied world model กับ robot visual-language model

เอกสารของ X-Humanoid ระบุความสามารถที่มุ่งรองรับการใช้งานข้ามสถานการณ์และข้ามภารกิจ ทั้งในโรงงาน บ้าน และพื้นที่กลางแจ้ง รวมถึงงานหยิบจับ การนำทาง และการปฏิสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับหุ่นยนต์ 2122

โครงสร้างพื้นฐานแบบเปิดหรือที่เข้ากันได้อาจช่วยลดงานวิศวกรรมที่ต้องทำซ้ำ แต่การเปิดระบบเพียงอย่างเดียวไม่ได้รับประกันความน่าเชื่อถือ แพลตฟอร์มร่วมยังต้องมีอินเทอร์เฟซที่ชัดเจน วิธีประเมินที่แข็งแรง เอกสารประกอบ ระบบรักษาความปลอดภัย และหลักฐานว่าโมเดลสามารถถ่ายโอนความสามารถระหว่างร่างหุ่นยนต์และสภาพแวดล้อมที่ต่างกันได้จริง

ความร่วมมือชี้ว่า “ช่วยคน” อาจมาก่อน “แทนคน”

ความร่วมมือที่มีการรายงานกับ Mercedes-Benz ซึ่งเชื่อมโยงกับการใช้ Tiangong 3.0 ในบทบาท “ผู้แนะนำแบบซิลิคอน” สะท้อนบทบาทระยะใกล้ที่ระมัดระวังมากกว่า นั่นคือการช่วยพนักงานและเสนอคำแนะนำภายในกระบวนการทำงานที่จำกัดขอบเขต แทนการเข้ามาแทนที่การตัดสินใจของมนุษย์ในวงกว้างทันที

หลักฐานที่มีอยู่ยืนยันเพียงว่าความร่วมมือนี้ถูกนำเสนอเป็นข่าว แต่ยังไม่ยืนยันขอบเขตทั้งหมดหรือประสิทธิภาพในการใช้งานจริง 19

ความแตกต่างนี้มีความสำคัญ การนำไปใช้ในภาคอุตสาหกรรมอาจเริ่มจากหุ่นยนต์ที่ตรวจสอบ แนะนำ หยิบส่ง คัดแยก หรือทำขั้นตอนซ้ำ ๆ โดยที่มนุษย์ยังรับผิดชอบกรณียกเว้นและการตัดสินใจที่มีผลกระทบสูง การใช้งานลักษณะนี้จะช่วยเก็บข้อมูลจากปฏิบัติการจริง และเปิดเผยจุดล้มเหลวก่อนที่บริษัทจะมอบหมายงานที่ต้องพึ่งพาความเป็นอิสระมากขึ้น

มาตรฐานสำคัญไม่แพ้โมเดล AI

ความปลอดภัยและการทำงานร่วมกันระหว่างระบบจะเป็นตัวชี้ขาดว่า หุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์จะก้าวพ้นโครงการนำร่องได้หรือไม่ จีนได้อนุมัติการพัฒนามาตรฐานระดับชาติสำหรับหุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์ ครอบคลุมด้านต่าง ๆ เช่น การรับรู้สภาพแวดล้อม การตัดสินใจและวางแผน การควบคุมการเคลื่อนไหว และการปฏิบัติงาน 27

มาตรฐานช่วยกำหนดวิธีทดสอบ ข้อกำหนดทางเทคนิค และความคาดหวังในการทำงานร่วมกันระหว่างคนกับหุ่นยนต์ นอกจากนี้ยังอาจลดความไม่แน่นอนสำหรับโรงงานที่ต้องเชื่อมต่อหุ่นยนต์จากผู้ผลิตหลายรายเข้ากับระบบเดิม

อย่างไรก็ตาม ข้ออ้างที่ว่ากำลังผลักดันมาตรฐานด้านความปลอดภัยและมาตรฐานอื่น ๆ รวม 49 รายการ ยังไม่ได้รับการตรวจสอบอย่างเป็นอิสระจากแหล่งข้อมูลที่มีอยู่ ทิศทางในภาพรวมชัดเจนว่า อุตสาหกรรมที่ต้องการขยายสู่การใช้งานจำนวนมากจำเป็นต้องมีมากกว่าฮาร์ดแวร์และโมเดลที่เก่งขึ้น นั่นคือการประเมินที่ทำซ้ำได้ หลักฐานด้านความปลอดภัยที่น่าเชื่อถือ อินเทอร์เฟซที่เข้ากันได้ และการกำหนดความรับผิดชอบเมื่อระบบล้มเหลว

เส้นทางสู่การใช้งานในวงกว้าง

เหตุการณ์ในกรุงปักกิ่งชี้ให้เห็นรูปแบบการนำหุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์ไปใช้แบบค่อยเป็นค่อยไป

1. เริ่มจากงานที่แคบและวัดผลได้ เช่น การตรวจสอบ การคัดแยก การขนย้ายซ้ำ ๆ และกระบวนการที่มีขอบเขตชัดเจน ซึ่งประเมินได้ง่ายกว่างานแรงงานทั่วไปที่เปิดกว้าง
2. วัดผลจากการปฏิบัติงานจริง ปริมาณงาน คุณภาพ เวลาทำงานต่อเนื่อง อัตราการเข้าแทรกแซง ความปลอดภัย และต้นทุนรวมตลอดอายุการใช้งาน สำคัญกว่าสถิติการวิ่งเพียงครั้งเดียว
3. นำข้อมูลและโครงสร้างพื้นฐานกลับมาใช้ซ้ำ แพลตฟอร์มร่วมและเครื่องมือที่ทำงานเข้ากันได้ช่วยลดต้นทุนการฝึกโมเดลและการเชื่อมระบบที่ต้องทำซ้ำ
4. พัฒนามาตรฐานควบคู่กับความสามารถ โรงงานต้องมีวิธีทดสอบ รับรอง และติดตามประสิทธิภาพของหุ่นยนต์ที่เชื่อถือได้
5. เพิ่มความเป็นอิสระทีละขั้น หุ่นยนต์ควรขยับจากผู้ช่วยที่มีมนุษย์กำกับ ไปสู่การทำงานหลายภารกิจที่เป็นอิสระมากขึ้น ก็ต่อเมื่อพิสูจน์ความน่าเชื่อถือและผลตอบแทนจากการลงทุนได้แล้ว

งานในปักกิ่งแสดงให้เห็นว่าอุตสาหกรรมหุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์ของจีนมีแรงส่งสูง ทั้งด้านการเคลื่อนไหวแบบไดนามิก งานวิจัย embodied AI และการออกแบบแพลตฟอร์ม แต่การแข่งขันที่จะตัดสินผู้ชนะไม่ได้อยู่ที่การทำลายสถิติวิ่งครั้งต่อไปเพียงอย่างเดียว

ผู้ชนะที่แท้จริงจะเป็นระบบที่ทำงานที่มีประโยชน์ได้ซ้ำแล้วซ้ำเล่าอย่างปลอดภัย และมีต้นทุนที่ลูกค้าสามารถอธิบายเหตุผลทางธุรกิจได้