การประชุม BRICS ในนิวเดลีเผยความแตกแยกเรื่องสงครามอิหร่าน

ทำไมอิหร่านต้องการให้ BRICS ประณามสหรัฐและอิสราเอล

รัฐมนตรีต่างประเทศอิหร่าน อับบาส อารักชี (Abbas Araghchi) ใช้เวทีการประชุมเพื่อเรียกร้องให้ประเทศสมาชิก BRICS “ประณามอย่างชัดเจน” ต่อสิ่งที่เตหะรานกล่าวว่าเป็นการละเมิดกฎหมายระหว่างประเทศโดยสหรัฐและอิสราเอล

สำหรับอิหร่าน การเรียกร้องนี้มีความหมายเชิงยุทธศาสตร์หลายประการ

• ต้องการให้ BRICS แสดงบทบาทปกป้องสมาชิกจากแรงกดดันทางทหารหรือมาตรการคว่ำบาตรจากตะวันตก
• เสริมภาพลักษณ์ของ BRICS ในฐานะเสียงของประเทศกำลังพัฒนา หรือ “Global South”
• สร้างการสนับสนุนทางการทูตในช่วงที่สงครามกระทบต่อเศรษฐกิจและสถานะภูมิรัฐศาสตร์ของอิหร่าน

อิหร่านยังย้ำว่า ช่องแคบฮอร์มุซ (Strait of Hormuz) ซึ่งเป็นเส้นทางขนส่งน้ำมันสำคัญของโลกยังเปิดให้เรือพาณิชย์ผ่านได้ หากมีการประสานงานกับกองทัพเรืออิหร่าน ซึ่งสะท้อนว่าเหตุการณ์นี้เกี่ยวข้องโดยตรงกับความมั่นคงด้านพลังงานโลก

อินเดียต้องเดินเกมสมดุล

ในฐานะเจ้าภาพและประธาน BRICS ปี 2026 อินเดียอยู่ในตำแหน่งที่ละเอียดอ่อนทางการทูต

รัฐมนตรีต่างประเทศอินเดีย สุพรหมันยัม ใจชันการ์ (Subrahmanyam Jaishankar) เน้นว่าการคงไว้ซึ่ง “เส้นทางเดินเรือที่ปลอดภัยและไม่ถูกขัดขวาง” ผ่านน่านน้ำสากล เช่น ช่องแคบฮอร์มุซและทะเลแดง เป็นสิ่งสำคัญต่อเศรษฐกิจโลก

ถ้อยแถลงนี้สะท้อนจุดยืนของอินเดียที่ต้องการเน้นเสถียรภาพด้านการค้าและพลังงาน มากกว่าการออกแถลงการณ์ที่โจมตีฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งโดยตรง

เหตุผลสำคัญคืออินเดียมีความสัมพันธ์เชิงยุทธศาสตร์หลายด้านพร้อมกัน เช่น

• ความร่วมมือด้านเศรษฐกิจและความมั่นคงกับสหรัฐและประเทศตะวันตก
• ความสัมพันธ์ด้านพลังงานกับอิหร่าน
• ความร่วมมือกับประเทศอ่าวอาหรับและอิสราเอล

การเลือกข้างอย่างชัดเจนอาจทำให้สมดุลทางการทูตของอินเดียสั่นคลอน

ความเห็นต่างภายใน BRICS

ความยากในการออกแถลงการณ์ร่วมสะท้อนความแตกต่างของสมาชิกแต่ละประเทศ

จีนและรัสเซีย

สองประเทศนี้มักพร้อมวิจารณ์บทบาทของสหรัฐในเวทีระหว่างประเทศมากกว่า และมีการแข่งขันเชิงยุทธศาสตร์กับวอชิงตันอยู่แล้ว ทำให้มีแนวโน้มสนับสนุนถ้อยคำที่แข็งกร้าวมากขึ้น

อินเดีย

อินเดียยึดแนวทาง “ยุทธศาสตร์อิสระ” (strategic autonomy) จึงพยายามหลีกเลี่ยงการยืนข้างฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งในความขัดแย้งที่ตนมีผลประโยชน์กับทั้งสองฝ่าย

ประเทศอ่าวอาหรับ เช่น UAE และซาอุดีอาระเบีย

บทบาทของประเทศอ่าวอาหรับทำให้สมการซับซ้อนขึ้น สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ซึ่งเป็นสมาชิก BRICS อยู่ใกล้อิหร่านทางภูมิศาสตร์และมีข้อกังวลด้านความมั่นคงของตนเอง

เจ้าหน้าที่อิหร่านยังระบุว่ามีประเทศสมาชิก BRICS ใกล้เคียงประเทศหนึ่งกำลังผลักดันให้ถ้อยแถลงประณามเตหะราน ซึ่งสะท้อนความตึงเครียดภายในกลุ่ม

ส่วน ซาอุดีอาระเบีย บทบาทใน BRICS ยังถูกพูดถึงอย่างไม่แน่นอนในบางรายงาน แต่ความสัมพันธ์ด้านความมั่นคงและเศรษฐกิจกับสหรัฐทำให้ริยาดระมัดระวังต่อการสนับสนุนถ้อยคำที่ดูเข้าข้างอิหร่านมากเกินไป

ผลกระทบทางเศรษฐกิจ: น้ำมัน การขนส่ง และมาตรการคว่ำบาตร

การหารือในนิวเดลียังถูกกำหนดโดยผลกระทบทางเศรษฐกิจของสงคราม

• ราคาพลังงาน: ความขัดแย้งทำให้ราคาน้ำมันสูงขึ้นและเพิ่มความเสี่ยงต่ออุปทานจากตะวันออกกลาง
• เส้นทางเดินเรือ: ช่องแคบฮอร์มุซเป็นเส้นทางขนส่งน้ำมันสำคัญของโลก จึงเป็นจุดกังวลหลักด้านความมั่นคงทางทะเล
• มาตรการคว่ำบาตร: รัสเซียและอิหร่านถูกคว่ำบาตรอย่างหนัก ขณะที่ประเทศอย่างอินเดียหรือ UAE ยังมีความเชื่อมโยงทางการเงินกับเศรษฐกิจตะวันตก

ความแตกต่างเหล่านี้ทำให้การกำหนดนโยบายร่วมกันยากยิ่งขึ้น

BRICS ใหญ่ขึ้น แต่เห็นต่างมากขึ้น

การขยายสมาชิกทำให้ BRICS มีน้ำหนักทางเศรษฐกิจและประชากรมากขึ้น แต่ก็เพิ่มความหลากหลายของผลประโยชน์และพันธมิตรทางภูมิรัฐศาสตร์ของสมาชิก

ในประเด็นที่เกี่ยวข้องกับสงครามจริง ความแตกต่างเหล่านี้ทำให้การหาฉันทามติยากกว่าเดิม

ผลลัพธ์ที่เป็นไปได้: การทูตแบบระมัดระวัง

ด้วยความเห็นต่างภายใน ผลลัพธ์ที่เป็นไปได้มากที่สุดคือ

• แถลงการณ์ที่ใช้ถ้อยคำระมัดระวัง
• การเรียกร้องให้ลดความตึงเครียด
• การเน้นความสำคัญของกฎหมายระหว่างประเทศ
• การปกป้องเส้นทางเดินเรือและเสถียรภาพทางเศรษฐกิจ

แนวทางนี้ช่วยให้ BRICS สามารถเน้นความร่วมมือทางเศรษฐกิจและเสถียรภาพโลกได้ โดยไม่บังคับให้สมาชิกต้องเลือกข้างในหนึ่งในวิกฤตภูมิรัฐศาสตร์ที่รุนแรงที่สุดของปัจจุบัน

ท้ายที่สุด การประชุมที่นิวเดลีจึงสะท้อนทั้ง ศักยภาพและข้อจำกัดของ BRICS ที่ขยายตัว — เป็นกลุ่มประเทศกำลังพัฒนาที่มีอิทธิพลมากขึ้น แต่ยังต้องหาวิธีสร้างเสียงร่วมกันเมื่อเผชิญวิกฤตระดับโลก