ทำไมไต้หวันไม่ได้รับเชิญเข้าร่วมสมัชชาอนามัยโลกครั้งที่ 79

การประชุม สมัชชาอนามัยโลก (World Health Assembly – WHA) ครั้งที่ 79 ซึ่งจัดขึ้นที่นครเจนีวา ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ ระหว่างวันที่ 18–23 พฤษภาคม 2026 ตัดสินใจ ไม่รับข้อเสนอให้เชิญไต้หวันเข้าร่วมในฐานะผู้สังเกตการณ์ ทำให้ไต้หวันยังคงไม่ได้เข้าร่วมเวทีการตัดสินใจด้านสุขภาพระดับโลกขององค์การอนามัยโลก (WHO) ต่อเนื่องเป็น ปีที่ 10 ติดต่อกัน

ประเด็นนี้สะท้อนความขัดแย้งทางการทูตที่ยืดเยื้อ: จีนและประเทศที่สนับสนุนยืนยันว่าการเข้าร่วมต้องเป็นไปตามหลักการ “จีนเดียว” ขณะที่พันธมิตรของไต้หวันมองว่าการกีดกันเช่นนี้อาจกระทบต่อความร่วมมือด้านสาธารณสุขของโลก

เกิดอะไรขึ้นในการประชุม WHA ครั้งที่ 79

ประเทศพันธมิตรทางการทูตของไต้หวันได้เสนอให้เพิ่ม วาระพิเศษ เพื่อเชิญไต้หวันเข้าร่วมประชุมในฐานะผู้สังเกตการณ์ โดยข้อเสนอถูกส่งถึง WHO ก่อนการประชุมที่เจนีวา

อย่างไรก็ตาม คณะกรรมการทั่วไปของ WHA และที่ประชุมใหญ่ได้ตัดสินใจไม่บรรจุข้อเสนอนี้ไว้ในระเบียบวาระ ทำให้ไม่มีการอภิปรายเรื่องการเข้าร่วมของไต้หวันในที่ประชุม

เนื่องจากข้อเสนอถูกปฏิเสธในขั้นตอนทางกระบวนการ ไต้หวันจึงไม่ได้รับคำเชิญเข้าร่วมการประชุมปีนี้ ซึ่งสืบเนื่องจากสถานการณ์เดียวกันตั้งแต่ ปี 2016 ซึ่งเป็นครั้งสุดท้ายที่ไต้หวันเข้าร่วม WHA ในฐานะผู้สังเกตการณ์

เหตุผลของจีน: หลักการ “จีนเดียว”

จีนคัดค้านข้อเสนอดังกล่าว โดยยืนยันว่าไต้หวันไม่สามารถเข้าร่วมองค์กรระหว่างประเทศที่เชื่อมโยงกับสหประชาชาติในฐานะหน่วยงานแยกต่างหากได้

เหตุผลหลักของฝ่ายจีน ได้แก่

• ไต้หวันถือเป็นส่วนหนึ่งของจีน ดังนั้นการเข้าร่วมองค์กรระหว่างประเทศต้องดำเนินการผ่านรัฐบาลกลางในกรุงปักกิ่ง
• ต้องเป็นไปตามหลักการ “จีนเดียว” (One‑China principle) ซึ่งระบุว่ามีจีนเพียงหนึ่งเดียว และสาธารณรัฐประชาชนจีนเป็นรัฐบาลที่ชอบธรรมเพียงหนึ่งเดียวของจีน
• จีนยังอ้างถึง มติสมัชชาใหญ่แห่งสหประชาชาติที่ 2758 ซึ่งผ่านในปี 1971 รับรองให้สาธารณรัฐประชาชนจีนเป็นตัวแทนของจีนในสหประชาชาติ และยุติสถานะตัวแทนของรัฐบาลสาธารณรัฐจีน (ไต้หวัน) ในองค์กรนั้น
• เจ้าหน้าที่จีนระบุว่ามติ WHA 25.1 และกฎของ WHO ที่เกี่ยวข้องสอดคล้องกับมติดังกล่าว และถือว่าได้กำหนดเรื่องการเป็นตัวแทนของจีนในระบบ WHO แล้ว

สื่อและเจ้าหน้าที่ของจีนจึงมองว่าผลการตัดสินใจครั้งนี้สะท้อนว่าหลักการ “จีนเดียว” ยังคงได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางในเวทีระหว่างประเทศ

มุมมองของพันธมิตรไต้หวัน: สุขภาพโลกควรมาก่อนการเมือง

ประเทศที่สนับสนุนไต้หวันให้ความสำคัญกับเหตุผลด้านสาธารณสุขมากกว่าประเด็นอธิปไตยทางการเมือง

หลายประเทศพันธมิตรได้เสนอวาระดังกล่าวและกล่าวสนับสนุนไต้หวันในกิจกรรมที่จัดขึ้นในนครเจนีวา พร้อมย้ำบทบาทของไต้หวันในการร่วมมือด้านสาธารณสุขระหว่างประเทศ

ฝ่ายที่สนับสนุนให้เหตุผลว่า

• การไม่รวมไต้หวันอาจสร้างช่องว่างในระบบสาธารณสุขโลก โดยเฉพาะในด้านการแลกเปลี่ยนข้อมูลและการประสานงานในช่วงวิกฤตสุขภาพ
• ไต้หวันมีความสามารถด้านการแพทย์และสาธารณสุขที่เข้มแข็ง ซึ่งสามารถช่วยในการป้องกันและรับมือโรคระบาดระดับโลก
• การเข้าร่วมในฐานะ ผู้สังเกตการณ์ ไม่จำเป็นต้องตัดสินประเด็นสถานะทางการเมืองของไต้หวัน แต่ยังเปิดโอกาสให้มีส่วนร่วมในด้านเทคนิคและความร่วมมือ

แม้ไม่ได้เข้าร่วมการประชุมอย่างเป็นทางการ เจ้าหน้าที่ไต้หวันและภาคประชาสังคมยังจัดกิจกรรมคู่ขนานและงานพบปะในเจนีวา เพื่อแสดงบทบาทด้านสาธารณสุขของไต้หวันและสร้างความร่วมมือกับประเทศอื่น ๆ

ผลกระทบต่อสถานะของไต้หวันใน WHO

ผลลัพธ์โดยตรงคือ ไต้หวันยังคงถูกกันออกจากการประชุม WHA เช่นเดียวกับในช่วงหลายปีที่ผ่านมา

ระหว่างปี 2009–2016 ไต้หวันเคยเข้าร่วมการประชุมในฐานะผู้สังเกตการณ์ภายใต้ชื่อ “Chinese Taipei” แต่คำเชิญดังกล่าวหยุดลงหลังจากความตึงเครียดทางการเมืองข้ามช่องแคบไต้หวันเพิ่มขึ้น และจีนคัดค้านการจัดการดังกล่าว

ตั้งแต่นั้นมา ประเทศพันธมิตรของไต้หวันพยายามเสนอเรื่องนี้เข้าสู่วาระการประชุม WHA ทุกปี แต่ข้อเสนอยังไม่ผ่านความเห็นชอบ รวมถึงในการประชุมครั้งที่ 79 ด้วย

ในระยะสั้น ไต้หวันยังคงต้องอาศัย ความร่วมมือแบบไม่เป็นทางการ กิจกรรมรณรงค์ และการสนับสนุนจากประเทศพันธมิตร เพื่อมีส่วนร่วมในประเด็นสุขภาพระดับโลก แม้จะยังอยู่นอกเวทีการตัดสินใจหลักของ WHO ก็ตาม