ทำไมลัตเวียจึงบอกว่า “สงครามลูกผสม” ของรัสเซียในยุโรปเริ่มขึ้นแล้ว

คำเตือนของประธานาธิบดีเอ็ดการ์ส ริงเควิชส์ แห่งลัตเวีย เป็นการอธิบาย “ลักษณะของภัยคุกคาม” มากกว่าจะเป็นการบอกว่าสงครามตามแบบระหว่างรัสเซียกับนาโตกำลังจะเริ่มขึ้นในทันที

เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ และยุโรปกล่าวโทษรัสเซียว่าอยู่เบื้องหลังกิจกรรมที่เป็นปฏิปักษ์หลายรูปแบบ ซึ่งเกิดขึ้นต่อเนื่องในยุโรป ไม่ว่าจะเป็นการก่อวินาศกรรม ไซเบอร์โจมตี ปฏิบัติการแทรกแซงทางการเมืองและข้อมูล การรบกวนสัญญาณ GPS ความเสียหายต่อโครงสร้างพื้นฐานสำคัญ และการรุกล้ำน่านฟ้า ริงเควิชส์ยังระบุแยกต่างหากว่า ข้อมูลที่ลัตเวีย ลิทัวเนีย และสมาชิกนาโตประเทศอื่นแบ่งปันกัน แสดงให้เห็นความพยายามก่อวินาศกรรมและบ่อนทำลายความมั่นคงในภูมิภาค

ข้อสรุปที่สอดคล้องกับหลักฐานมากที่สุดคือ ยุโรปกำลังเผชิญปฏิบัติการใน “พื้นที่สีเทา” อย่างต่อเนื่อง ขณะพยายามป้องกันไม่ให้เหตุการณ์เหล่านี้ยกระดับไปสู่ ​​วิกฤตทางทหารครั้งใหญ่

“สงครามลูกผสม” หมายถึงอะไร

สงครามลูกผสม หรือ hybrid warfare คือการผสมผสานกิจกรรมลับหรือกิจกรรมที่สามารถปฏิเสธความรับผิดชอบได้ เข้ากับแรงกดดันทางการเมือง และอาจรวมถึงการใช้กำลังทหารตามแบบในบางสถานการณ์ เป้าหมายคือสร้างต้นทุน ความสับสน และความไม่แน่นอน โดยไม่จำเป็นต้องข้ามเส้นที่ทำให้ฝ่ายตรงข้ามตอบโต้ทางทหารร่วมกันอย่างเป็นเอกภาพ

รายงานของฝ่ายวิจัยรัฐสภาสหรัฐฯ ระบุว่า เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ และยุโรปกล่าวหารัสเซียว่าดำเนินกิจกรรมที่ต่อเนื่องและรุนแรงขึ้นนับตั้งแต่การรุกรานยูเครนในปี 2022 หมวดกิจกรรมที่ถูกรายงานมีตั้งแต่การก่อวินาศกรรม การลอบสังหาร การแทรกแซงและปฏิบัติการชักจูงทางการเมือง ไซเบอร์โจมตี การรบกวน GPS ความเสียหายต่อโครงสร้างพื้นฐานใต้น้ำ การใช้ประเด็นผู้อพยพเป็นเครื่องมือ ไปจนถึงการรุกล้ำน่านฟ้า

นี่คือเหตุผลที่เหตุการณ์ซึ่งดูเหมือนไม่เกี่ยวข้องกันเมื่อพิจารณาแยกเป็นรายกรณี เช่น ปฏิบัติการไซเบอร์ ความเสียหายลึกลับของโครงสร้างพื้นฐาน แคมเปญข้อมูลบิดเบือน หรือการพบเห็นโดรนที่ยังอธิบายไม่ได้ ถูกนำมาประเมินว่าอาจเป็นส่วนหนึ่งของปัญหาความมั่นคงที่กว้างขึ้น

อย่างไรก็ตาม การระบุผู้ก่อเหตุยังทำได้ยากในหลายกรณี ดังนั้นคำว่า “ถูกกล่าวหาหรือเชื่อมโยงกับรัสเซีย” ไม่ได้หมายความว่าเหตุการณ์ทุกกรณีได้รับการพิสูจน์ในศาลหรือมีการยืนยันอย่างเด็ดขาดต่อสาธารณะแล้ว

ทำไมโดรนและระบบป้องกันทางอากาศจึงเป็นประเด็นสำคัญ

โดรนมีต้นทุนค่อนข้างต่ำ ปรับเปลี่ยนการใช้งานได้หลากหลาย และตรวจจับหรือสกัดกั้นได้ยาก โดยเฉพาะเมื่อบินในระดับต่ำ เจ้าหน้าที่ทหารยุโรปเตือนว่ากิจกรรมของโดรนรัสเซียอาจถูกใช้เพื่อหยั่งเชิงระบบป้องกันทางอากาศและค้นหาจุดอ่อนของระบบเหล่านั้น

ความกังวลจึงไม่ได้จำกัดอยู่ที่คำถามว่าโดรนลำใดลำหนึ่งข้ามพรมแดนหรือไม่ การรุกล้ำซ้ำ ๆ หรือการบินที่มีลักษณะคล้ายการลาดตระเวนอาจช่วยเปิดเผยช่องโหว่ด้านการเฝ้าระวัง การตรวจจับเป้าหมายระดับต่ำ เวลาในการตอบสนอง และขีดความสามารถในการต่อต้านโดรน รายงานเกี่ยวกับน่านฟ้าทางตะวันออกและตอนเหนือของยุโรปก็ชี้ถึงข้อจำกัดของระบบป้องกันทางอากาศ และความจำเป็นในการเสริมการยับยั้งและการป้องกัน

ในทางกลับกัน แหล่งข้อมูลที่มีอยู่ยังไม่รองรับข้อกล่าวหาเฉพาะเจาะจงว่ารัสเซียจะใช้ “โดรนยูเครน” โจมตีโครงสร้างพื้นฐานสำคัญของยุโรป สถานการณ์ดังกล่าวอาจปรากฏในรายงานเกี่ยวกับการยั่วยุที่อาจเกิดขึ้น แต่ควรถือเป็นกรณีสมมติที่ยังไม่ได้รับการยืนยัน ไม่ใช่หลักฐานที่เกิดขึ้นแล้ว

ข้อควรระวัง: สงครามลูกผสมไม่ใช่การรุกรานที่ใกล้จะเกิดขึ้น

ริงเควิชส์แยกแยะอย่างชัดเจนระหว่างความสามารถของรัสเซียในการดำเนินปฏิบัติการขนาดเล็กกับความสามารถในการเปิดฉากการรุกรานเต็มรูปแบบต่อแนวรบด้านตะวันออกของนาโต ในบทสัมภาษณ์ที่ TVP World รายงาน เขากล่าวว่ารัสเซียยังไม่มีขีดความสามารถทางทหารสำหรับการรุกรานลักษณะดังกล่าวในเวลานี้ แต่ยังมีศักยภาพในการดำเนินปฏิบัติการขนาดเล็กหรือขนาดกลาง

ความแตกต่างนี้มีความสำคัญอย่างยิ่ง หลักฐานที่เปิดเผยต่อสาธารณะสนับสนุนความกังวลเรื่องการก่อวินาศกรรม แรงกดดันทางไซเบอร์ การบิดเบือนข้อมูล และการยั่วยุที่จำกัดขอบเขต แต่ยังไม่แสดงว่ารัสเซียตัดสินใจบุกประเทศบอลติก หรือว่าการโจมตีตามแบบครั้งใหญ่ใกล้จะเกิดขึ้น

ความเสี่ยงเชิงยุทธศาสตร์ที่เร่งด่วนกว่าคือ ปฏิบัติการที่จำกัดขอบเขตและปฏิเสธความรับผิดชอบได้ ซึ่งออกแบบมาเพื่อสร้างความเห็นต่างภายในนาโต อาจเป็นเหตุการณ์ที่รุนแรงพอจะทดสอบพันธมิตร แต่คลุมเครือพอที่จะทำให้การตอบโต้ร่วมกันเป็นเรื่องซับซ้อน

ทำไมการประเมินข่าวกรองของสหรัฐฯ จึงทำให้ภูมิภาคตื่นตัวมากขึ้น

รายงานล่าสุดที่อ้างอิงการประเมินข่าวกรองของสหรัฐฯ ระบุว่า วลาดิเมียร์ ปูตินอาจพยายามทดสอบความมุ่งมั่นของนาโตภายในช่วงหลายปีข้างหน้า สถานการณ์ที่ถูกพิจารณามีตั้งแต่การโจมตีทางไซเบอร์ไปจนถึงการรุกล้ำทางบกขนาดเล็ก โดยมีเป้าหมายท้าทายความเป็นเอกภาพของพันธมิตรและความมุ่งมั่นต่อมาตรา 5

รายงานอื่นระบุช่วงเวลาที่อาจเกิดเหตุไว้ตั้งแต่ฤดูใบไม้ร่วงปี 2026 ถึงปี 2029 และมองว่าประเทศบอลติกกับโปแลนด์อาจเป็นพื้นที่ที่มีความเป็นไปได้มากที่สุดสำหรับการทดสอบดังกล่าว แต่ทั้งหมดนี้เป็นการประเมินสถานการณ์ที่อาจเกิดขึ้นจากข้อมูลข่าวกรองลับ ไม่ใช่การคาดการณ์ว่าการโจมตีจะเกิดขึ้นแน่นอนในช่วงเวลาดังกล่าว

ถึงอย่างนั้น ตรรกะเบื้องหลังการประเมินก็สร้างความกังวลให้ประเทศแนวหน้าด้านตะวันออกของนาโตอย่างมาก การโจมตีแบบจำกัดต่อโครงสร้างพื้นฐานสำคัญ ดินแดน ระบบสื่อสาร หรือเส้นทางคมนาคม อาจมีเป้าหมายบีบให้ชาติสมาชิกต้องตัดสินใจว่า พร้อมตอบโต้ไกลเพียงใด

ด้วยเหตุนี้ ความแข็งแกร่งของสังคมและการประสานงานที่รวดเร็วจึงเป็นส่วนหนึ่งของการยับยั้ง ยิ่งทำให้การสร้างความสับสนหรือการใช้ประโยชน์จากความแตกต่างระหว่างประเทศทำได้ยากเท่าไร การทดสอบแบบจำกัดก็ยิ่งไม่น่าดึงดูดเท่านั้น

เหตุใดลิทัวเนียจึงทบทวนกฎการเดินทางผ่านไปยังคาลินินกราด

ระบบเอกสารอำนวยความสะดวกสำหรับการเดินทางระหว่างรัสเซียแผ่นดินใหญ่กับแคว้นคาลินินกราดของรัสเซียผ่านลิทัวเนีย มีที่มาจากข้อตกลงของสหภาพยุโรปที่รับรองในปี 2003 กรอบดังกล่าวใช้เอกสาร Facilitated Transit Document หรือ FTD และเอกสารที่เกี่ยวข้อง โดยระยะเวลาสูงสุดของการเดินทางผ่านทางถนนตามกฎที่ใช้อยู่กำหนดไว้ที่ 24 ชั่วโมง

อาร์วิดาส อานูเชาสคัส สมาชิกสภาเซย์มาสของลิทัวเนียและอดีตรัฐมนตรีกลาโหม เสนอแก้กฎหมายชายแดนของประเทศเพื่อลดเวลาที่พลเมืองรัสเซียได้รับอนุญาตให้เดินทางผ่านลิทัวเนียเหลือ 6 ชั่วโมง เขาให้เหตุผลว่าการเปลี่ยนแปลงนี้จะช่วยให้บังคับใช้กฎได้เข้มงวดขึ้น โดยไม่แก้ไขกรอบของสหภาพยุโรปฝ่ายเดียว ขณะเดียวกัน เหตุสุดวิสัย เช่น อุบัติเหตุ รถเสีย คิวบริเวณชายแดน หรือสภาพอากาศรุนแรง ยังคงเป็นเหตุที่อาจทำให้การเดินทางล่าช้าได้ภายใต้กฎเดิม

ข้อเสนอนี้เกิดขึ้นท่ามกลางรายงานว่าทั้งปริมาณการเดินทางและการละเมิดกฎเพิ่มขึ้น ในปี 2025 มีรถยนต์นั่งส่วนบุคคลที่จดทะเบียนในรัสเซียเกือบ 13,000 คันใช้เอกสารเดินทางผ่านแบบง่าย ขณะที่จำนวนการละเมิดที่มีการบันทึกเพิ่มจาก 360 ครั้งในปี 2024 เป็น 1,493 ครั้งในปี 2025

ตัวเลขดังกล่าวสนับสนุนเหตุผลที่ว่า การลดกรอบเวลาและใช้ระบบติดตามอัตโนมัติอาจช่วยให้ตรวจพบการหยุดรถหรือการออกนอกเส้นทางโดยไม่ได้รับอนุญาตได้ง่ายขึ้น แต่ตัวเลขเหล่านี้ไม่ได้พิสูจน์ด้วยตัวเองว่าผู้เดินทางกำลังทำหน้าที่จารกรรมหรือก่อวินาศกรรม เหตุผลด้านความมั่นคงคือการลดความเสี่ยงและยกระดับการกำกับดูแล ไม่ใช่การปฏิบัติต่อผู้เดินทางทุกคนเสมือนเป็นสายลับ

การตอบสนองของประเทศในภูมิภาค

สำหรับลัตเวีย ลิทัวเนีย เอสโตเนีย และโปแลนด์ แนวทางปฏิบัติคือการลดความเสี่ยงร่วมกัน ไม่ใช่การประกาศว่าสงครามเป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ ประเด็นสำคัญได้แก่

• เชื่อมโยงระบบป้องกันทางอากาศและระบบต่อต้านโดรนเข้าด้วยกัน
• เพิ่มการเฝ้าระวังพรมแดน เส้นทางคมนาคม และการเดินทางผ่านที่เกี่ยวข้องกับคาลินินกราด
• ปกป้องพลังงาน ระบบสื่อสาร ท่าเรือ ทางรถไฟ และโครงสร้างพื้นฐานสำคัญอื่น ๆ
• แลกเปลี่ยนข่าวกรองระหว่างหน่วยงานของแต่ละประเทศและนาโตอย่างรวดเร็ว
• ประสานข้อจำกัดระดับประเทศผ่านสหภาพยุโรป เพื่อไม่ให้กฎของประเทศหนึ่งกลายเป็นช่องโหว่ที่ฝ่ายตรงข้ามนำไปใช้ได้

นาโตและรัฐบาลยุโรปยังพยายามดึงผู้ประกอบการโครงสร้างพื้นฐานพลเรือน รวมถึงบริษัทด้านความมั่นคงไซเบอร์ เข้ามามีส่วนร่วมในการรับมือภัยคุกคามลูกผสม

ดังนั้น คำเตือนของริงเควิชส์ควรถูกอ่านในฐานะการเรียกร้องให้ยุโรปยอมรับว่า การแข่งขันด้านความมั่นคงได้เกิดขึ้นแล้ว ก่อนจะข้ามเส้นไปสู่สงครามตามแบบ หลักฐานชี้ถึงกิจกรรมที่เป็นปฏิปักษ์อย่างต่อเนื่องและช่องโหว่ที่มีนัยสำคัญ ขณะที่หลักฐานต่อสาธารณะเกี่ยวกับการรุกรานเต็มรูปแบบที่ใกล้จะเกิดขึ้นยังไม่มี

โจทย์สำคัญจึงไม่ใช่การทำนายสงครามให้แม่นยำ แต่คือการเสริมการป้องกันและความเป็นเอกภาพของพันธมิตร โดยไม่เปลี่ยนการประเมินสถานการณ์ที่อาจเกิดขึ้นให้กลายเป็นข้อสรุปตายตัว