ยุโรปเตือนเสี่ยงพึ่งพา AI ต่างชาติถาวร หากไม่เร่งสร้างกำลังประมวลผลเอง

ยุโรปกำลังมองช่องว่างด้าน AI ว่าเป็นปัญหาเรื่อง การพึ่งพาเชิงยุทธศาสตร์ ไม่ใช่แค่มีสตาร์ตอัปหรือเงินร่วมลงทุนไม่มากพอ

ในเอกสาร Transformative AI Strategy for Europe คณะนักเศรษฐศาสตร์ ผู้กำหนดนโยบาย และผู้เชี่ยวชาญ AI เตือนว่า หากไม่เร่งดำเนินการ ยุโรปอาจต้องพึ่งพารัฐบาลและบริษัทต่างชาติจำนวนไม่กี่รายอย่างยาวนาน ทั้งในเรื่องโมเดล AI ขั้นแนวหน้า ชิป ศูนย์ข้อมูล และบริการคลาวด์ ซึ่งล้วนกำหนดทิศทางเศรษฐกิจ ความมั่นคง และชีวิตสาธารณะได้ 36

ช่องว่างไม่ได้อยู่แค่ที่ซอฟต์แวร์

เอกสารระบุว่า ยุโรปมีขีดความสามารถด้านการประมวลผล AI ราว 5% ของทั้งโลก ขณะที่รายได้ต่อปีของผู้พัฒนาโมเดลในยุโรปรวมกัน น่าจะต่ำกว่า 2% ของรายได้รวมของคู่แข่งนานาชาติรายใหญ่เพียงสองราย 26

การเข้าถึง AI จึงไม่ได้ขึ้นอยู่กับตัวซอฟต์แวร์เท่านั้น แต่ยังต้องมีชิป ศูนย์ข้อมูล การเชื่อมต่อไฟฟ้า โครงสร้างพื้นฐานคลาวด์ โมเดลขั้นแนวหน้า และหน่วยงานที่เข้าใจการเปลี่ยนแปลงทางเทคนิคซึ่งเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วด้วย คำเตือนของยุทธศาสตร์คือ เมื่อการพึ่งพาเหล่านี้ถูกฝังอยู่ในโครงสร้างพื้นฐานระยะยาวและสัญญาทางธุรกิจแล้ว การแก้กลับจะยากขึ้นมาก 36

เป้าหมายปี 2030: ครองกำลังประมวลผล AI 15% ของโลก

ข้อเสนอสำคัญคือ สหภาพยุโรป (EU) และประเทศสมาชิกควรตั้งเป้าให้มี กำลังประมวลผล AI 15% ของโลกบนผืนดิน EU ภายในปี 2030 หรือราวสามเท่าของสัดส่วนปัจจุบัน 12

การไปถึงเป้าหมายนี้ต้องเพิ่มกำลังการผลิตของศูนย์ข้อมูล AI อีกราว 45 กิกะวัตต์ (GW) และใช้เงินลงทุนประมาณ 1.3 ล้านล้านยูโร โดยแนวคิดไม่ได้ให้ภาครัฐจ่ายทั้งหมด แต่ต้องสร้างเงื่อนไขเพื่อดึงเงินทุนเอกชนเข้าสู่โครงการ 1

นั่นหมายถึงการอนุญาตโครงการให้เร็วขึ้น การจัดหาไฟฟ้าให้เพียงพอ การระดมทุน และการสร้างอุปสงค์ที่เชื่อถือได้สำหรับกำลังประมวลผล ไม่ใช่เพียงประกาศเป้าหมายด้านเทคโนโลยี 56

รวมอำนาจต่อรองในห่วงโซ่อุปทาน

อีกข้อเสนอคือการตั้ง พันธมิตรประเทศสมาชิกเพื่อความมั่นคงของห่วงโซ่อุปทาน โดยประสานงานกับคณะกรรมาธิการยุโรป ยุทธศาสตร์ชี้ว่า ประเทศในยุโรปมีจุดคอขวดสำคัญบางส่วนของห่วงโซ่อุปทาน AI โลก แต่ยังเปลี่ยนสิ่งเหล่านี้ให้เป็นอำนาจต่อรองร่วมที่ยั่งยืนไม่ได้ 18

พันธมิตรดังกล่าวจะมุ่งให้ยุโรปเข้าถึงชิป โมเดล และกำลังประมวลผลได้มั่นคงขึ้น รวมถึงวางแนวทางรับมือเมื่อการเข้าถึงถูกจำกัด แผนดำเนินงานระบุว่าคณะกรรมาธิการยุโรปจะกำหนดผู้ประสานงานและทำบัญชีรายการที่เกี่ยวข้องในช่วงปลายปี 2026 ก่อนประเมินข้อขัดแย้งและทางเลือกด้านกฎหมายในปี 2027 17

ASML บริษัทเทคโนโลยีจากเนเธอร์แลนด์ มีความสำคัญในภาพนี้ เพราะเทคโนโลยีลิโทกราฟีของบริษัทเป็นส่วนสำคัญของห่วงโซ่อุปทานเซมิคอนดักเตอร์โลก ประเด็นของยุทธศาสตร์ไม่ใช่ว่ายุโรปจะควบคุมทุกชิ้นส่วนของระบบ AI ได้ด้วยตัวเอง แต่คือควรประสานสินทรัพย์เชิงยุทธศาสตร์ที่มีอยู่ แทนการเจรจาแบบต่างคนต่างทำ 18

มากกว่า 40 ข้อเสนอ: สร้างทั้งโครงสร้างพื้นฐานและความพร้อมของรัฐ

แพ็กเกจนี้มีข้อเสนอมากกว่า 40 ข้อ เป้าหมายไม่ได้หยุดอยู่แค่การสร้างศูนย์ข้อมูล แต่รวมถึงการทำให้นักวิจัย บริษัท และสถาบันในยุโรปเข้าถึงและใช้ AI ขั้นสูงได้อย่างน่าเชื่อถือและมีความรับผิดชอบ 5

ประเด็นหลัก ได้แก่

• ขยายการเข้าถึงโมเดล AI ขั้นแนวหน้าและกำลังประมวลผลสำหรับผู้ใช้ในยุโรป
• เร่งสร้างโครงสร้างพื้นฐาน พลังงาน และกลไกระดมทุน
• เสริมความเชี่ยวชาญด้าน AI และศักยภาพเชิงเทคนิคในหน่วยงานรัฐ
• เตรียมรับวิกฤตที่ AI อาจช่วยขยายความรุนแรง เช่น ความเสี่ยงด้านไซเบอร์
• รักษาความรับผิดชอบตามระบอบประชาธิปไตย ขณะที่ AI มีความสามารถสูงขึ้นและถูกใช้งานแพร่หลายขึ้น 51418

สาระสำคัญคือ ต่อให้มีคอมพิวต์มากขึ้นก็ไม่ได้แปลว่าจะมีอิทธิพลต่อทิศทาง AI โดยอัตโนมัติ ภูมิภาคยังต้องมีผู้ซื้อที่เข้าใจเทคโนโลยี บุคลากรทักษะสูง หน่วยงานรัฐที่ประเมินระบบได้ และกติกาที่บังคับใช้ได้จริง

แนวทางของมาริโอ ดรากี: เติบโตด้วย AI โดยไม่ต้องมีแชมป์รายเดียว

มาริโอ ดรากี อดีตประธานธนาคารกลางยุโรป เสนอแนวคิดที่ไปในทิศทางเดียวกันว่า ยุโรปไม่จำเป็นต้องเลือกระหว่างการเพิ่มผลิตภาพจาก AI กับอธิปไตยทางเทคโนโลยี ทางออกคือรักษาการควบคุมข้อมูลและโครงสร้างพื้นฐานที่สำคัญไว้ พร้อมใช้กำลังซื้อของบริษัทขนาดใหญ่ช่วยทำให้ศูนย์ข้อมูลที่ยุโรปควบคุมสามารถระดมทุนได้ 2224

ตัวอย่างที่ถูกยกขึ้นมาคือ ASML, Capgemini และ Amadeus ซึ่งให้คำมั่นซื้อ European Compute Units ของ Mistral แบบหลายปี เพื่อสนับสนุนกำลังการผลิต 1 GW ภายในปี 2030 1922

โมเดลนี้มีแก่นอยู่ที่การทำสัญญาซื้อใช้ล่วงหน้า บริษัทลูกค้ารับปากว่าจะใช้กำลังประมวลผลในอนาคต จึงช่วยทำให้โครงการโครงสร้างพื้นฐานที่มีต้นทุนสูงมีฐานรายได้พอสำหรับจัดหาเงินทุนก่อนสร้างเสร็จ แทนที่จะพึ่งเงินอุดหนุนรัฐหรือผู้ให้บริการคลาวด์รายใหญ่เดิมเพียงอย่างเดียว 1930

ดรากียังย้ำว่า ไม่ควรแก้การกระจุกตัวของแพลตฟอร์มต่างชาติด้วยการสร้าง “แชมป์ AI ยุโรป” ที่ได้รับการคุ้มครองเพียงรายเดียว การมีผู้ให้บริการและกลุ่มความร่วมมือหลายชุดที่แข่งขันกัน จะเพิ่มทางเลือกให้ผู้ใช้ และทำให้ลูกค้ายุโรปควบคุมได้มากขึ้นว่าข้อมูลกับงานประมวลผลของตนอยู่ที่ใด 19

เหตุใดจึงบอกว่าเวลามีจำกัด

ความเร่งด่วนมาจากระยะเวลาการก่อสร้างที่ยาวนาน ศูนย์ข้อมูลต้องใช้ทั้งเงินทุน อุปกรณ์ พื้นที่ และไฟฟ้า ข้อตกลงด้านห่วงโซ่อุปทานและสัญญาระยะยาวกับภาคธุรกิจก็ต้องใช้เวลาเช่นกัน ระหว่างนั้น ยุทธศาสตร์ระบุว่ามหาอำนาจอื่นกำลังเพิ่มกำลังการผลิตและกำหนดเงื่อนไขการเข้าถึง AI ไปแล้ว 36

ดังนั้น ข้อความหลักของเอกสารจึงเป็นเรื่องที่จับต้องได้: อนาคต AI ของยุโรปไม่ได้ขึ้นอยู่กับกฎระเบียบหรืองานวิจัยชั้นนำเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับการตัดสินใจเรื่องโครงสร้างพื้นฐานจริง อุปสงค์เชิงพาณิชย์ และการลงมือร่วมกันเชิงยุทธศาสตร์ ก่อนที่การพึ่งพาผู้อื่นจะกลายเป็นสภาพปกติที่ย้อนกลับได้ยาก 11718