รัสเซียขยาย “กองเรือเงา” LNG เพื่อส่งออกก๊าซจากโครงการ Arctic LNG 2 แม้ถูกคว่ำบาตร

มาตรการคว่ำบาตรจากตะวันตกมีเป้าหมายจำกัดความสามารถของรัสเซียในการส่งออกก๊าซธรรมชาติเหลว (LNG) จากโครงการ Arctic LNG 2 ในเขตอาร์กติก แต่ข้อมูลการติดตามเรือและการเปลี่ยนแปลงทะเบียนเรือชี้ว่ามอสโกกำลังสร้างทางเลี่ยงผ่านระบบขนส่งใหม่ที่เรียกว่า “กองเรือเงา” (shadow fleet) ของเรือบรรทุก LNG ซึ่งช่วยให้การขนส่งสินค้าเกิดขึ้นผ่านเครือข่ายโลจิสติกส์ที่ตรวจสอบได้ยาก

รายงานล่าสุดระบุว่า มีเรืออย่างน้อย 20 ลำ ที่เกี่ยวข้องกับการขนส่ง LNG จากโครงการรัสเซียที่ถูกคว่ำบาตร และกองเรือนี้ยังคงขยายตัวอย่างต่อเนื่อง

เรือ LNG จากโอมาน 4 ลำถูกนำมาใช้ในเครือข่ายใหม่

หนึ่งในสัญญาณที่ชัดเจนที่สุดคือการเพิ่มเรือบรรทุก LNG จำนวน 4 ลำ ได้แก่ Kosmos, Luch, Orion และ Merkuriy ซึ่งก่อนหน้านี้เคยให้บริการกับโครงสร้างพื้นฐานการส่งออก LNG ของโอมาน

ข้อมูลการติดตามการเดินเรือพบว่าเรือเหล่านี้เคลื่อนตัวขึ้นเหนือผ่านมหาสมุทรแอตแลนติกไปยังพื้นที่อาร์กติก รวมถึงท่าเรือใกล้เมือง มูร์มันสค์ (Murmansk) ทางตะวันตกเฉียงเหนือของรัสเซีย

เรือทั้งสี่ลำถูกสร้างในช่วง ปี 2005–2006 และมีการเปลี่ยนแปลงทั้งชื่อ เจ้าของ และธงเรือก่อนจะเข้าสู่การใช้งานที่เชื่อมโยงกับรัสเซีย ตัวอย่างชื่อเดิม ได้แก่ Sea LNG, Lake the LNG, Zahit LNG และ Cagri LNG

การเพิ่มเรือจำนวนมากในคราวเดียวมีความสำคัญ เพราะ เรือบรรทุก LNG เป็นทรัพยากรเฉพาะทางที่มีจำนวนจำกัดในตลาดโลก การได้เรือเพิ่มเติมจึงช่วยเพิ่มขีดความสามารถในการขนส่งก๊าซจากโครงการที่ถูกจำกัดด้วยมาตรการคว่ำบาตรอย่างมาก

ข้อมูลฐานข้อมูลการเดินเรือยังระบุว่าโครงสร้างการถือครองเรือมีความไม่โปร่งใส โดยบางบริษัทเจ้าของใหม่จดทะเบียนในเขตอำนาจศาลนอกประเทศรัสเซีย ซึ่งเป็นรูปแบบที่นักวิเคราะห์มักเชื่อมโยงกับเครือข่ายการเดินเรือที่พยายามหลีกเลี่ยงมาตรการคว่ำบาตร

“Saam” ศูนย์กลางสำคัญของโลจิสติกส์ LNG

หัวใจของระบบขนส่งใหม่นี้คือ หน่วยเก็บก๊าซลอยน้ำ Saam (Floating Storage Unit – FSU) ซึ่งตั้งอยู่ใกล้มูร์มันสค์ทางตะวันตกเฉียงเหนือของรัสเซีย

Saam ทำหน้าที่เป็น จุดถ่ายโอน LNG ระหว่างเรือบรรทุกแบบพิเศษที่สามารถเดินทางในน้ำแข็ง (Arc7 ice‑class) กับเรือ LNG ทั่วไปที่ใช้เดินทางไกลไปยังตลาดต่างประเทศ

กระบวนการโดยทั่วไปคือ:

• เรือ Arc7 ขน LNG จากโรงงานในเขตอาร์กติกไปยัง Saam
• จากนั้นถ่ายโอนก๊าซไปยังเรือบรรทุก LNG ทั่วไป
• เรือเหล่านั้นจึงนำสินค้าไปยังผู้ซื้อในตลาดโลก

ข้อมูลการติดตามเรือแสดงให้เห็นว่า Kosmos เคยเทียบท่าข้าง Saam ก่อนออกเดินทางพร้อมระดับกินน้ำลึกที่เพิ่มขึ้น ซึ่งมักบ่งชี้ว่ามีการบรรทุกสินค้าแล้ว

โครงสร้างแบบ “ศูนย์กลางและรัศมี” นี้ช่วยให้รัสเซียแยกระบบโลจิสติกส์ในอาร์กติกออกจากเส้นทางขนส่งระยะไกล และยังทำให้การติดตามแหล่งกำเนิดของ LNG ทำได้ยากขึ้นสำหรับหน่วยงานบังคับใช้มาตรการคว่ำบาตร

ทำไมรัสเซียต้องสร้างกองเรือเงา

แนวคิด shadow fleet เริ่มเป็นที่รู้จักในตลาดน้ำมันหลังการรุกรานยูเครนในปี 2022 เมื่อรัสเซียใช้เรือที่มีโครงสร้างเจ้าของไม่ชัดเจน เปลี่ยนธงบ่อย และพึ่งพาบริการนอกระบบตะวันตกเพื่อขนส่งพลังงาน

กลยุทธ์เดียวกันกำลังถูกนำมาใช้กับ LNG โดยมีเป้าหมายหลัก ได้แก่

• รักษาปริมาณการส่งออกจากโครงการที่ถูกคว่ำบาตร เช่น Arctic LNG 2
• ลดการพึ่งพาบริษัทเดินเรือและบริษัทประกันจากตะวันตก
• รักษาส่วนแบ่งตลาด LNG ก่อนข้อจำกัดใหม่ต่อก๊าซรัสเซียจะเข้มงวดขึ้นในบางภูมิภาค

การซื้อหรือเปลี่ยนเส้นทางการใช้งานเรือที่มีอยู่แล้ว เช่น เรือจากโอมาน ทำให้รัสเซียสามารถเพิ่มกำลังขนส่งได้อย่างรวดเร็ว

การสืบสวนยูเครน–ฟินแลนด์เกี่ยวกับเครือข่ายจัดหาเรือ

ขณะเดียวกัน หน่วยงานบังคับใช้กฎหมายของ ยูเครนและฟินแลนด์ รายงานว่าพบเครือข่ายอาชญากรรมระหว่างประเทศที่ถูกกล่าวหาว่าซื้อเรือเพื่อส่งต่อให้กองเรือเงาของรัสเซีย

การสอบสวนระบุว่ากลุ่มดังกล่าวใช้บริษัทตัวกลางในต่างประเทศเพื่อซื้อเรือ และโอนให้บริษัทที่เกี่ยวข้องกับภาคพลังงานของรัสเซียอย่างลับ ๆ โดยมีผู้ต้องสงสัยอย่างน้อยหนึ่งรายถูกแจ้งข้อกล่าวหาแล้ว

อย่างไรก็ตาม หลักฐานที่เปิดเผยต่อสาธารณะในปัจจุบัน ยังไม่ได้เชื่อมโยงคดีนี้กับเรือ LNG ทั้งสี่ลำ ที่กำลังปฏิบัติการใกล้มูร์มันสค์

ภาพรวมของยุทธศาสตร์การส่งออกใหม่

เมื่อรวมข้อมูลทั้งหมดเข้าด้วยกัน จะเห็นว่ารัสเซียกำลังสร้างระบบส่งออก LNG แบบหลายชั้นเพื่อรักษาการไหลของก๊าซจากอาร์กติกแม้ถูกคว่ำบาตร ได้แก่

• การซื้อหรือปรับใช้เรือ LNG จากผู้ประกอบการต่างประเทศ
• การเปลี่ยนธงและโครงสร้างเจ้าของเรือผ่านบริษัทที่ไม่โปร่งใส
• การใช้ศูนย์เก็บและถ่ายโอน LNG ลอยน้ำอย่าง Saam

การเพิ่มเรือจากโอมาน 4 ลำแสดงให้เห็นว่าระบบนี้สามารถขยายตัวได้รวดเร็ว เมื่อมีเรือเฉพาะทางเข้าสู่ตลาด แม้มาตรการคว่ำบาตรจะทำให้การดำเนินโครงการ Arctic LNG 2 ยากขึ้น แต่การเติบโตของ กองเรือเงา LNG ชี้ว่ารัสเซียกำลังลงทุนในเครือข่ายโลจิสติกส์ทางเลือกเพื่อให้การส่งออกยังดำเนินต่อไปได้