เศรษฐกิจสีเขียวเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มีเงินทุนพร้อม แต่ติดปัญหาการลงมือทำ

พูดง่าย ๆ คือ ปัญหาของภูมิภาคไม่ใช่การขาดนักลงทุน แต่เป็นการขาด โครงการที่พร้อมดำเนินการและสามารถปิดดีลทางการเงินได้จริง

ตลาดเศรษฐกิจสีเขียวที่กำลังเติบโต

ถึงจะมีคอขวดหลายจุด แต่ศักยภาพของตลาดยังใหญ่มาก

รายงานประเมินว่าเศรษฐกิจสีเขียวของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มีมูลค่าประมาณ 290,000 ล้านดอลลาร์ในปัจจุบัน และอาจเติบโตเป็น 430,000 ล้านดอลลาร์ภายในปี 2030 หากอัตราการเติบโตเฉลี่ยราว 8–9% ต่อปี ดำเนินต่อไป

หากภูมิภาคสามารถปิดช่องว่างการดำเนินการได้ ก็อาจปลดล็อกมูลค่าเพิ่มในเศรษฐกิจสีเขียวได้อีกประมาณ 80,000 ล้านดอลลาร์ภายในสิ้นทศวรรษนี้

ทำไมเงินลงทุนจำนวนมากถึงยังไม่ถูกใช้จริง

รายงานระบุว่าปัญหาหลักเกิดจากข้อจำกัดเชิงโครงสร้าง ทั้งด้านระบบไฟฟ้า กฎระเบียบ และการพัฒนาโครงการ โดยประเด็นเหล่านี้เกิดขึ้นในหลายประเทศ เช่น อินโดนีเซีย เวียดนาม ไทย มาเลเซีย และฟิลิปปินส์

1. โครงข่ายไฟฟ้าเป็นคอขวดสำคัญ

โครงการพลังงานหมุนเวียน สถานีชาร์จรถ EV หรือโรงงานอุตสาหกรรมใหม่ ล้วนต้องเชื่อมต่อกับระบบไฟฟ้า

แต่ในหลายประเทศ การขยายโครงข่ายไฟฟ้าและสายส่งยังช้ากว่าความต้องการพลังงาน ส่งผลให้โครงการใหม่จำนวนมากไม่สามารถเชื่อมต่อระบบได้ทันเวลา

หากไม่มีการอัปเกรดระบบสายส่งหรือเพิ่มความสามารถในการเชื่อมต่อ โครงการพลังงานสะอาดจำนวนมากก็ไม่สามารถขอเงินทุนหรือเดินหน้าไปสู่การลงทุนขั้นสุดท้ายได้

2. ขั้นตอนอนุมัติและการเชื่อมต่อใช้เวลานาน

แม้จะมีเงินทุนและนักพัฒนาโครงการพร้อม แต่หลายโครงการติดอยู่ในขั้นตอนอนุญาต เช่น

• การขอใบอนุญาต
• การเข้าถึงที่ดิน
• ขั้นตอนการเชื่อมต่อกับโครงข่ายไฟฟ้า

ในบางประเทศ กระบวนการเหล่านี้อาจใช้เวลาหลายปี ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงให้โครงการและทำให้นักลงทุนลังเลที่จะปล่อยเงินลงทุน

3. กฎระเบียบและสัญญาซื้อไฟฟ้าไม่ชัดเจน

อีกอุปสรรคสำคัญคือความไม่แน่นอนด้านนโยบาย เช่น

• เงื่อนไข Power Purchase Agreement (PPA) หรือสัญญาซื้อไฟฟ้าระยะยาว
• โครงสร้างราคาไฟฟ้า
• กฎการเชื่อมต่อกับโครงข่าย

หากนักพัฒนาโครงการไม่สามารถรู้ได้ล่วงหน้าว่าไฟฟ้าจะถูกขายในราคาเท่าไร หรือขายให้ใคร โครงการก็จะ ไม่ผ่านเกณฑ์ความคุ้มค่าทางการเงิน (bankability) ทำให้ปิดดีลเงินทุนได้ยาก

4. โครงการพลังงานหมุนเวียนถูกยกเลิกจำนวนมาก

ข้อมูลในรายงานยังสะท้อนปัญหาการดำเนินการอย่างชัดเจน

ในช่วง 5 ปีที่ผ่านมา ประเทศอย่างเวียดนาม ไทย และอินโดนีเซีย มีโครงการพลังงานหมุนเวียนราว 50–60% ที่ถูกยกเลิก เนื่องจากข้อจำกัดของระบบ เช่น PPA ไม่ชัดเจน ขั้นตอนอนุมัติล่าช้า และปัญหาการเชื่อมต่อโครงข่ายไฟฟ้า

นี่แสดงให้เห็นว่าอุปสรรคหลักของการเปลี่ยนผ่านพลังงานในภูมิภาค ไม่ใช่เงินทุน แต่เป็นโครงสร้างระบบและนโยบาย

5. ความต้องการไฟฟ้าจากดาต้าเซ็นเตอร์และ EV พุ่งขึ้น

ในเวลาเดียวกัน ความต้องการไฟฟ้าในภูมิภาคกำลังเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว

รายงานคาดว่าไฟฟ้าที่ใช้โดย ดาต้าเซ็นเตอร์ รถยนต์ไฟฟ้า และนิคมอุตสาหกรรมสีเขียว จะเพิ่มขึ้นถึง สามเท่า เป็นมากกว่า 100 เทราวัตต์ชั่วโมง ภายใน 3–4 ปีข้างหน้า

แนวโน้มนี้มีสองด้าน

• ด้านหนึ่งสร้างความต้องการพลังงานสะอาดและการลงทุนใหม่จำนวนมาก
• แต่อีกด้านหนึ่งก็เพิ่มการแข่งขันเพื่อใช้โครงข่ายไฟฟ้าที่มีจำกัด

หากการขยายโครงข่ายไฟฟ้าไม่ทันกับความต้องการ อุตสาหกรรมดิจิทัลที่เติบโตเร็ว เช่น คลาวด์และ AI อาจต้องพึ่งพาพลังงานฟอสซิลมากขึ้นหรือชะลอการใช้พลังงานหมุนเวียน

ปัญหาที่แท้จริงคือ “การเปลี่ยนจากแผนสู่การลงมือทำ”

รายงานสรุปว่าสถานการณ์ของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เป็น ปัญหาการแปลงแผนลงทุนให้เกิดจริง (conversion problem) มากกว่าการขาดเงินทุน

มีเงินลงทุนจำนวนมากถูกประกาศ แต่มีโครงการไม่มากพอที่พร้อมจะถูกออกแบบ อนุมัติ และเชื่อมต่อระบบได้ทันเวลา

กล่าวอีกอย่างคือ ความท้าทายของภูมิภาคได้เปลี่ยนจาก “ความทะเยอทะยาน” ไปสู่ “ความสามารถในการดำเนินการจริง”

วิธีปิดช่องว่างการลงทุน

รายงานชี้ว่าหากต้องการเร่งการเปลี่ยนผ่านพลังงานสะอาด ภูมิภาคควรเร่งดำเนินการในหลายด้าน เช่น

• ลดระยะเวลาอนุมัติโครงการ
• ทำสัญญาซื้อไฟฟ้าให้ชัดเจนและเป็นมาตรฐาน
• ปรับปรุงกฎการเชื่อมต่อโครงข่าย
• ลงทุนขยายระบบสายส่งและโครงข่ายไฟฟ้า
• สร้างโครงสร้างการเงินที่ลดความเสี่ยงของโครงการ

หากระบบเหล่านี้ดีขึ้น เงินลงทุนจำนวนมากที่ยังค้างอยู่ก็อาจถูกปลดล็อกและนำไปสู่การขยายพลังงานหมุนเวียน โครงสร้างพื้นฐาน EV และอุตสาหกรรมสีเขียวได้เร็วขึ้น

บทสรุป

เอเชียตะวันออกเฉียงใต้มีทั้ง เงินทุน ความต้องการพลังงานสะอาด และศักยภาพทางเศรษฐกิจ แต่ยังติดคอขวดด้านโครงสร้างพื้นฐานไฟฟ้า กฎระเบียบ และการพัฒนาโครงการ

การปิดช่องว่างระหว่าง “เงินลงทุนที่ประกาศ” กับ “โครงการที่สร้างจริง” อาจเป็นปัจจัยสำคัญที่สุดที่จะกำหนดว่าเศรษฐกิจสีเขียวของภูมิภาคจะไปถึง 430,000 ล้านดอลลาร์ภายในปี 2030 หรือเติบโตได้มากกว่านั้น