คดีรำลึกเทียนอันเหมินในฮ่องกง และข้อหายุยงล้มล้างอำนาจรัฐ

หลายสิบปีที่ผ่านมา ฮ่องกงเป็นสถานที่เดียวในดินแดนจีนที่มีการจัดงานรำลึกเหตุการณ์ปราบปรามผู้ชุมนุมที่ จัตุรัสเทียนอันเหมิน ปี 1989 อย่างเปิดเผยและขนาดใหญ่ที่สุด แต่ปัจจุบัน ผู้จัดงานเหล่านั้นกำลังเผชิญการพิจารณาคดีภายใต้ กฎหมายความมั่นคงแห่งชาติ ที่จีนกำหนดใช้กับฮ่องกง

คดีนี้มุ่งไปที่ โจว หางถง (Chow Hang‑tung) ทนายความ และ หลี่ จั๋วเหยียน (Lee Cheuk‑yan) นักเคลื่อนไหวแรงงาน ซึ่งถูกกล่าวหาว่าได้ “ยุยงให้เกิดการล้มล้างอำนาจรัฐ” ผ่านการรณรงค์ทางการเมือง รวมถึงคำขวัญ “ยุติการปกครองพรรคเดียว” ศาลระบุว่าหลังการโต้แย้งปิดคดีเสร็จสิ้น คณะผู้พิพากษาคาดว่าจะมีคำตัดสินใน เดือนกรกฎาคม 2026

ประเด็นหลักของคดี: คำขวัญกับข้อหา “ยุยงล้มล้างรัฐ”

ฝ่ายอัยการระบุว่า การเรียกร้องให้ “ยุติการปกครองพรรคเดียว” ซึ่งหมายถึงการวิจารณ์หรือท้าทายบทบาทของพรรคคอมมิวนิสต์จีน เป็นการส่งเสริมให้มีการโค่นล้มหรือบ่อนทำลายอำนาจรัฐ จึงเข้าข่ายความผิดตามกฎหมายความมั่นคงแห่งชาติของฮ่องกง

อย่างไรก็ตาม โจวและหลี่ปฏิเสธข้อกล่าวหา โดยยืนยันว่าคำขวัญดังกล่าวเป็น การแสดงออกทางการเมือง ที่ถูกใช้มาเป็นเวลานานในกิจกรรมรำลึกเทียนอันเหมินของฮ่องกง

จำเลยอีกคนคือ อัลเบิร์ต โฮ (Albert Ho) อดีตสมาชิกสภานิติบัญญัติ เลือกแนวทางต่างออกไป เขา รับสารภาพ ต่อข้อหายุยงล้มล้างรัฐ โดยยอมรับว่าเคยสนับสนุนแนวคิดยุติการปกครองพรรคเดียวในจีนแผ่นดินใหญ่

ความผิดฐานนี้มีโทษสูงสุด จำคุก 10 ปี

บทบาทของ Hong Kong Alliance

จำเลยทั้งสามเป็นอดีตผู้นำขององค์กรภาคประชาสังคมชื่อ Hong Kong Alliance in Support of Patriotic Democratic Movements of China ซึ่งก่อตั้งขึ้นหลังเหตุการณ์เทียนอันเหมินปี 1989

องค์กรนี้จัด พิธีจุดเทียนรำลึกประจำปีที่สวนวิกตอเรีย (Victoria Park) ต่อเนื่องมานานกว่าสามทศวรรษ งานดังกล่าวมักมีผู้เข้าร่วมหลายหมื่นคน และถือเป็นการรำลึกเหตุการณ์เทียนอันเหมินที่เปิดเผยและใหญ่ที่สุดในดินแดนจีน

ต่อมา ทางการฮ่องกงได้ดำเนินมาตรการเข้มงวดกับกลุ่มการเมืองและองค์กรภาคประชาชนหลายแห่ง รวมถึงองค์กรนี้ ซึ่งในที่สุดก็ ยุติกิจกรรมและยุบตัวลง และการจัดงานรำลึกในลักษณะเดิมก็หยุดลงด้วย

การคุมขังก่อนพิจารณาคดีที่ยาวนาน

อีกประเด็นที่ถูกจับตาในคดีนี้คือ ระยะเวลาการควบคุมตัวก่อนการตัดสินคดี

โจวและหลี่ถูกจับกุมตั้งแต่ปี 2021 และถูกควบคุมตัวมานานกว่า 4 ปี ระหว่างรอการพิจารณาคดี รวมแล้วมากกว่า 1,500 วัน โดยยังไม่มีคำพิพากษาถึงที่สุด

ภายใต้กฎหมายความมั่นคงแห่งชาติ เงื่อนไขการให้ประกันตัวเข้มงวดกว่าคดีอาญาทั่วไป ศาลสามารถปฏิเสธการประกันตัวได้ หากเห็นว่ายังไม่มีเหตุผลเพียงพอที่จะเชื่อว่าจำเลยจะไม่กระทำการที่ถูกมองว่าเป็นภัยต่อความมั่นคงอีก

องค์กรสิทธิมนุษยชนหลายแห่งวิพากษ์วิจารณ์การคุมขังที่ยาวนานและมาตรฐานการให้ประกันตัวที่เข้มงวด โดยมองว่าอาจกระทบต่อหลักกระบวนการยุติธรรมและเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็น

คดีที่สะท้อนการเปลี่ยนแปลงในฮ่องกง

นอกเหนือจากตัวจำเลย คดีนี้ยังสะท้อนการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ของระบบการเมืองและกฎหมายในฮ่องกงหลังจากมีการประกาศใช้ กฎหมายความมั่นคงแห่งชาติในปี 2020

กิจกรรมที่เคยถูกมองว่าเป็นเรื่องปกติ เช่น การจัดงานรำลึกเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ หรือการใช้คำขวัญทางการเมือง บางส่วนเริ่มถูกตรวจสอบภายใต้กรอบความผิดด้านความมั่นคงของรัฐ นักวิจารณ์จำนวนหนึ่งมองว่ากฎหมายดังกล่าวทำให้พื้นที่ของการแสดงความเห็นทางการเมืองและการคัดค้านรัฐบาลในฮ่องกงลดลงอย่างมาก

เนื่องจากหลักฐานสำคัญของคดีเกี่ยวข้องกับ คำพูด คำขวัญ และกิจกรรมรำลึก มากกว่าการกระทำที่ใช้ความรุนแรง คดีนี้จึงถูกจับตามองว่าเป็นตัวชี้วัดว่า ศาลฮ่องกงจะตีความคำว่า “การยุยงให้ล้มล้างอำนาจรัฐ” กว้างเพียงใด

สิ่งที่ต้องจับตาต่อไป

หลังการพิจารณาคดีหลายเดือน คณะผู้พิพากษาด้านความมั่นคงแห่งชาติของฮ่องกงระบุว่าคาดว่าจะมีคำตัดสินใน เดือนกรกฎาคม 2026

ผลของคดีนี้อาจมีผลต่อวิธีที่ศาลในฮ่องกงจัดการกับ การรณรงค์ทางการเมือง การแสดงความเห็น และการรำลึกเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ ภายใต้กฎหมายความมั่นคงในอนาคต

ดังนั้น คดีนี้จึงไม่ใช่เพียงเรื่องของนักเคลื่อนไหวสามคนหรือคำขวัญหนึ่งประโยค แต่ยังเป็นสัญญาณสำคัญของ ขอบเขตใหม่ของเสรีภาพทางการเมืองในฮ่องกงหลังปี 2020