ไต้หวันกลายเป็นบททดสอบใหญ่ของความสัมพันธ์สหรัฐ–จีน หลังการประชุมทรัมป์–สี

แม้การประชุมสุดยอดระหว่างประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ และประธานาธิบดีสี จิ้นผิง จะมีการประกาศความร่วมมือทางการค้าและธุรกิจบางส่วน แต่หลายฝ่ายมองว่าความสำคัญที่แท้จริงของการพบกันครั้งนี้อยู่ที่ประเด็นยุทธศาสตร์ที่ลึกกว่านั้น โดยเฉพาะเรื่อง ไต้หวัน ซึ่งจีนพยายามผลักดันให้กลายเป็นแกนกลางของความสัมพันธ์ระหว่างสองประเทศ

แทนที่จะมุ่งเน้นเฉพาะข้อตกลงระยะสั้น สีใช้เวทีการประชุมเพื่อกำหนดกรอบความสัมพันธ์ระยะยาวระหว่างสองมหาอำนาจ และส่งสัญญาณชัดเจนว่าการที่สหรัฐจัดการประเด็นไต้หวันอย่างไร จะเป็นตัวชี้วัดอนาคตของความสัมพันธ์ทั้งระบบ

ไต้หวัน: ประเด็นสำคัญที่สุดของความสัมพันธ์สหรัฐ–จีน

ระหว่างการประชุม สี จิ้นผิงเน้นย้ำว่าไต้หวันเป็นหัวใจของความสัมพันธ์ระหว่างวอชิงตันกับปักกิ่ง เจ้าหน้าที่จีนย้ำหลายครั้งว่าเรื่องนี้เป็น “ประเด็นที่สำคัญที่สุด” ในความสัมพันธ์ระหว่างสองประเทศ

การพบกันครั้งนี้เปิดโอกาสให้ผู้นำจีนส่งสารนี้โดยตรงต่อประธานาธิบดีสหรัฐ นักวิเคราะห์มองว่าสีได้ “ปักหมุด” ประเด็นไต้หวันให้กลายเป็นเงื่อนไขหลักของเสถียรภาพระหว่างสองมหาอำนาจ

คำเตือนจากจีนก็ชัดเจนเช่นกัน หากสหรัฐจัดการเรื่องไต้หวันอย่างระมัดระวัง ความสัมพันธ์โดยรวมอาจยังคงมีเสถียรภาพได้ แต่หากดำเนินการผิดพลาด ความตึงเครียดอาจบานปลายไปสู่การเผชิญหน้าที่รุนแรง ซึ่งอาจทำให้ความสัมพันธ์ทั้งหมดตกอยู่ในความเสี่ยง

กล่าวอีกอย่างหนึ่ง ปักกิ่งกำลังพยายามวางกรอบให้ไต้หวันไม่ใช่เพียงข้อพิพาทระดับภูมิภาค แต่เป็น “จุดหมุน” ที่กำหนดทิศทางของความสัมพันธ์เชิงยุทธศาสตร์ระหว่างจีนกับสหรัฐ

กรอบใหม่ที่จีนเสนอ: “เสถียรภาพเชิงยุทธศาสตร์” ระหว่างมหาอำนาจ

สี จิ้นผิงยังเสนอแนวคิดความสัมพันธ์แบบใหม่ที่เรียกว่า “ความสัมพันธ์จีน–สหรัฐเชิงสร้างสรรค์ที่มีเสถียรภาพเชิงยุทธศาสตร์” เพื่อใช้เป็นแนวทางกำกับความสัมพันธ์ในระยะยาว

แนวคิดนี้มีพื้นฐานอยู่บนการบริหารความสัมพันธ์ของมหาอำนาจสองฝ่าย กล่าวคือ ทั้งสองประเทศควรยอมรับ “ผลประโยชน์หลัก” ของกันและกัน และหลีกเลี่ยงการกระทำที่อาจนำไปสู่ความขัดแย้งที่ destabilize ระบบระหว่างประเทศ

ในมุมมองของปักกิ่ง ไต้หวันถือเป็นผลประโยชน์ที่อ่อนไหวที่สุด ดังนั้นการที่สหรัฐดำเนินนโยบายต่อไต้หวันอย่างไรจึงกลายเป็นตัวกำหนดว่าความสัมพันธ์ระหว่างสองประเทศจะสามารถรักษาเสถียรภาพได้หรือไม่

ดีลขายอาวุธไต้หวัน: บททดสอบที่จับต้องได้

คำถามด้านนโยบายที่สำคัญที่สุดหลังการประชุมคือข้อเสนอของสหรัฐในการขายอาวุธให้ไต้หวัน ซึ่งมีมูลค่าประมาณ 14 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ

หลังจากหารือกับสี จิ้นผิง ทรัมป์กล่าวว่าเขายังไม่ได้ตัดสินใจว่าจะเดินหน้าดีลนี้หรือไม่ และยอมรับว่าทั้งสองฝ่ายได้หารือเรื่องไต้หวันและแพ็กเกจอาวุธดังกล่าวอย่างละเอียด

ทรัมป์ยังกล่าวว่าดีลนี้อาจเป็น “ไพ่ต่อรองในการเจรจา” ระหว่างสหรัฐกับจีน ซึ่งทำให้ประเด็นดังกล่าวถูกจับตามองมากขึ้น

เพราะเหตุนี้ การตัดสินใจของทรัมป์จึงถูกมองว่าเป็นตัวชี้วัดผลลัพธ์ที่แท้จริงของการประชุม หากสหรัฐเดินหน้าขายอาวุธตามปกติ ก็อาจหมายความว่านโยบายสนับสนุนความมั่นคงของไต้หวันยังคงเดิม แต่หากดีลถูกเลื่อนหรือยกเลิก ก็อาจสะท้อนว่าจีนสามารถเปลี่ยนแรงกดดันทางการทูตให้กลายเป็นอิทธิพลต่อการตัดสินใจของสหรัฐได้

ความหมายที่แท้จริงของการประชุม

เมื่อมองในภาพรวม ความสำคัญของการประชุมทรัมป์–สีอาจไม่ได้อยู่ที่ข้อตกลงทันทีหลังการพบกัน แต่เป็นการกำหนด วาระยุทธศาสตร์ใหม่ สำหรับความสัมพันธ์ระหว่างสองมหาอำนาจ

จีนพยายามวางลำดับความสำคัญของประเด็นต่าง ๆ โดยให้ไต้หวันอยู่บนสุดของรายการ และดีลขายอาวุธที่ยังไม่ถูกตัดสินใจก็กลายเป็นการทดสอบครั้งแรกว่า สหรัฐจะยอมดำเนินความสัมพันธ์ภายใต้กรอบที่จีนเสนอ หรือจะยังคงรักษานโยบายเดิมที่สนับสนุนความมั่นคงของไต้หวันควบคู่กับการบริหารความตึงเครียดกับปักกิ่ง

คำตอบต่อคำถามนี้—มากกว่าคำแถลงทางการทูตหลังการประชุม—จะเป็นตัวกำหนดว่าการพบกันครั้งนี้คือจุดเปลี่ยนในสมดุลความสัมพันธ์สหรัฐ–จีน หรือเพียงช่วงพักความตึงเครียดชั่วคราวเท่านั้น