สิงคโปร์ใช้ AI แล้วแค่ไหน? บริษัทใหญ่ไปไกล ขณะที่ธุรกิจส่วนใหญ่ยังอยู่ที่จุดเริ่มต้น

ผลสำรวจระดับสถานประกอบการครั้งแรกของกระทรวงแรงงานสิงคโปร์ หรือ MOM เผยภาพการใช้ปัญญาประดิษฐ์ที่กำลังเริ่มต้นและไม่เท่าเทียมกัน แม้ AI จะสร้างประโยชน์ให้บริษัทบางส่วนแล้ว แต่ธุรกิจส่วนใหญ่ยังไม่ได้เริ่มใช้ หรือยังอยู่ในขั้นวางแผนและทดลองใช้

ช่องว่างนี้เห็นได้ชัดเจนระหว่างบริษัทขนาดใหญ่กับธุรกิจขนาดเล็ก รวมถึงระหว่างภาคธุรกิจที่ใช้เทคโนโลยีเข้มข้นกับภาคเศรษฐกิจส่วนอื่น ขณะเดียวกัน ผลกระทบต่อแรงงานในระยะแรกยังไม่ใช่เรื่องการแทนที่คนทำงานในวงกว้าง แต่เป็นการปรับเปลี่ยนลักษณะงานและการสร้างบทบาทใหม่มากกว่า

บริษัทส่วนใหญ่ยังไม่ได้ใช้ AI และการใช้งานจริงยังไม่ลึก

MOM ระบุว่า สถานประกอบการภาคเอกชนที่มีพนักงานอย่างน้อย 10 คน จำนวน 28.5% เริ่มใช้ AI แล้ว ขณะที่ 71.5% ยังไม่ได้เริ่มใช้

แม้ในกลุ่มที่นับว่าเริ่มใช้ AI แล้ว การนำไปผนวกกับงานหลักขององค์กรยังมีจำกัด โดยมีเพียง 3.8% ที่ฝัง AI เข้าไปในกระบวนการธุรกิจหลัก อีก 7.4% อยู่ระหว่างวางแนวทาง และ 6.0% กำลังดำเนินโครงการนำร่อง

ตัวเลขเหล่านี้มีความสำคัญ เพราะคำว่าเริ่มใช้ AI อาจหมายถึงการทดลองหรือใช้งานในวงจำกัดเท่านั้น ส่วนการผสาน AI เข้ากับกระบวนการหลักหมายถึงการที่เทคโนโลยีกลายเป็นส่วนหนึ่งของการดำเนินธุรกิจตามปกติ ผลสำรวจจึงสะท้อนว่าเศรษฐกิจสิงคโปร์ยังอยู่ช่วงต้นของการแพร่กระจาย AI ไม่ใช่ระยะที่บริษัทส่วนใหญ่ใช้งานอย่างเต็มรูปแบบแล้ว

บริษัทใหญ่มีโอกาสใช้ AI มากกว่าธุรกิจเล็กอย่างชัดเจน

ขนาดบริษัทเป็นหนึ่งในเส้นแบ่งสำคัญของผลสำรวจ อัตราการใช้ AI เพิ่มจาก 23.9% ในบริษัทที่มีพนักงานน้อยกว่า 25 คน เป็น 76.4% ในบริษัทที่มีพนักงานมากกว่า 500 คน และบริษัทขนาดใหญ่ยังมีระดับการผสาน AI เข้ากับงานที่ลึกกว่าอีกด้วย

ข้อมูลอีกชุดของ MOM แบ่งอัตราการใช้ AI เป็น 27.2% ในบริษัทที่มีพนักงานน้อยกว่า 200 คน 54.8% ในบริษัทขนาดกลางที่มีพนักงาน 200–500 คน และ 76.4% ในบริษัทที่มีพนักงานมากกว่า 500 คน

แนวโน้มนี้สอดคล้องกับข้อได้เปรียบด้านทรัพยากรของบริษัทใหญ่ บริษัทเหล่านี้สามารถกระจายต้นทุนการติดตั้งไปยังหลายทีม จ้างหรือพัฒนาบุคลากรเฉพาะทาง และจัดการประเด็นด้านธรรมาภิบาลกับการเชื่อมต่อระบบได้ในระดับใหญ่กว่า

ในทางกลับกัน ธุรกิจขนาดเล็กอาจมองเห็นประโยชน์ของ AI เช่นเดียวกัน แต่มีงบประมาณ พนักงานผู้เชี่ยวชาญ และพื้นที่สำหรับการทดลองน้อยกว่า จึงเสี่ยงเกิดช่องว่างด้านขีดความสามารถระหว่างบริษัทที่เดินหน้าได้เร็วกับบริษัทที่ยังไม่พร้อมเริ่มต้น

ภาคดิจิทัลและงานที่ใช้ความรู้เป็นผู้นำ

การใช้ AI ก้าวหน้าเป็นพิเศษในภาคธุรกิจที่กระบวนการทำงานเป็นดิจิทัลอยู่แล้ว และมีงานอย่างการพัฒนาซอฟต์แวร์ การวิเคราะห์ระบบ และการวิเคราะห์ข้อมูล อัตราการใช้ AI สูงสุดอยู่ในภาคต่อไปนี้

• สารสนเทศและการสื่อสาร: 74.1%
• บริการวิชาชีพ: 57.5%
• บริการการเงินและประกันภัย: 56.4%

ผลลัพธ์นี้ชี้ว่า ความพร้อมของแต่ละภาคธุรกิจไม่ได้ขึ้นอยู่กับการเข้าถึงโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลเท่านั้น แต่ยังขึ้นกับการมีกรณีใช้งานที่เหมาะสม พนักงานที่มีทักษะดิจิทัล และกระบวนการทำงานที่รองรับ AI ได้ด้วย

ดังนั้น อัตราที่สูงในภาคนำจึงไม่ควรถูกใช้แทนภาพรวมของเศรษฐกิจทั้งหมด เพราะเกิดขึ้นควบคู่กับอัตราการใช้ที่ต่ำกว่ามากในบริษัทขนาดเล็กและอุตสาหกรรมที่พึ่งพาดิจิทัลน้อยกว่า

บริษัทที่ใช้ AI แล้วส่วนใหญ่เห็นผลิตภาพดีขึ้น

ในกลุ่มบริษัทที่เริ่มใช้ AI แล้ว 70.7% รายงานว่าผลิตภาพของพนักงานดีขึ้น ขณะที่ 13.3% ระบุว่าการตัดสินใจดีขึ้น และ 11.9% เห็นว่านวัตกรรมเพิ่มขึ้น

ตัวเลขนี้แสดงให้เห็นว่าบริษัทที่ลงมือใช้ AI กำลังพบประโยชน์ในทางปฏิบัติ แต่ควรอ่านอย่างระมัดระวัง เนื่องจากเป็นผลลัพธ์ที่บริษัทผู้ใช้รายงานด้วยตนเอง ไม่ใช่การประเมินเชิงควบคุมที่พิสูจน์ผลเชิงเหตุและผลของ AI ต่อผลิตภาพของเศรษฐกิจสิงคโปร์ทั้งหมด

พูดอีกอย่างคือ ผลสำรวจบอกได้ว่าบริษัทกลุ่มใดกำลังเห็นคุณค่าและเห็นประโยชน์แบบใด แต่ไม่ได้หมายความว่าการนำ AI ไปใช้ทุกกรณีจะให้ผลลัพธ์เท่ากัน

ต้นทุนและการขาดผู้เชี่ยวชาญคือกำแพงใหญ่ที่สุด

อุปสรรคสำคัญที่สุดต่อการใช้ AI คือค่าใช้จ่ายในการนำไปใช้งาน ซึ่งถูกรายงานโดยบริษัท 44.9% และการขาดความเชี่ยวชาญภายในองค์กร ซึ่งถูกรายงานโดย 42.4% ของบริษัท

บริษัทขนาดเล็กยังระบุถึงการไม่มีแผนกลยุทธ์ด้าน AI และความเชื่อมั่นต่อ AI ในระดับต่ำว่าเป็นอุปสรรคสำคัญ ขณะที่บริษัทขนาดใหญ่มีแนวโน้มเผชิญความซับซ้อนในการเชื่อมต่อระบบและความกังวลด้านความปลอดภัยของข้อมูลมากกว่า

ประเด็นนี้อธิบายได้ว่าทำไมความพร้อมด้านดิจิทัลจึงยังไม่เปลี่ยนเป็นการใช้งาน AI ในกระบวนการจริงอย่างแพร่หลาย ความท้าทายไม่ได้อยู่แค่ว่าบริษัทเข้าถึงเครื่องมือ AI ได้หรือไม่ แต่รวมถึงการเลือกกรณีใช้งานที่เหมาะสม การจัดสรรงบประมาณ การสร้างทักษะภายใน การควบคุมความเสี่ยง และการเชื่อมเทคโนโลยีเข้ากับวิธีทำงานเดิม

AI กำลังเปลี่ยนงานมากกว่าลดจำนวนงาน—อย่างน้อยในตอนนี้

หลักฐานระยะแรกจากผลสำรวจชี้ไปที่การปรับรูปแบบงานและหน้าที่ มากกว่าการเลิกจ้างในวงกว้าง ในกลุ่มบริษัทที่ใช้ AI 18.9% รายงานว่าปรับโครงสร้างหน้าที่งาน และ 13.9% สร้างตำแหน่งงานใหม่ที่เกี่ยวข้องกับ AI ขณะที่ 6.2% รายงานการลดจำนวนพนักงานหรือกิจกรรมการจ้างงานที่เกี่ยวข้องกับ AI

MOM จึงยังไม่พบสัญญาณว่าการใช้ AI ทำให้เกิดการแทนที่งานจำนวนมากในระยะนี้ ภาพที่ได้สอดคล้องกับการที่ AI เข้ามาช่วยเสริมพนักงานและเปลี่ยนวิธีทำงาน มากกว่าการลดจำนวนตำแหน่งงานโดยรวม

อย่างไรก็ตาม ข้อมูลนี้ไม่ใช่หลักประกันว่าผลกระทบระยะยาวจะเป็นเช่นเดียวกัน สิ่งที่ผลสำรวจชี้ให้เห็นในปัจจุบันคือ ภารกิจเร่งด่วนด้านแรงงานอยู่ที่การช่วยให้พนักงานปรับตัว เรียนรู้ทักษะที่เกี่ยวข้อง และย้ายเข้าสู่บทบาทใหม่หรือบทบาทที่ถูกออกแบบขึ้นใหม่เมื่อการใช้ AI ขยายตัว

สิงคโปร์ตามหลังผู้นำดิจิทัลบางประเทศ แต่การเปรียบเทียบต้องดูบริบท

อัตราการใช้ AI ในระดับบริษัทของสิงคโปร์อยู่ในระดับน่าสนใจ เมื่อพิจารณาว่าประเทศนี้มีชื่อเสียงด้านความสามารถในการแข่งขันทางดิจิทัล การเปรียบเทียบกับเดนมาร์ก ฟินแลนด์ และสวีเดนช่วยให้เห็นทิศทางของช่องว่างได้ แต่ไม่ควรนำตัวเลขมาเทียบกันแบบตรงตัวทั้งหมด เพราะแต่ละการสำรวจอาจนิยามคำว่า AI ใช้เกณฑ์ขนาดบริษัท และอ้างอิงช่วงเวลาที่แตกต่างกัน

บทเรียนที่กว้างกว่าคือ โครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลและความพร้อมระดับประเทศเพียงอย่างเดียว ไม่ได้ทำให้บริษัทต่าง ๆ ผสาน AI เข้ากับการดำเนินงานประจำวันโดยอัตโนมัติ ความสามารถขององค์กร ทักษะแรงงาน ต้นทุน ความไว้วางใจ การกำกับดูแลข้อมูล และกรณีใช้งานที่จับต้องได้ ล้วนมีผลต่อความเร็วในการแพร่กระจายของเทคโนโลยี

โจทย์ใหญ่ของสิงคโปร์คือทำให้ AI แพร่ไปถึงบริษัทส่วนใหญ่

ผลสำรวจของ MOM วาดภาพเศรษฐกิจ AI แบบสองความเร็ว บริษัทขนาดใหญ่และภาคธุรกิจที่ใช้ดิจิทัลเข้มข้นส่วนน้อยกำลังรายงานประโยชน์ด้านผลิตภาพ ขณะที่ธุรกิจส่วนใหญ่ยังอยู่ระหว่างวางแผน ทดลอง หรือยังไม่เริ่มใช้เลย

ระยะต่อไปของสิงคโปร์จึงไม่ใช่เพียงการพิสูจน์ว่า AI ใช้งานได้ แต่คือการทำให้บริษัทจำนวนมากขึ้น โดยเฉพาะธุรกิจขนาดเล็ก สามารถนำไปใช้ได้อย่างรับผิดชอบและคุ้มค่า ซึ่งหมายถึงการลดภาระต้นทุน พัฒนาความเชี่ยวชาญภายใน เพิ่มความไว้วางใจและระบบกำกับดูแล พร้อมเตรียมพนักงานสำหรับบทบาทงานที่กำลังเปลี่ยนไป

ข้อสรุปที่ชัดเจนที่สุดคือ การเปลี่ยนผ่านสู่ AI ของสิงคโปร์เริ่มขึ้นแล้ว แต่ยังไปไม่ถึงบริษัทส่วนใหญ่ และผลกระทบต่อการทำงานที่เห็นได้ชัดในระยะแรกคือการเปลี่ยนรูปแบบงาน มากกว่าการแทนที่แรงงานในวงกว้าง