มติ “Correct the Map” ของ UN: เหตุใดการเทียบขนาดโลกควรใช้แผนที่แบบพื้นที่เท่าเทียม

มติ “Correct the Map” ที่ขับเคลื่อนโดยประเทศในแอฟริกาและผ่านความเห็นชอบของสมัชชาใหญ่สหประชาชาติเมื่อวันที่ 4 กันยายน ด้วยคะแนน 164 ต่อ 1 และงดออกเสียง 6 เสียง มีเป้าหมายให้การเลือกแผนที่เหมาะกับวัตถุประสงค์มากขึ้น โดยสนับสนุนให้รัฐบาล โรงเรียน องค์การระหว่างประเทศ และบริษัทเทคโนโลยี ใช้ Equal Earth หรือแผนที่ฉายแบบ พื้นที่เท่าเทียม (equal-area) เมื่อต้องการเปรียบเทียบขนาดของประเทศและทวีป สหรัฐฯ เป็นประเทศเดียวที่ลงคะแนนคัดค้าน 437

สาระสำคัญไม่ได้อยู่ที่การ “แบน” แผนที่เมอร์เคเตอร์ (Mercator) หรือบังคับให้โลกต้องใช้แผนที่เพียงแบบเดียว แต่คือหลักง่าย ๆ ว่า หากต้องการสื่อสารเรื่องพื้นที่สัมพัทธ์ แผนที่ก็ควรรักษาสัดส่วนพื้นที่สัมพัทธ์ไว้ 37

เมอร์เคเตอร์ทำให้การมองขนาดโลกคลาดเคลื่อนอย่างไร

แผนที่เมอร์เคเตอร์ขยายพื้นที่ทางบกเมื่อเข้าใกล้ขั้วโลก จึงทำให้ดินแดนละติจูดสูงดูใหญ่เกินจริง ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือ กรีนแลนด์อาจดูมีขนาดใกล้เคียงกับแอฟริกาบนแผนที่ประเภทนี้ ทั้งที่จริงแอฟริกามีพื้นที่ใหญ่กว่าราว 14 เท่า 416

Equal Earth แก้ปัญหานี้ในมิติ “ขนาดพื้นที่” โดยรักษาสัดส่วนพื้นที่จริงของแผ่นดินไว้มากกว่า ดังนั้นแอฟริกา อเมริกาใต้ และภูมิภาคใกล้เส้นศูนย์สูตรจะปรากฏใหญ่ขึ้นเมื่อเทียบกับแผนที่เมอร์เคเตอร์ ขณะที่ดินแดนใกล้ขั้วโลกจะไม่ถูกขยายจนเกินสัดส่วน จึงเหมาะกว่าเมื่อใช้สอนหรือสื่อสารเรื่องขนาดเปรียบเทียบทางภูมิศาสตร์ 4048

เหตุใดผู้สนับสนุนมองว่าเป็นเรื่อง “การเป็นตัวแทน”

โตโกเป็นผู้นำความริเริ่มนี้ภายใต้แคมเปญ Correct the Map ที่ได้รับการสนับสนุนจากสหภาพแอฟริกา (African Union หรือ AU) ผู้สนับสนุนเห็นว่าแผนที่ที่คนคุ้นตาอาจทำให้แอฟริกาดูเล็กและอยู่ชายขอบกว่าขนาดจริงในจินตนาการสาธารณะ มติจึงมองการเลือกแบบฉายแผนที่ว่าไม่ใช่แค่เรื่องงานออกแบบ แต่เกี่ยวข้องกับภาพจำจากแผนที่ในห้องเรียนและสถาบันต่าง ๆ ด้วย 43846

คำอย่าง cognitive justice หรือ “ความเป็นธรรมทางการรับรู้” และ memorial reparation เป็นกรอบอธิบายเชิงการเมืองและวัฒนธรรมของฝ่ายสนับสนุน ไม่ใช่ศัพท์เทคนิคด้านภูมิศาสตร์โดยตรง แต่ข้อเท็จจริงที่ตรวจสอบได้ทางแผนที่มีชัดเจนกว่า คือแผนที่สำหรับเปรียบเทียบพื้นที่ไม่ควรใช้แบบฉายที่บิดเบือนพื้นที่อย่างเป็นระบบ

ไม่ได้หมายความว่า Mercator หมดประโยชน์

ไม่มีแผนที่โลกบนระนาบใดที่รักษาคุณสมบัติของโลกทรงกลมได้ครบพร้อมกัน ทั้งพื้นที่ รูปร่าง ระยะทาง และทิศทาง นักทำแผนที่จึงต้องเลือกสิ่งที่ต้องการให้แม่นยำเป็นหลัก

Mercator ยังมีบทบาทเฉพาะทาง เพราะรักษามุมและทิศทางในบริเวณเล็ก ๆ ได้ดี คุณสมบัตินี้ทำให้มันมีประโยชน์อย่างมากต่อการเดินเรือและงานนำทาง มติของ UN จึงเสนอให้ใช้ทางเลือกอื่นในบริบทการศึกษาและการสื่อสารสาธารณะที่เหมาะสม ไม่ได้สั่งเลิกใช้ Mercator ทั้งหมด 537

แนวคิดที่กำลังก่อตัวคือ เลือกแผนที่ให้เหมาะกับงาน

• ใช้ Equal Earth, Eckert IV หรือแบบฉายพื้นที่เท่าเทียมอื่น เมื่อต้องเทียบขนาดประเทศและทวีป
• ใช้ Mercator เมื่อต้องอาศัยคุณสมบัติด้านทิศทางและมุม เช่น งานนำทางหรืองานภูมิสารสนเทศเฉพาะทาง
• แยกประเด็น “แบบฉายแผนที่” ออกจากการกำหนดเส้นเขตแดน ชื่อสถานที่ และสถานะดินแดน ซึ่งยังต้องถูกต้องตามหลักบรรณาธิการและกฎหมายเสมอ

ใครสนับสนุนมตินี้บ้าง

โตโกนำความพยายามทางการทูตตามอาณัติของสหภาพแอฟริกา ซึ่งก่อนหน้านี้รับรองโครงการ Correct the Map of Africa และเรียกร้องให้ลดการใช้ Mercator เพื่อหันไปใช้ทางเลือกอย่าง Equal Earth 4647

ร่างมติดังกล่าวผลักดันโดยรัฐสมาชิกสหภาพแอฟริการ่วมกับบาฮามาส ขณะที่รายงานข่าวระบุว่าฝรั่งเศสและสหราชอาณาจักรเป็นหนึ่งในประเทศที่สนับสนุนมติฉบับสุดท้าย สหรัฐฯ ลงคะแนนคัดค้านเพียงประเทศเดียว และมี 6 ประเทศงดออกเสียง 1639

เหตุใดฝรั่งเศสใช้ Eckert IV

ฝรั่งเศสประกาศเลิกใช้ Mercator ในการนำเสนอแผนที่โลกอย่างเป็นทางการ และหันไปใช้ Eckert IV ซึ่งเป็นแบบฉายพื้นที่เท่าเทียมที่มีลักษณะใกล้เคียง Equal Earth ผลในทางปฏิบัติคือช่วยลดการขยายภาพของประเทศละติจูดสูง เช่น ฝรั่งเศส สหรัฐฯ และรัสเซีย ที่พบใน Mercator 18

ข้อมูลที่มีสนับสนุนเหตุผลกว้าง ๆ คือการต้องการนำเสนอขนาดพื้นที่สัมพัทธ์ให้เที่ยงตรงกว่าเดิม แต่ยังไม่มีคำอธิบายทางการที่ยืนยันชัดเจนว่าฝรั่งเศสเลือก Eckert IV แทน Equal Earth ด้วยเหตุผลเฉพาะใด ทั้งสองแบบตอบโจทย์หลักของมติได้ดีกว่า Mercator เมื่อประเด็นสำคัญคือการเปรียบเทียบขนาด

แผนที่พื้นที่เท่าเทียมไม่ได้ตัดสินข้อพิพาทเรื่องพรมแดน

การเปลี่ยนแบบฉายแผนที่ไม่ได้แก้ปัญหาภูมิรัฐศาสตร์ แผนที่แบบพื้นที่เท่าเทียมอาจแสดงเขตแดนได้ แต่ผู้จัดทำยังต้องมีนโยบายที่ชัดเจนต่อเส้นเขตแดนที่ประชาคมโลกยอมรับ ข้อพิพาทอาณาเขต และดินแดนที่ถูกยึดครอง

กรณียูเครนแสดงให้เห็นความสำคัญของประเด็นนี้ เพราะเคยมีผลิตภัณฑ์แผนที่บางส่วนระบุพื้นที่ยูเครนที่ถูกยึดครองว่าเป็นของรัสเซีย หรือระบุว่าเป็น “พื้นที่พิพาท” ทั้งที่ UN ยืนยันบูรณภาพแห่งดินแดนของยูเครนภายในพรมแดนที่ได้รับการยอมรับในระดับนานาชาติ รวมถึงไครเมีย 1924

อย่างไรก็ดี แหล่งข้อมูลที่มีไม่ได้ยืนยันว่ามียูเครนออกมาแทรกแซงหรือแสดงจุดยืนเฉพาะต่อมติ Correct the Map โดยตรง ข้อสรุปที่รอบคอบกว่าคือ การหันไปใช้แผนที่พื้นที่เท่าเทียมไม่ควรทำให้สถานะอธิปไตยพร่าเลือน ทำให้การยึดครองดูเป็นเรื่องปกติ หรือมาแทนที่การระบุเส้นเขตแดนอย่างรอบคอบ

หลังจากนี้จะเกิดอะไรขึ้น

มติดังกล่าว ไม่มีผลผูกพันตามกฎหมาย จึงไม่ได้ทำให้ตำราเรียน เว็บไซต์ภาครัฐ หรือแผนที่ดิจิทัลเปลี่ยนทันที ผลลัพธ์จริงขึ้นอยู่กับการนำไปใช้ของหน่วยงานและผู้พัฒนาผลิตภัณฑ์แผนที่ 37

สหภาพแอฟริกาและโตโกวางแผนหารือกับรัฐสมาชิก ผู้เชี่ยวชาญด้านเทคนิค และผู้เกี่ยวข้องด้านการศึกษา รวมถึงจัดเวิร์กช็อประดับทวีปและจัดทำโรดแมป เพื่อค่อย ๆ ปรับระบบการศึกษาให้สอดคล้องกับ Equal Earth 50

การที่มติระบุถึงบริษัทเทคโนโลยี โรงเรียน และรัฐบาลโดยตรงมีนัยสำคัญ เพราะทุกวันนี้แบบฉายแผนที่ไม่ได้ปรากฏแค่ในแอตลาส แต่ยังอยู่ในระบบค้นหา แดชบอร์ด กราฟิกข่าว หนังสือเรียน และหน้าจอแผนที่ดิจิทัล 737

มีหลักฐานว่าผู้สนับสนุนแคมเปญได้มีส่วนร่วมเชิงรณรงค์กับ UNESCO แต่ข้อมูลที่ให้มายังไม่ยืนยันคำมั่นเฉพาะเจาะจงของ UNESCO ในการนำมติไปปฏิบัติ หรือแผนเปิดใช้จริงจากบริษัทเทคโนโลยีรายใดรายหนึ่ง 52

บทสรุป

สมัชชาใหญ่ UN ไม่ได้ประกาศว่า Mercator “ผิด” สำหรับทุกกรณี แต่วางมาตรฐานที่แม่นยำกว่าเดิม: เมื่อผู้อ่านจำเป็นต้องเข้าใจขนาดสัมพัทธ์ ควรใช้แผนที่แบบพื้นที่เท่าเทียม สำหรับแนวร่วมที่นำโดยแอฟริกา นี่จึงเป็นทั้งการแก้ความคลาดเคลื่อนทางแผนที่ และความพยายามท้าทายภาพจำที่ทำให้แอฟริกาดูเล็กกว่าความเป็นจริงบนแผนที่โลกที่ผู้คนคุ้นเคยมานาน 437