เลขาธิการสหประชาชาติ อันโตนิโอ กูเตอร์เรส กล่าวว่า การลงมติครั้งนี้เป็น “การยืนยันพลังของกฎหมายระหว่างประเทศ วิทยาศาสตร์ด้านภูมิอากาศ และความยุติธรรมด้านสภาพภูมิอากาศ”

จุดเริ่มต้นจากการผลักดันของวานูอาตู

เบื้องหลังมติสำคัญนี้มาจากการรณรงค์ทางการทูตหลายปีของ วานูอาตู ประเทศเกาะเล็กในมหาสมุทรแปซิฟิกที่ได้รับผลกระทบอย่างหนักจากระดับน้ำทะเลที่สูงขึ้นและสภาพอากาศสุดขั้ว

ในปี 2023 สมัชชาใหญ่ UN ได้รับรองมติให้ ขอคำวินิจฉัยที่ปรึกษาจากศาลโลก เพื่อให้ศาลตีความว่าประเทศต่าง ๆ มีหน้าที่ทางกฎหมายอย่างไรในการป้องกันความเสียหายจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

ต่อมาในเดือนกรกฎาคม 2025 ศาล ICJ ได้ออกคำวินิจฉัย และวานูอาตูกับพันธมิตรจึงผลักดันมติใหม่ในปี 2026 เพื่อให้สมัชชาใหญ่รับรองและสนับสนุนข้อสรุปดังกล่าวอย่างเป็นทางการ

ศาลโลกชี้ว่ารัฐมีหน้าที่อะไรบ้าง

คำวินิจฉัยของ ICJ ระบุว่า ภายใต้กฎหมายระหว่างประเทศ รัฐต่าง ๆ มีหน้าที่ ปกป้องระบบภูมิอากาศและควบคุมกิจกรรมที่ก่อให้เกิดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก

หลักการสำคัญที่ศาลระบุ ได้แก่

• ป้องกันความเสียหายต่อสิ่งแวดล้อมข้ามพรมแดน รัฐต้องไม่ปล่อยให้กิจกรรมภายในประเทศก่อความเสียหายร้ายแรงต่อประเทศอื่นหรือระบบภูมิอากาศโลก
• ควบคุมการปล่อยก๊าซเรือนกระจก รัฐต้องกำกับดูแลกิจกรรมที่ก่อให้เกิดการปล่อยก๊าซจำนวนมาก เช่น อุตสาหกรรมพลังงานหรือเชื้อเพลิงฟอสซิล
• ผลทางกฎหมายเมื่อฝ่าฝืนหน้าที่ หากรัฐไม่ปฏิบัติตาม อาจเกิดผลทางกฎหมาย เช่น การชดใช้ความเสียหายหรือมาตรการเยียวยาอื่น ๆ ตามกฎหมายระหว่างประเทศ

นักเคลื่อนไหวด้านภูมิอากาศจำนวนมากมองว่าคำวินิจฉัยนี้ช่วยตอกย้ำความจำเป็นที่รัฐบาลต้องดำเนินนโยบายให้สอดคล้องกับ เป้าหมายข้อตกลงปารีสในการจำกัดอุณหภูมิโลกไว้ใกล้ 1.5°C รวมถึงการลดการใช้เชื้อเพลิงฟอสซิลและลดการปล่อยคาร์บอนอย่างรวดเร็ว

มติ UN เรียกร้องให้ประเทศต่าง ๆ ทำอะไร

แม้มติของสมัชชาใหญ่จะไม่ใช่กฎหมายที่บังคับใช้ได้ แต่ได้เรียกร้องให้ประเทศสมาชิกดำเนินการตามแนวทางของศาลโลก เช่น

• ปรับนโยบายสภาพภูมิอากาศของประเทศให้สอดคล้องกับพันธกรณีตามกฎหมายระหว่างประเทศ
• เร่งลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก
• ดำเนินมาตรการที่ช่วยจำกัดภาวะโลกร้อนให้สอดคล้องกับเป้าหมาย 1.5°C

ผู้สนับสนุนมองว่ามตินี้ช่วยเสริมกรอบความรับผิดชอบด้านภูมิอากาศในระดับโลก และอาจถูกใช้เป็นฐานในการดำเนินคดีหรือการเจรจาระหว่างประเทศในอนาคต

ทำไมบางประเทศจึงลงคะแนนคัดค้าน

แม้จะมีเสียงสนับสนุนอย่างท่วมท้น แต่มี 8 ประเทศลงคะแนนคัดค้าน รวมถึงสหรัฐอเมริกา รัสเซีย อิหร่าน และซาอุดีอาระเบีย

รายงานระบุว่าก่อนการลงคะแนน รัฐบาลสหรัฐและบางประเทศพยายามชะลอหรือทำให้ข้อความในมติอ่อนลง ความกังวลหลักคือคำวินิจฉัยของศาลโลกอาจถูกนำไปใช้ เพิ่มแรงกดดันทางกฎหมายหรือความรับผิดชอบต่อความเสียหายจากสภาพภูมิอากาศ ในอนาคต

ประเทศผู้คัดค้านบางรายยังกังวลว่าการตีความหน้าที่ทางกฎหมายด้านภูมิอากาศที่เข้มงวดขึ้น อาจส่งผลต่อข้อพิพาทระหว่างประเทศหรือคดีความเกี่ยวกับการปล่อยก๊าซเรือนกระจก

ทำไมการลงมติครั้งนี้จึงสำคัญ

แม้มติจะไม่ผูกพันทางกฎหมาย แต่การที่ประเทศส่วนใหญ่ของโลกสนับสนุนคำวินิจฉัยของ ICJ แสดงให้เห็นถึง ความคาดหวังระดับโลกที่เพิ่มขึ้นต่อความรับผิดชอบด้านภูมิอากาศของรัฐบาลต่าง ๆ

สำหรับประเทศที่เปราะบางต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ โดยเฉพาะรัฐเกาะเล็กอย่างวานูอาตู การลงมติครั้งนี้ถูกมองว่าเป็นก้าวสำคัญในการผลักดันแนวคิดว่า การปกป้องสภาพภูมิอากาศไม่ใช่เพียงคำมั่นทางการเมือง แต่เป็นหน้าที่ตามกฎหมายระหว่างประเทศ

เลขาธิการสหประชาชาติ อันโตนิโอ กูเตอร์เรส กล่าวว่า การลงมติครั้งนี้เป็น “การยืนยันพลังของกฎหมายระหว่างประเทศ วิทยาศาสตร์ด้านภูมิอากาศ และความยุติธรรมด้านสภาพภูมิอากาศ”

จุดเริ่มต้นจากการผลักดันของวานูอาตู

เบื้องหลังมติสำคัญนี้มาจากการรณรงค์ทางการทูตหลายปีของ วานูอาตู ประเทศเกาะเล็กในมหาสมุทรแปซิฟิกที่ได้รับผลกระทบอย่างหนักจากระดับน้ำทะเลที่สูงขึ้นและสภาพอากาศสุดขั้ว

ในปี 2023 สมัชชาใหญ่ UN ได้รับรองมติให้ ขอคำวินิจฉัยที่ปรึกษาจากศาลโลก เพื่อให้ศาลตีความว่าประเทศต่าง ๆ มีหน้าที่ทางกฎหมายอย่างไรในการป้องกันความเสียหายจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

ต่อมาในเดือนกรกฎาคม 2025 ศาล ICJ ได้ออกคำวินิจฉัย และวานูอาตูกับพันธมิตรจึงผลักดันมติใหม่ในปี 2026 เพื่อให้สมัชชาใหญ่รับรองและสนับสนุนข้อสรุปดังกล่าวอย่างเป็นทางการ

ศาลโลกชี้ว่ารัฐมีหน้าที่อะไรบ้าง

คำวินิจฉัยของ ICJ ระบุว่า ภายใต้กฎหมายระหว่างประเทศ รัฐต่าง ๆ มีหน้าที่ ปกป้องระบบภูมิอากาศและควบคุมกิจกรรมที่ก่อให้เกิดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก

หลักการสำคัญที่ศาลระบุ ได้แก่

• ป้องกันความเสียหายต่อสิ่งแวดล้อมข้ามพรมแดน รัฐต้องไม่ปล่อยให้กิจกรรมภายในประเทศก่อความเสียหายร้ายแรงต่อประเทศอื่นหรือระบบภูมิอากาศโลก
• ควบคุมการปล่อยก๊าซเรือนกระจก รัฐต้องกำกับดูแลกิจกรรมที่ก่อให้เกิดการปล่อยก๊าซจำนวนมาก เช่น อุตสาหกรรมพลังงานหรือเชื้อเพลิงฟอสซิล
• ผลทางกฎหมายเมื่อฝ่าฝืนหน้าที่ หากรัฐไม่ปฏิบัติตาม อาจเกิดผลทางกฎหมาย เช่น การชดใช้ความเสียหายหรือมาตรการเยียวยาอื่น ๆ ตามกฎหมายระหว่างประเทศ

นักเคลื่อนไหวด้านภูมิอากาศจำนวนมากมองว่าคำวินิจฉัยนี้ช่วยตอกย้ำความจำเป็นที่รัฐบาลต้องดำเนินนโยบายให้สอดคล้องกับ เป้าหมายข้อตกลงปารีสในการจำกัดอุณหภูมิโลกไว้ใกล้ 1.5°C รวมถึงการลดการใช้เชื้อเพลิงฟอสซิลและลดการปล่อยคาร์บอนอย่างรวดเร็ว

มติ UN เรียกร้องให้ประเทศต่าง ๆ ทำอะไร

แม้มติของสมัชชาใหญ่จะไม่ใช่กฎหมายที่บังคับใช้ได้ แต่ได้เรียกร้องให้ประเทศสมาชิกดำเนินการตามแนวทางของศาลโลก เช่น

• ปรับนโยบายสภาพภูมิอากาศของประเทศให้สอดคล้องกับพันธกรณีตามกฎหมายระหว่างประเทศ
• เร่งลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก
• ดำเนินมาตรการที่ช่วยจำกัดภาวะโลกร้อนให้สอดคล้องกับเป้าหมาย 1.5°C

ผู้สนับสนุนมองว่ามตินี้ช่วยเสริมกรอบความรับผิดชอบด้านภูมิอากาศในระดับโลก และอาจถูกใช้เป็นฐานในการดำเนินคดีหรือการเจรจาระหว่างประเทศในอนาคต

ทำไมบางประเทศจึงลงคะแนนคัดค้าน

แม้จะมีเสียงสนับสนุนอย่างท่วมท้น แต่มี 8 ประเทศลงคะแนนคัดค้าน รวมถึงสหรัฐอเมริกา รัสเซีย อิหร่าน และซาอุดีอาระเบีย

รายงานระบุว่าก่อนการลงคะแนน รัฐบาลสหรัฐและบางประเทศพยายามชะลอหรือทำให้ข้อความในมติอ่อนลง ความกังวลหลักคือคำวินิจฉัยของศาลโลกอาจถูกนำไปใช้ เพิ่มแรงกดดันทางกฎหมายหรือความรับผิดชอบต่อความเสียหายจากสภาพภูมิอากาศ ในอนาคต

ประเทศผู้คัดค้านบางรายยังกังวลว่าการตีความหน้าที่ทางกฎหมายด้านภูมิอากาศที่เข้มงวดขึ้น อาจส่งผลต่อข้อพิพาทระหว่างประเทศหรือคดีความเกี่ยวกับการปล่อยก๊าซเรือนกระจก

ทำไมการลงมติครั้งนี้จึงสำคัญ

แม้มติจะไม่ผูกพันทางกฎหมาย แต่การที่ประเทศส่วนใหญ่ของโลกสนับสนุนคำวินิจฉัยของ ICJ แสดงให้เห็นถึง ความคาดหวังระดับโลกที่เพิ่มขึ้นต่อความรับผิดชอบด้านภูมิอากาศของรัฐบาลต่าง ๆ

สำหรับประเทศที่เปราะบางต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ โดยเฉพาะรัฐเกาะเล็กอย่างวานูอาตู การลงมติครั้งนี้ถูกมองว่าเป็นก้าวสำคัญในการผลักดันแนวคิดว่า การปกป้องสภาพภูมิอากาศไม่ใช่เพียงคำมั่นทางการเมือง แต่เป็นหน้าที่ตามกฎหมายระหว่างประเทศ