จีนเปลี่ยนข้อมูลให้เป็นทุน: อาวุธเศรษฐกิจและพลังแห่งชาติ

รายงานประเด็นศึกษาของคณะกรรมาธิการทบทวนเศรษฐกิจและความมั่นคงสหรัฐฯ-จีน (U.S.-China Economic and Security Review Commission) ประจำเดือนสิงหาคม 2026 มองว่า จีนไม่ได้เพียงออกกฎควบคุมข้อมูล แต่กำลังสร้างยุทธศาสตร์ที่มีรัฐเป็นผู้นำ เพื่อเปลี่ยนข้อมูลให้เป็นทั้งทุนทางเศรษฐกิจและทรัพยากรด้านความมั่นคงของชาติ 46

จีนกำลังทำให้ข้อมูลกลายเป็น “ปัจจัยการผลิต”

จีนกำหนดให้ข้อมูลเป็น “ปัจจัยการผลิต” อย่างเป็นทางการในปี 2020 ให้อยู่เคียงข้างที่ดิน แรงงาน ทุน และเทคโนโลยี การตัดสินใจดังกล่าวสะท้อนว่าปักกิ่งต้องการบริหารข้อมูลในฐานะทรัพยากรสำคัญต่อการเติบโตทางเศรษฐกิจ ตั้งแต่การสร้างและประเมินมูลค่า ไปจนถึงการแลกเปลี่ยนและนำไปใช้จริง 6

ตามการวิเคราะห์ของคณะกรรมาธิการ ระบบที่จีนกำลังผลักดันมีเป้าหมายเพื่อ:

• เก็บรวบรวมและติดป้ายกำกับข้อมูล
• จัดมาตรฐานและรวมชุดข้อมูลที่กระจัดกระจาย
• บรรจุและหมุนเวียนข้อมูลผ่านตลาดที่เป็นทางการ
• เปลี่ยนทรัพยากรข้อมูลที่เข้าเกณฑ์ให้เป็นสินทรัพย์เชิงพาณิชย์หรือสินทรัพย์ทางการเงิน
• นำข้อมูลไปใช้ในภาคอุตสาหกรรม เทคโนโลยี และการบริหารภาครัฐ 4

ข้อมูลที่อยู่ในยุทธศาสตร์นี้ไม่ได้จำกัดเฉพาะข้อมูลผู้บริโภคหรือเนื้อหาบนอินเทอร์เน็ต แต่ยังรวมถึงข้อมูลขององค์กร ข้อมูลการดำเนินงาน ข้อมูลอุตสาหกรรม ตลอดจนข้อมูลจากเครื่องจักรและเซนเซอร์ ซึ่งเป็นข้อมูลจากโลกจริงที่มีความสำคัญต่อการผลิตและปัญญาประดิษฐ์ 4

รัฐกำหนดทิศทาง แต่เปิดให้ท้องถิ่นทดลอง

ยุทธศาสตร์ของจีนผสมผสานการกำหนดทิศทางจากส่วนกลางเข้ากับการลงมือปฏิบัติโดยรัฐบาลท้องถิ่นและภาคธุรกิจ หน่วยงานท้องถิ่นได้รับการส่งเสริมให้พัฒนาแอปพลิเคชันและโครงการนำข้อมูลไปสร้างมูลค่า จึงเกิดพื้นที่สำหรับการทดลองเชิงนโยบายภายใต้กรอบการกำกับดูแลของพรรคและรัฐ 4

สำนักงานบริหารข้อมูลแห่งชาติ (National Data Administration) เป็นหนึ่งในกลไกสำคัญของโครงสร้างเศรษฐกิจข้อมูลนี้ โดยคณะกรรมาธิการเชื่อมโยงบทบาทของสำนักงานกับการประสานงานด้านโครงสร้างพื้นฐานข้อมูล ตลาดข้อมูล และการนำข้อมูลไปใช้ในภาคอุตสาหกรรม 4

ขณะเดียวกัน จีนกำลังพัฒนาตลาดแลกเปลี่ยนข้อมูลที่นำโดยภาครัฐ กฎการจัดทำบัญชีสินทรัพย์ข้อมูล และโครงการนำร่องต่าง ๆ เพื่อทำให้ข้อมูลมูลค่าสูงสามารถซื้อขายและใช้เป็นฐานในการระดมทุนได้มากขึ้น รวมทั้งช่วยรวบรวมข้อมูลคุณภาพสูงไว้ในระบบเดียวกัน 4

รูปแบบนี้แตกต่างจากระบบที่ปล่อยให้ตลาดเป็นผู้กำหนดทั้งหมด เพราะรัฐจีนมีบทบาทในการตัดสินใจว่าข้อมูลจะถูกจัดระเบียบ ประเมินมูลค่า หมุนเวียน และเปิดให้ใช้เพื่อวัตถุประสงค์เชิงยุทธศาสตร์อย่างไร 4

สร้างตลาดข้อมูลควบคู่กับการควบคุมที่เข้มงวด

ยุทธศาสตร์ของจีนเดินหน้าเชิงพาณิชย์ไปพร้อมกับการกำกับดูแลอย่างกว้างขวาง คณะกรรมาธิการระบุว่า กฎหมายความมั่นคงของข้อมูลของจีนครอบคลุมตั้งแต่การเก็บ จัดเก็บ ใช้ ประมวลผล ส่งต่อ จัดหา ไปจนถึงการเปิดเผยข้อมูล โดยข้อกำหนดด้านการจัดประเภทและการจัดการข้อมูลเชื่อมโยงทั้งกับการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม และกับความมั่นคงแห่งชาติ 4

รายงานระบุว่า กฎเหล่านี้อาจช่วยรักษาสิทธิ์การเข้าถึงข้อมูลของรัฐ จำกัดการควบคุมโดยต่างชาติ ตีความข้อมูลที่อาจมีความอ่อนไหวไว้อย่างกว้าง และจำกัดการโอนข้อมูลข้ามพรมแดน สำหรับบริษัทต่างชาติที่ดำเนินงานในจีน ผลลัพธ์จึงอาจเป็นทั้งโอกาสในการใช้ประโยชน์เชิงพาณิชย์และแรงกดดันด้านการปฏิบัติตามกฎหรือการเก็บข้อมูลไว้ในประเทศ 4

ในทางปฏิบัติ ภาระที่เกี่ยวข้องอาจรวมถึงการเก็บหรือประมวลผลข้อมูลไว้ในจีน การจัดประเภทชุดข้อมูล การปฏิบัติตามข้อกำหนดด้านความปลอดภัย หรือการขออนุมัติก่อนโอนข้อมูลออกนอกประเทศ อย่างไรก็ตาม ผลกระทบที่แน่นอนย่อมแตกต่างกันไปตามบริษัท อุตสาหกรรม ประเภทข้อมูล และกฎที่ใช้บังคับ 4

เหตุใดข้อมูลอุตสาหกรรมจึงสำคัญต่อ AI และหุ่นยนต์

คณะกรรมาธิการมองว่า ความพยายามของจีนในการรวบรวมและจัดมาตรฐานข้อมูลอุตสาหกรรมและข้อมูลจากโลกจริง อาจช่วยสร้างความได้เปรียบด้าน AI สำหรับธุรกิจ ระบบเหล่านี้ต้องอาศัยข้อมูลการดำเนินงานจากโรงงาน เครื่องจักร ยานพาหนะ และสภาพแวดล้อมจริง ไม่ใช่เพียงข้อความจำนวนมากที่เก็บจากเว็บไซต์ 4

รายงานระบุถึงการประยุกต์ใช้ที่อาจได้รับประโยชน์ เช่น:

• รถยนต์ไร้คนขับ
• หุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์
• หุ่นยนต์อุตสาหกรรม
• ระบบการผลิตยุคใหม่ 4

ข้อมูลจากเซนเซอร์ โรงงาน และกระบวนการปฏิบัติงานจำนวนมากสามารถช่วยทั้งการฝึกโมเดล การทดสอบ และการนำระบบไปใช้งานจริง คณะกรรมาธิการนำเสนอประเด็นนี้ในฐานะ “ความได้เปรียบที่อาจเกิดขึ้น” ไม่ใช่ข้อพิสูจน์ว่าจีนจะเป็นผู้นำในทุกการประยุกต์ใช้โดยอัตโนมัติ

ข้อมูลในฐานะทรัพยากรด้านข่าวกรองและการทหาร

ความกังวลของคณะกรรมาธิการไม่ได้จำกัดอยู่ที่การแข่งขันทางธุรกิจ โดยระบุว่า การทำให้ข้อมูลเชื่อมโยงและบูรณาการกันมากขึ้นอาจช่วยยกระดับการรวบรวมข่าวกรองและขีดความสามารถทางทหารของจีน รวมถึงเพิ่มศักยภาพด้านเทคโนโลยีและการผลิตของประเทศ 4

ลักษณะการใช้งานได้ทั้งเชิงพลเรือนและความมั่นคง หรือ dual-use คือหัวใจของรายงาน ระบบเดียวกันที่ช่วยบริษัทพัฒนาเครื่องมืออุตสาหกรรม อาจเพิ่มความสามารถของรัฐในการทำความเข้าใจเศรษฐกิจ สังคม เทคโนโลยี และคู่แข่งที่อาจเป็นภัยได้ด้วย ด้วยเหตุนี้ คณะกรรมาธิการจึงมองนโยบายข้อมูลเป็นประเด็นยุทธศาสตร์ ไม่ใช่เพียงเรื่องความเป็นส่วนตัว การค้าดิจิทัล หรือการปฏิบัติตามกฎของบริษัท 4

บริษัทสหรัฐฯ อาจต้องรับมือกับความเสี่ยงใดบ้าง

บริษัทสหรัฐฯ ที่มีการดำเนินงาน พนักงาน ซัพพลายเออร์ หรือกิจกรรมวิจัยในจีน อาจเผชิญความท้าทายหลายด้านพร้อมกัน ได้แก่:

• ความไม่แน่นอนว่าข้อมูลประเภทใดจะถูกจัดเป็นข้อมูลอ่อนไหวหรืออยู่ภายใต้ข้อกำหนดพิเศษ
• การต้องเก็บหรือประมวลผลข้อมูลภายในจีน
• การต้องขออนุมัติหรือผ่านข้อกำหนดด้านความปลอดภัยก่อนโอนข้อมูลข้ามพรมแดน
• ความยากลำบากในการนำข้อมูลที่สร้างในจีนไปรวมกับระบบวิเคราะห์และ AI ระดับโลก
• ความเสี่ยงที่ข้อมูลทางธุรกิจ อุตสาหกรรม หรือการดำเนินงานที่เป็นกรรมสิทธิ์จะอยู่ภายใต้กลไกการเข้าถึงของรัฐมากขึ้น 4

แรงกดดันเหล่านี้อาจทำให้การกำกับดูแลข้อมูลทั่วโลกซับซ้อนขึ้นและเพิ่มต้นทุนการดำเนินงาน อีกทั้งอาจจำกัดการนำชุดข้อมูลจากจีนไปใช้ในการวิจัย การพัฒนาผลิตภัณฑ์ และการฝึก AI ในระดับสากล อย่างไรก็ตาม คณะกรรมาธิการไม่ได้ระบุว่าทุกบริษัทต้องเผชิญข้อกำหนดเหมือนกัน ความเสี่ยงขึ้นอยู่กับประเภทข้อมูลและภาคธุรกิจที่เกี่ยวข้อง 4

ข้อเสนอถึงรัฐสภาสหรัฐฯ: ต้องมียุทธศาสตร์ข้อมูลระดับชาติ

สาระสำคัญเชิงนโยบายของรายงานคือ สหรัฐฯ ควรพิจารณาจัดทำยุทธศาสตร์ข้อมูลระดับชาติ โดยมองข้อมูลเป็นสินทรัพย์ทางเศรษฐกิจและทรัพยากรเชิงยุทธศาสตร์ ไม่ใช่จัดการข้อมูลผ่านกรอบความเป็นส่วนตัวหรือความมั่นคงไซเบอร์เพียงอย่างเดียว 46

คณะกรรมาธิการเสนอกรอบที่ครอบคลุมการสร้าง ประเมินมูลค่า แลกเปลี่ยน ปกป้อง และนำข้อมูลมูลค่าสูงของสหรัฐฯ ไปใช้ประโยชน์ พร้อมรับมือความเสี่ยงด้านความมั่นคงแห่งชาติและการเข้าถึงโดยต่างชาติ 415

คำเตือนในภาพรวมคือ ประเทศที่สร้างสถาบันและตลาดรองรับข้อมูลได้ก่อน อาจได้เปรียบไม่เพียงในซอฟต์แวร์ แต่ยังรวมถึง AI การผลิต อุตสาหกรรมข่าวกรอง และการป้องกันประเทศด้วย 415