ไทยย้ำจุดยืนเป็นกลาง ไม่เลือกข้างในสงคราม AI สหรัฐฯ-จีน

ตรรกะเดียวกันนี้ใช้กับความร่วมมือด้านความมั่นคง รายงานเกี่ยวกับจุดยืนของไทยระบุว่า อนุทินมองความร่วมมือด้านความมั่นคงระหว่างไทยกับสหรัฐฯ เป็นเรื่องแยกจากการเจรจาการค้า สะท้อนความพยายามของกรุงเทพฯ ที่จะแบ่งประเด็นความสัมพันธ์ออกจากกัน แทนที่จะปล่อยให้นโยบายด้านหนึ่งกำหนดความสัมพันธ์ทั้งหมด

อย่างไรก็ตาม ความเป็นกลางในเชิงนโยบายไม่ได้หมายความว่าจะไม่มีต้นทุนในทางปฏิบัติ หากสหรัฐฯ กำหนดให้การเข้าถึงโครงการ AI มาตรการควบคุมการส่งออก หรือความร่วมมือด้านห่วงโซ่อุปทาน ต้องแลกกับการวางตัวทางการเมือง ไทยก็อาจต้องเผชิญกับทางเลือกที่ชัดเจนขึ้น แม้ยังคงประกาศความเป็นกลางอย่างเป็นทางการก็ตาม แต่ข้อมูลที่มีอยู่ในขณะนี้กล่าวถึงนโยบายที่อยู่ระหว่างการเสนอหรือพิจารณาของสหรัฐฯ ไม่ใช่บทลงโทษที่ยืนยันแล้วว่าใช้กับไทย

ไทยต้องการสร้างขีดความสามารถ AI ภายในประเทศ

การตอบสนองของไทยไม่ได้จำกัดอยู่แค่การทูต นายยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม กล่าวว่า ไทยควรมุ่งพัฒนาศักยภาพ AI ของตนเอง แทนที่จะเลือกพึ่งพาระบบของสหรัฐฯ หรือจีนเพียงฝ่ายเดียว

แนวคิดนี้สอดคล้องกับความพยายามของไทยในการพัฒนาอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ โดย Siam Silica Framework เป็นแผนงานที่มุ่งสร้างขีดความสามารถด้านเทคโนโลยีขั้นสูงภายในประเทศ และเชื่อมไทยเข้ากับห่วงโซ่อุปทานของอาเซียนมากขึ้น แผนดังกล่าวครอบคลุมการผลิตโฟโตนิกส์ บรรจุภัณฑ์ชิปขั้นสูง การออกแบบซิลิคอน โฟโตนิกส์ควอนตัม และอุปกรณ์กำลังไฟฟ้า

ยุทธศาสตร์นี้ตั้งเป้าหมายภายในปี 2030 ให้มีบริษัทออกแบบวงจรรวม 8 แห่ง โรงงานผลิตเซมิคอนดักเตอร์ 1 แห่ง และศูนย์บรรจุภัณฑ์ขั้นสูง 2 แห่ง เป้าหมายเหล่านี้ไม่ได้ทำให้ไทยพึ่งพาตนเองด้านเทคโนโลยีได้ในทันที แต่สะท้อนเหตุผลว่าทำไมกรุงเทพฯ จึงต้องการรักษาช่องทางความร่วมมือกับหลายฝ่ายไว้ การเพิ่มศักยภาพภายในประเทศอาจช่วยเพิ่มอำนาจต่อรอง และลดการพึ่งพาฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งมากเกินไป

Pax Silica กับ WAICO: ทางเลือกที่กำลังถูกทำให้แคบลง

แรงกดดันที่มีรายงานจากสหรัฐฯ เชื่อมโยงกับกรอบความร่วมมือด้านเทคโนโลยีสองชุดที่กำลังแข่งขันกัน

Pax Silica เป็นโครงการความร่วมมือที่สหรัฐฯ สนับสนุนและไม่มีผลผูกพันทางกฎหมาย มีเป้าหมายประสานงานประเทศพันธมิตรในเรื่อง AI และเซมิคอนดักเตอร์ Reuters รายงานว่า ร่างเอกสารของวอชิงตันเตือนประเทศที่เข้าร่วมโครงการคู่แข่งซึ่งเกี่ยวข้องกับจีนว่าอาจถูกกันออกจากแนวร่วมที่นำโดยสหรัฐฯ

ส่วน World Artificial Intelligence Cooperation Organization (WAICO) หรือองค์การความร่วมมือปัญญาประดิษฐ์โลกของจีน เปิดตัวที่นครเซี่ยงไฮ้ในเดือนกรกฎาคม 2026 ในฐานะแพลตฟอร์มทางเลือกสำหรับความร่วมมือด้าน AI ระหว่างประเทศ มีรายงานว่าประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ 5 ประเทศ ได้แก่ กัมพูชา อินโดนีเซีย ลาว มาเลเซีย และเมียนมา อยู่ในกลุ่มสมาชิกก่อตั้ง ขณะที่นายกรัฐมนตรีอนุทินเข้าร่วมการประชุม แต่ไม่ได้ลงนามเข้าร่วมองค์การดังกล่าว

กระทรวงการต่างประเทศไทยยังรายงานว่า อนุทินเข้าร่วมการประชุม World Artificial Intelligence Conference ที่จีนจัดขึ้น และกล่าวชื่นชมบทบาทของจีนด้านเทคโนโลยีดิจิทัลและ AI พร้อมยืนยันความพร้อมของไทยที่จะร่วมมือ ท่าทีนี้สะท้อนเส้นแบ่งที่กรุงเทพฯ พยายามรักษาไว้ นั่นคือ ความร่วมมือกับจีนไม่ได้หมายความว่าไทยต้องจัดแนวทางยุทธศาสตร์เดียวกับปักกิ่ง เช่นเดียวกับความร่วมมือด้านความมั่นคงกับสหรัฐฯ ก็ไม่ได้แปลว่าไทยต้องเข้าร่วมทุกกรอบเทคโนโลยีที่สหรัฐฯ เป็นผู้นำแบบผูกขาด

บทเรียนสำหรับประเทศที่ไม่ต้องการเลือกข้าง

การแข่งขันครั้งนี้ไม่ได้เป็นเพียงข้อถกเถียงเรื่องมาตรฐาน AI แต่ยังเกี่ยวข้องกับชิป แร่สำคัญ โมเดล AI การควบคุมการส่งออก โครงการร่วม และห่วงโซ่อุปทานที่จำเป็นต่อการพัฒนาเทคโนโลยีขั้นสูง Reuters รายงานว่ายุทธศาสตร์ของสหรัฐฯ มุ่งกระชับความร่วมมือระหว่างประเทศพันธมิตร พร้อมลดการพึ่งพาจีนในประเด็นเหล่านี้

จุดยืนของไทยแสดงให้เห็นทั้งข้อได้เปรียบและความยากลำบากของแนวคิด “ความเป็นอิสระเชิงยุทธศาสตร์” สำหรับประเทศกำลังพัฒนาและประเทศรายได้ปานกลาง การเปิดประตูไว้ทั้งสองด้านอาจช่วยให้เข้าถึงการลงทุน เทคโนโลยี และตลาดจากหลายแหล่ง แต่เมื่อระบบนิเวศเทคโนโลยีของทั้งสองฝ่ายมีเงื่อนไขที่กีดกันกันมากขึ้น การรักษาความเป็นกลางก็อาจทำได้ยากขึ้นในทางปฏิบัติ

สำหรับตอนนี้ กรุงเทพฯ เลือกแยกเส้นทางนโยบายออกจากกัน ได้แก่ รักษาความเป็นกลางในภูมิรัฐศาสตร์ AI เดินหน้าเจรจาการค้ากับสหรัฐฯ คงความร่วมมือด้านความมั่นคง สานต่อความร่วมมือกับจีนและโครงการเทคโนโลยีระดับภูมิภาค พร้อมลงทุนสร้างศักยภาพภายในประเทศ

คำถามสำคัญจึงไม่ใช่เพียงว่าไทยประกาศเลือกข้างใด แต่คือการที่แต่ละฝ่ายจะกำหนดเงื่อนไขการเข้าถึงเทคโนโลยี การลงทุน และห่วงโซ่อุปทานเข้มงวดเพียงใด หากเส้นแบ่งทางเทคโนโลยีระหว่างสหรัฐฯ กับจีนชัดเจนขึ้น ความเป็นกลางของไทยจะถูกทดสอบจากเงื่อนไขที่ผูกติดมากับระบบนิเวศของแต่ละฝ่าย มากกว่าจากถ้อยแถลงทางการเมืองเพียงอย่างเดียว