เปิดศึกน้ำลายกลางเวทีแชงกรี-ลา: ฟิลิปปินส์ฟาดจีนตัวเต็งถ่วง ‘โค้ดออฟคอนดักต์’ สวนทางเลขาฯ อาเซียน

การประชุมสุดยอดด้านความมั่นคง 'แชงกรี-ลา ไดอะล็อก' ครั้งที่ 23 ในสิงคโปร์ กลายเป็นเวทีที่เปิดเผยภาพความแตกแยกภายในอาเซียนอย่างไม่เคยปรากฏมาก่อน เมื่อสองบุคคลสำคัญของภูมิภาค—รัฐมนตรีกลาโหมฟิลิปปินส์และเลขาธิการอาเซียน—วาดภาพอนาคตของการเจรจา 'หลักปฏิบัติในทะเลจีนใต้' (Code of Conduct: COC) ที่แตกต่างกันราวฟ้ากับเหว

เตโอโดโรไม่ไว้หน้า: จีนคือตัวถ่วง

กิลเบอร์โต เตโอโดโร จูเนียร์ รัฐมนตรีกลาโหมฟิลิปปินส์ เลือกใช้เวทีนี้เปิดฉากโจมตีปักกิ่งอย่างถึงพริกถึงขิง เขาระบุชัดเจนว่า จีนคืออุปสรรคชิ้นใหญ่ที่สุดในการผลักดัน COC ให้สำเร็จ [21, 23] เตโอโดโรยังมองว่าสำหรับจีนแล้ว การเจรจาไม่ใช่ "เครื่องมือในการแก้ไขความขัดแย้ง" แต่เป็นกลยุทธ์ที่แยบยลเพื่อสร้างอำนาจต่อรอง พร้อมกับรักษาสภาพที่เป็นอยู่ (status quo) ในน่านน้ำพิพาท เขาย้ำว่าฟิลิปปินส์จะไม่ตกเป็นเหยื่อของเกมถ่วงเวลาเช่นนี้

คำพูดของเขาไม่ได้พุ่งเป้าไปที่แค่เนื้อหาการเจรจา แต่หมายถึงความไว้เนื้อเชื่อใจที่มีให้กันจนเกลี้ยง เขาตั้งคำถามถึงความจำเป็นของการมี COC ขึ้นมาใหม่ ในเมื่อโลกมีกรอบกฎหมายระหว่างประเทศที่ทรงพลังอย่างอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายทะเล (UNCLOS) อยู่แล้ว ประหนึ่งจะบอกว่าที่ต้องมานั่งเจรจาซ้ำแล้วซ้ำเล่าก็เพราะปักกิ่งไม่ยอมเล่นตามกติกาที่มีอยู่

สถานการณ์ตึงเครียดขึ้นทันควันเมื่อ จาง ฉือ หนึ่งในคณะผู้เชี่ยวชาญจากกองทัพปลดแอกประชาชนจีน (PLA) ลุกขึ้นยิงคำถามใส่เตโอโดโรต่อหน้าที่ประชุม โดยระบุว่าฟิลิปปินส์กำลังเล่นบท 'ตีสองหน้า' กล่าวคือปากก็บอกว่าสนับสนุน COC แต่อีกมือกลับส่งกำลังพลไปตามแนวปะการังที่ไม่มีคนอาศัยอยู่ ซึ่งเป็นการกระทำที่ขัดต่อปฏิญญาว่าด้วยการปฏิบัติของภาคีในทะเลจีนใต้ (DOC) ปี 2002 [17, 19] แทนที่เตโอโดโรจะตอบโต้ในประเด็น เขากลับตวาดกลับว่าเป็น "บทละครโฆษณาชวนเชื่อที่ปลอมตัวมาในรูปของคำถาม" คำพูดนี้เรียกเสียงปรบมือกึกก้องจากผู้ฟังบางส่วนในห้องประชุม

เสียงสวนทางจากเลขาธิการอาเซียน

ในอีกมุมหนึ่งของเวทีเดียวกัน คือ ดร.เกา กิม ฮวน เลขาธิการอาเซียน เขาให้สัมภาษณ์กับ CGTN ด้วยน้ำเสียงมองโลกในแง่ดี โดยคาดการณ์ว่าการเจรจา COC อาจจะสามารถสรุปผลได้ภายในปีนี้ โดยย้ำว่าทั้งรัฐสมาชิกอาเซียนและจีนยังคงมุ่งมั่นที่จะผลักดันการพูดคุยต่อไป และเน้นย้ำว่าการทำให้ข้อตกลงนี้เสร็จสิ้นภายในปี 2026 คือผลประโยชน์ทางยุทธศาสตร์ร่วมกันของทุกฝ่าย