คำเตือนของอิหร่านเปิดฉากสงครามเศรษฐกิจวงกว้าง ชี้ชะตาการค้าอ่าวเปอร์เซียและพันธมิตรภูมิภาค

คำเตือนของอิหร่านว่า ประเทศใดก็ตามที่เข้าร่วม “สงครามเศรษฐกิจ” ของสหรัฐฯ จะถูกปฏิบัติเสมือนเป็นศัตรู สะท้อนว่าความขัดแย้งกำลังขยายเกินกว่าการเผชิญหน้าทางทหารโดยตรงระหว่างสหรัฐฯ กับอิหร่าน

ขณะนี้เดิมพันสำคัญอยู่ที่ว่า ใครจะควบคุมช่องทางการค้าที่อิหร่านยังเหลืออยู่ ประเทศใดจะยอมบังคับใช้แผนโดดเดี่ยวอิหร่านของวอชิงตัน และเตหะรานพร้อมทำให้ความร่วมมือดังกล่าวมีต้นทุนสูงเพียงใด

วอชิงตันกำลังทำให้การค้ากับอิหร่านกลายเป็นความเสี่ยง

ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ขู่ว่าจะใช้ “ผลกระทบทางเศรษฐกิจอย่างมหาศาล” ต่อประเทศที่ทำธุรกิจกับอิหร่าน ขณะที่สก็อตต์ เบสเซนต์ รัฐมนตรีคลังสหรัฐฯ ระบุแยกกันว่า วอชิงตันกำลังเตรียมมาตรการคว่ำบาตรที่ “รุนแรงที่สุดในประวัติศาสตร์” โดยมีเป้าหมายเพิ่มแรงกดดันต่อเตหะราน และลดความจำเป็นในการปฏิบัติการทางทหารขนาดใหญ่ครั้งใหม่ 12

แนวทางนี้ไม่ได้จำกัดอยู่ที่การคว่ำบาตรอิหร่านโดยตรงเท่านั้น แต่ยังมุ่งกดดันธนาคาร บริษัท สายการเดินเรือ และรัฐบาลที่อาจช่วยให้การค้าของอิหร่านเดินหน้าต่อได้ ฝ่ายบริหารสหรัฐฯ พูดถึงการใช้มาตรการคว่ำบาตรขั้นทุติยภูมิต่อสถาบันการเงินและหน่วยงานอื่น ๆ ที่ทำธุรกิจกับบุคคล บริษัท หรือเรือที่เชื่อมโยงกับอิหร่าน 6

สำหรับเตหะราน นั่นหมายความว่า ประเทศเพื่อนบ้านอาจรักษาจุดยืนเป็นกลางได้ยากขึ้นเรื่อย ๆ คำเตือนดังกล่าวจึงเป็นความพยายามเพิ่มต้นทุนให้กับความร่วมมือกับวอชิงตัน ก่อนที่มาตรการจำกัดระลอกใหม่จะปิดช่องทางการค้าเพิ่มเติม

กรณีสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์: การยกระดับทางทหารนำไปสู่การโดดเดี่ยวทางเศรษฐกิจ

สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ระงับการค้า การแลกเปลี่ยนเชิงพาณิชย์ และธุรกรรมทางการเงินกับอิหร่านจนกว่าจะมีประกาศเปลี่ยนแปลง โดยอ้างถึงการยกระดับความขัดแย้งในภูมิภาคและภัยคุกคามจากขีปนาวุธของเตหะราน 3

การตัดสินใจนี้แสดงให้เห็นวงจรตอบโต้ที่อยู่ใจกลางความขัดแย้ง เมื่อแรงกดดันทางทหารจากอิหร่านทำให้ประเทศเพื่อนบ้านรู้สึกว่าจำเป็นต้องถอยห่างจากเตหะราน การถอยห่างทางเศรษฐกิจก็ยิ่งช่วยเสริมการโดดเดี่ยวที่สหรัฐฯ ต้องการสร้างขึ้น และทำให้อิหร่านมีแรงจูงใจข่มขู่ประเทศเหล่านั้นมากขึ้น ทั้งที่เป็นประเทศซึ่งเตหะรานยังต้องพึ่งพาความร่วมมือ

คำเตือนของอิหร่านจึงสะท้อนทั้งความแข็งแกร่งและความเปราะบางในเวลาเดียวกัน อิหร่านยังมีเครื่องมือสร้างความเสี่ยงต่อผลประโยชน์ในภูมิภาคและการเดินเรือ แต่การใช้เครื่องมือเหล่านี้ก็เสี่ยงเร่งให้การเข้าถึงการค้าและระบบการเงินของประเทศหดตัวเร็วขึ้น

แรงกดดันภายในกำลังกำหนดยุทธศาสตร์ของเตหะราน

เจ้าหน้าที่อิหร่านยอมรับต่อสาธารณะว่า สงครามและการปิดล้อมกำลังสร้างแรงกดดันรุนแรงต่อเศรษฐกิจภายในประเทศ ประธานาธิบดีมาซูด เปเซชเคียนกล่าวว่ารัฐบาลกำลังเผชิญข้อจำกัดด้านการเงิน ขณะที่โมฮัมหมัด บาเกอร์ กาลิบาฟ ประธานรัฐสภา เตือนว่าอำนาจทางทหารจะมีความหมายเพียงเล็กน้อย หากประชาชนต้องอดอยาก และเศรษฐกิจขาดการหมุนเวียน การเติบโต และการผลิตภายในประเทศ 2125

สถาบัน Institute for the Study of War ยังประเมินว่า ความเห็นต่างระหว่างเจ้าหน้าที่ที่มุ่งประคองเศรษฐกิจกับกลุ่มที่ต่อต้านการประนีประนอมกำลังกว้างขึ้น เจ้าหน้าที่ฝ่ายเศรษฐกิจเหล่านี้เตือนว่าแรงกดดันที่หนักขึ้นอาจกระทบเสถียรภาพของรัฐบาล และสนับสนุนการยุติสงครามเพื่อลดต้นทุน 23

ภาพนี้ช่วยอธิบายเหตุผลที่เตหะรานส่งสัญญาณสองทางพร้อมกัน ด้านหนึ่ง อิหร่านประกาศว่าจะตอบโต้ประเทศที่สนับสนุนแผนของสหรัฐฯ แต่อีกด้านก็ยังเปิดพื้นที่สำหรับการเจรจา คำข่มขู่จึงไม่ได้แปลว่าอิหร่านสามารถรับแรงกดดันได้ไม่จำกัด แต่อาจเป็นความพยายามเพิ่มอำนาจต่อรอง ก่อนที่ทางเลือกทางเศรษฐกิจจะหดแคบลงไปอีก

จีนช่วยจำกัดอำนาจกดดันของสหรัฐฯ แต่ไม่อาจลบล้างได้ทั้งหมด

จีนคือช่องทางสำคัญที่สุดที่อิหร่านอาจใช้ระบายน้ำมันออกสู่ตลาด รอยเตอร์รายงานโดยอ้างข้อมูลจาก Kpler ว่า จีนซื้อน้ำมันที่อิหร่านขนส่งทางเรือมากกว่า ๘๐% ขณะที่รัฐบาลปักกิ่งยืนยันว่า การคว่ำบาตรและแรงกดดันไม่สามารถแก้ไขข้อพิพาทได้ 17

อย่างไรก็ตาม การที่จีนไม่เข้าร่วมมาตรการคว่ำบาตรของสหรัฐฯ อย่างเป็นทางการ ไม่ได้หมายความว่าการส่งออกน้ำมันของอิหร่านจะดำเนินต่อในระดับเดิม แหล่งข่าวในตลาดการค้าระบุว่า ข้อเสนอขายน้ำมันดิบอิหร่านให้ผู้ซื้อจีนลดลง และราคาปรับสูงขึ้น หลังการปิดล้อมของสหรัฐฯ จำกัดการขนส่งจากเตหะราน 19

ความแตกต่างนี้มีนัยสำคัญ จีนอาจคัดค้านแผนโดดเดี่ยวอิหร่านของสหรัฐฯ แต่ข้อจำกัดด้านการเดินเรือ ความเสี่ยงทางการเงิน และภัยคุกคามจากบทลงโทษ ก็ยังลดปริมาณน้ำมันอิหร่านที่ไปถึงผู้ซื้อได้ ผลลัพธ์คือแรงกดดันต่อแหล่งเงินตราต่างประเทศหลักของอิหร่าน แม้ประชาคมโลกจะไม่ได้เห็นพ้องกันทั้งหมดก็ตาม 19

เหตุใดคำเตือนนี้จึงสำคัญ

ความพยายามทางการทูตหยุดชะงัก ขณะที่วอชิงตันกำลังเตรียมมาตรการทางเศรษฐกิจระลอกใหม่ และอิหร่านขู่ว่าจะตอบโต้ในระดับรุนแรง 522 ความขัดแย้งจึงกำลังเปลี่ยนเป็นการแข่งขันเพื่อความอยู่รอดทางเศรษฐกิจ การเข้าถึงเส้นทางเดินเรือ และการดึงประเทศที่สามให้เลือกข้าง

สารที่อิหร่านส่งถึงประเทศเพื่อนบ้านจึงไม่ใช่เพียงคำเตือนให้หลีกเลี่ยงการคว่ำบาตร แต่เป็นการประกาศว่า การเข้าร่วมแผนกดดันของสหรัฐฯ อาจถูกมองว่าเป็นการกระทำที่เป็นปรปักษ์

ทว่าในเวลาเดียวกัน คำเตือนนี้ก็เผยให้เห็นความเสี่ยงสำคัญของเตหะรานเอง นั่นคือ การตอบโต้ต่อคู่ค้าระดับภูมิภาคอาจทำให้การโดดเดี่ยวทางเศรษฐกิจที่อิหร่านหวาดกลัวเกิดขึ้นเร็วกว่าเดิม

คำถามเร่งด่วนจึงไม่ใช่เพียงว่า มาตรการคว่ำบาตรจะสร้างความเสียหายต่ออิหร่านมากแค่ไหน แต่คือแรงกดดันและการตอบโต้จะเปิดทางให้เกิดการเจรจาหรือไม่ หรือจะกลายเป็นวงจรความขัดแย้งระดับภูมิภาคที่ทุกข้อจำกัดระลอกใหม่ นำไปสู่ภัยคุกคามระลอกใหม่ต่อการค้า การเดินเรือ หรือประเทศเพื่อนบ้าน