IMF เตือนหนี้สาธารณะโลกใกล้แตะ 100% ของ GDP หลังวิกฤตดันภาระหนี้พุ่งเป็น “ขั้นบันได”

คำเตือนสำคัญของกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) ในการประชุมรัฐมนตรีคลังและผู้ว่าการธนาคารกลางกลุ่ม G20 ที่เมืองแอชวิลล์ รัฐนอร์ทแคโรไลนา สหรัฐฯ ระหว่างวันที่ 31 สิงหาคม–1 กันยายน 2026 ไม่ใช่ว่าเศรษฐกิจโลกสูญเสียความยืดหยุ่นทั้งหมดแล้ว แต่คือ “พื้นที่สำหรับความผิดพลาดกำลังแคบลง”

หนี้สาธารณะทั่วโลกกำลังเข้าใกล้ระดับ 100% ของ GDP สูงกว่าจุดสูงสุดหลังสงครามโลกครั้งที่สอง และมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอีก โดยข้อมูลที่อ้างถึงการประเมินของ IMF ระบุว่า หนี้อาจขยับจากระดับต่ำกว่า 94% ของ GDP ในปี 2025 ไปแตะ 100% ภายในปี 2029 17

จอร์จีวาเรียกร้องให้รัฐมนตรีคลังและผู้ว่าการธนาคารกลางดำเนินมาตรการเป็นชุดเดียวกัน ได้แก่ การฟื้นเสถียรภาพราคา วางหนี้ให้อยู่บนเส้นทางขาลงที่น่าเชื่อถือ เพิ่มศักยภาพการเติบโต และยังคงรักษารายจ่ายที่จำเป็นต่อการพัฒนาไว้ แรงกดดันรุนแรงที่สุดเกิดขึ้นในประเทศรายได้น้อย ซึ่งต้นทุนรีไฟแนนซ์และการชำระหนี้กำลังจำกัดการลงทุนด้านโครงสร้างพื้นฐาน สาธารณสุข และการศึกษา 4

เหตุใดจอร์จีวาจึงเปรียบหนี้เป็น “ขั้นบันได”

ภาพเปรียบเทียบนี้สะท้อนเส้นทางหนี้ที่ไม่ได้เพิ่มขึ้นเป็นเพียงยอดพุ่งชั่วคราว เมื่อเกิดแรงกระแทกครั้งใหญ่ หนี้สาธารณะจะกระโดดขึ้นอย่างรวดเร็ว แต่เมื่อเศรษฐกิจฟื้นตัว หนี้กลับลดลงเพียงเล็กน้อยหรือไม่ลดลงเลย วิกฤตครั้งต่อไปจึงเริ่มต้นจากฐานหนี้ที่สูงกว่าเดิม ทำให้เส้นทางหนี้มีลักษณะคล้ายบันไดที่สูงขึ้นทีละขั้น 17

ปัญหาไม่ได้มีแค่ตัวเลขหนี้ต่อ GDP ที่พาดหัวข่าว การต้องกู้ใหม่มากขึ้นและภาระดอกเบี้ยที่สูงขึ้นสามารถเบียดบังงบประมาณซึ่งควรใช้สนับสนุนการเติบโตระยะยาว สำหรับเศรษฐกิจที่ยากจนกว่า แรงบีบคั้นยิ่งหนักขึ้นจากเงินทุนภายนอกที่ลดลงและการตัดลดความช่วยเหลือเพื่อการพัฒนาอย่างเป็นทางการ 4

ความเสี่ยงที่อาจทำให้แรงกดดันด้านหนี้ยืดเยื้อ

จอร์จีวาระบุความเสี่ยงหลายด้านที่อาจทำให้การปรับฐานะการคลังทำได้ยากขึ้น ได้แก่

• ความปั่นป่วนด้านพลังงานและการขนส่ง: หากการขนส่งสินค้าผ่านช่องแคบฮอร์มุซได้รับผลกระทบ ภาวะช็อกด้านพลังงานอาจยืดเยื้อ พร้อมผลักดันต้นทุนขนส่งและเชื้อเพลิงให้สูงขึ้น
• เงินเฟ้อชะลอลงไม่เต็มที่: หากเงินเฟ้อใช้เวลานานกว่าจะกลับสู่เป้าหมาย อัตราดอกเบี้ยและผลตอบแทนพันธบัตรอาจอยู่ในระดับสูงนานขึ้น ทำให้ต้นทุนชำระหนี้เพิ่มขึ้น
• ผลกระทบจาก AI ที่ยังไม่แน่นอน: ปัญญาประดิษฐ์อาจช่วยเพิ่มผลิตภาพ แต่ผลต่อการกระจายรายได้และเสถียรภาพทางการเงินยังประเมินได้ไม่ชัดเจน
• ความต้องการไฟฟ้าจากศูนย์ข้อมูล: การใช้ไฟฟ้าที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วของศูนย์ข้อมูลอาจซ้ำเติมข้อจำกัดในตลาดพลังงานและโครงสร้างพื้นฐาน
• ความต้องการพลังงานช่วงฤดูหนาว: ฤดูหนาวของซีกโลกเหนือที่กำลังใกล้เข้ามาอาจทำให้ความต้องการพลังงานเพิ่มขึ้น ขณะที่อุปทานและเส้นทางขนส่งยังเปราะบาง 11

ความเสี่ยงเหล่านี้ทำให้ความยั่งยืนของหนี้เชื่อมโยงโดยตรงกับเงินเฟ้อ ความมั่นคงด้านพลังงาน และการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยี แม้แนวโน้มการเติบโตจะแข็งแกร่งขึ้น แต่ก็ไม่อาจแก้ปัญหาได้ทั้งหมด หากต้นทุนการกู้ยืมยังสูงหรือวิกฤตใหม่ยังคงทำให้หนี้เพิ่มขึ้นแบบถาวร

ทำไมประเทศรายได้น้อยจึงถูกบีบมากที่สุด

เมื่อผลตอบแทนพันธบัตรในประเทศเศรษฐกิจพัฒนาแล้วปรับสูงขึ้น ต้นทุนอ้างอิงของการกู้ยืมทั่วโลกก็มักเพิ่มตาม ประเทศรายได้น้อยจึงต้องรีไฟแนนซ์ด้วยต้นทุนที่แพงขึ้น ในช่วงเวลาเดียวกับที่เงินทุนจากต่างประเทศและความช่วยเหลือเพื่อการพัฒนาอย่างเป็นทางการลดลง

ผลที่ตามมาคือพื้นที่ทางการคลังสำหรับลงทุนในโครงสร้างพื้นฐาน สาธารณสุข และการศึกษาลดลง ซึ่งอาจทำให้การเติบโตช้าลงและยิ่งทำให้การควบคุมหนี้ทำได้ยากกว่าเดิม 4

แถลงการณ์ของ G20 สนับสนุนการดำเนินการเกี่ยวกับหนี้ที่รวดเร็วและคาดการณ์ได้มากขึ้น การผลักดันกรอบการทำงานร่วม (Common Framework) ให้มีประสิทธิภาพกว่าเดิม การเปิดเผยข้อมูลหนี้ที่ดีขึ้น และการประสานงานระหว่างเจ้าหนี้ 1

สหรัฐฯ ระบุว่า บทเรียนจาก Common Framework รวมถึงกรณีการปรับโครงสร้างหนี้ของเซเนกัลที่มีแผนจะดำเนินการ ควรถูกนำไปใช้ทำให้กระบวนการในอนาคตรวดเร็ว โปร่งใส เป็นระเบียบ และเป็นธรรมยิ่งขึ้น แถลงการณ์ยังเน้นการแบ่งภาระอย่างเป็นธรรม และแนวทาง “สามเสาหลัก” ของ IMF–ธนาคารโลก สำหรับประเทศที่ภาระชำระหนี้สูงจนเบียดบังการลงทุนที่ช่วยเพิ่มการเติบโต 1

ข้อเสนอเชิงนโยบายของจอร์จีวา

จอร์จีวาไม่ได้เสนอให้รัฐบาลใช้การตัดรายจ่ายเป็นคำตอบเพียงอย่างเดียว แต่เรียกร้องนโยบายที่ช่วยซ่อมแซมฐานะการคลังไปพร้อมกับเพิ่มความสามารถของเศรษฐกิจในการเติบโต ได้แก่

1. รักษาเสถียรภาพราคา การควบคุมเงินเฟ้อเป็นหัวใจสำคัญในการป้องกันไม่ให้อัตราดอกเบี้ยและต้นทุนกู้ยืมเพิ่มขึ้นอีก
2. ปรับฐานะการคลังระยะกลางอย่างน่าเชื่อถือ รัฐบาลควรมีแผนทำให้หนี้อยู่บนเส้นทางที่ยั่งยืน โดยไม่มองว่าการรัดเข็มขัดระยะสั้นเป็นทางออกเพียงทางเดียว
3. เพิ่มผลิตภาพและศักยภาพการเติบโต การปฏิรูปเชิงโครงสร้าง การศึกษา และการนำเทคโนโลยีใหม่มาใช้ จะช่วยขยายฐานเศรษฐกิจสำหรับรองรับการชำระหนี้
4. ระดมรายได้ภายในประเทศ การอุดช่องว่างทางภาษีจะช่วยให้รัฐบาลมีทรัพยากรมากขึ้น โดยพึ่งพาการกู้ยืมจากต่างประเทศน้อยลง
5. ยกระดับการบูรณาการระดับภูมิภาค ความเชื่อมโยงทางเศรษฐกิจที่มากขึ้นสามารถช่วยเพิ่มความยืดหยุ่นและสนับสนุนการเติบโต
6. แก้ไขความไม่สมดุลของโลก ทั้งประเทศที่เกินดุลและขาดดุลควรมีส่วนร่วมผ่านการดำเนินนโยบาย ไม่ปล่อยให้ความไม่สมดุลภายนอกขยายตัวต่อไป

ความเร่งด่วนยิ่งเพิ่มขึ้นหลัง IMF ประเมินว่า ความไม่สมดุลของโลกในระดับที่เกินสมดุลพื้นฐานขยายตัว 0.7% ของ GDP โลกในปี 2025 ซึ่งเป็นการเพิ่มขึ้นมากที่สุดในรอบทศวรรษ โดยมีสองเศรษฐกิจขนาดใหญ่ที่สุดของโลกเป็นหนึ่งในผู้มีส่วนสำคัญ 11

บทสรุป: ป้องกันไม่ให้ “ขั้นบันได” กลายเป็นฐานใหม่ของวิกฤต

คำเตือนของจอร์จีวาชี้ให้เห็นวงจรที่เชื่อมโยงกันเป็นลูกโซ่ วิกฤตทำให้หนี้เพิ่มขึ้น หนี้สูงทำให้เศรษฐกิจเปราะบางต่อดอกเบี้ยที่สูงขึ้น และพื้นที่ทางการคลังที่ลดลงก็ทำให้รัฐบาลลงทุนเพื่อเพิ่มผลิตภาพและรับมือวิกฤตครั้งต่อไปได้ยากขึ้น

คำตอบจึงต้องเดินสองทางพร้อมกัน คือการซ่อมแซมฐานะการคลังอย่างน่าเชื่อถือ ควบคู่กับการลงทุนที่ช่วยเพิ่มการเติบโต และการเร่งปรับโครงสร้างหนี้ให้ประเทศที่เผชิญแรงกดดันรุนแรงอยู่แล้ว

การหารือที่แอชวิลล์วางโจทย์นี้ไว้เคียงข้างความไม่มั่นคงด้านพลังงาน เงินเฟ้อ AI และความไม่สมดุลของเศรษฐกิจโลก บททดสอบที่แท้จริงคือ รัฐบาลต่าง ๆ จะเปลี่ยนความเห็นร่วมเรื่องความยั่งยืนของหนี้และการเติบโต ให้กลายเป็นการลงมือปรับการคลังตั้งแต่เนิ่น ๆ การประสานงานระหว่างเจ้าหนี้ที่มีประสิทธิภาพ และการลงทุนมากพอที่จะไม่ปล่อยให้ขั้นบันไดของวันนี้กลายเป็นจุดเริ่มต้นที่สูงขึ้นของวันพรุ่งนี้ได้หรือไม่