แผนรับมือยุค AI ปั่นป่วนของบิล เกตส์: งานที่ควรให้มนุษย์ทำเท่านั้น และภาษี AI

บิล เกตส์ไม่ได้เสนอให้หยุดการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจจาก AI แต่ต้องการให้รัฐบาลมีบทบาทอย่างจริงจังในการกำหนดว่า งานประเภทใดควรยังคงให้มนุษย์ทำ ความเร็วของการเปลี่ยนผ่านควรเป็นอย่างไร และจะช่วยคนที่ถูกแทนที่ได้แบบไหน เครื่องมือที่เขาเสนอมีทั้งการกำหนดหมวดงานที่สงวนไว้สำหรับมนุษย์ การคุ้มครองแรงงานชั่วคราว และการเก็บภาษีจากการใช้ AI กับหุ่นยนต์ 47

“Human Reserved” คืออะไร

เกตส์ใช้คำว่า Human Reserved เรียกกลุ่มอาชีพหรือภารกิจที่สังคมตั้งใจให้มนุษย์ทำต่อไป แม้ AI หรือหุ่นยนต์จะสามารถทำงานเหล่านั้นได้ แนวคิดนี้เปรียบเหมือนเขตอนุรักษ์ธรรมชาติ ซึ่งพื้นที่อาจถูกนำไปพัฒนาได้ในทางเทคนิค แต่สังคมเลือกจำกัดการพัฒนา เพราะเห็นว่าการสูญเสียคุณค่าบางอย่างอาจไม่คุ้มกัน 45

การสงวนงานอาจมีได้ 2 รูปแบบ

• การคุ้มครองถาวร: งานบางประเภทอาจต้องเป็นงานของมนุษย์เท่านั้น เพราะต้องอาศัยวิจารณญาณ ความรับผิดชอบ ความเห็นอกเห็นใจ ความชอบธรรม หรือการมีปฏิสัมพันธ์ระหว่างบุคคล ซึ่งสังคมมองว่ามีคุณค่าในตัวเอง
• การคุ้มครองชั่วคราว: บางอาชีพหรือแรงงานบางกลุ่มอาจได้รับเวลาปรับตัวนานขึ้น หากไม่สามารถฝึกทักษะใหม่หรือย้ายไปสู่งานอื่นได้เร็วพอ 610

ประเด็นสำคัญคือ เกตส์ไม่ได้เสนอให้คุ้มครองทุกอาชีพที่มีอยู่ในปัจจุบันตลอดไป แต่ต้องการให้สังคมตัดสินใจอย่างชัดเจนว่า งานใดควรมีมนุษย์เป็นผู้ทำ และงานใดที่การเปลี่ยนไปใช้เครื่องจักรอย่างรวดเร็วอาจสร้างต้นทุนทางสังคมสูงเกินยอมรับ

ดูแลเด็กและทำหน้าที่ลูกขุน: ตัวอย่างงานที่ควรมีมนุษย์

เกตส์ยก การดูแลเด็กและงานดูแลผู้คน เป็นตัวอย่างของงานที่อาจเหมาะกับมนุษย์มากกว่า โดยเฉพาะเมื่อความสัมพันธ์และการมีตัวตนอยู่เคียงข้างเป็นหัวใจของงาน นอกจากนี้ เขายังกล่าวถึง การทำหน้าที่ลูกขุน ซึ่งต้องอาศัยความไว้วางใจจากสาธารณะ ความชอบธรรมในกระบวนการพลเมือง และการใช้วิจารณญาณของมนุษย์ มากกว่าความสามารถในการประมวลผลข้อมูลเพียงอย่างเดียว 56

ในภาพกว้าง เกตส์มองว่า AI ควรเข้ามาช่วยคนในงานที่เกี่ยวข้องกับสาธารณะและมีความสำคัญสูง แทนที่จะถูกนำมาใช้แทนมนุษย์โดยอัตโนมัติ เช่น การศึกษาและการดูแลสุขภาพจิตอาจพัฒนาไปสู่ระบบผสมที่มี AI เป็นเครื่องมือสนับสนุน แต่ยังคงมีมนุษย์ร่วมรับผิดชอบอยู่ 18

ไม่ใช่การแบนระบบอัตโนมัติ และอาจครอบคลุมไม่เกิน 40% ของงาน

เกตส์ประเมินคร่าว ๆ ว่า แม้ใช้แนวทางที่เข้มข้นที่สุด สังคมก็น่าจะสงวนงานให้มนุษย์ได้ไม่เกินประมาณ 40% ของอาชีพทั้งหมด 61114

ตัวเลขนี้สะท้อนข้อจำกัดของข้อเสนอ เพราะงานส่วนใหญ่ยังคงต้องเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยี และขอบเขตของ Human Reserved เองก็อาจปรับเปลี่ยนตามความสามารถของ AI และค่านิยมของสังคม เกตส์ยังเปิดทางให้บางภาคส่วนค่อย ๆ นำ AI มาใช้ในช่วงหลายปีหรือหลายทศวรรษ โดยยังรักษาบทบาทของมนุษย์ไว้ในระหว่างการเปลี่ยนผ่าน 18

คำถามในทางปฏิบัติคือ ใครควรเป็นผู้ตัดสินว่างานใดอยู่ในหมวดนี้ การคุ้มครองควรครอบคลุมทั้งอาชีพหรือเฉพาะบางภารกิจ และหน่วยงานกำกับดูแลจะป้องกันอย่างไรไม่ให้ตำแหน่งที่ระบุว่าเป็นงานของมนุษย์ถูกแทนที่อย่างเงียบ ๆ

ช่วยแรงงานที่ฝึกทักษะใหม่ไม่ทัน

เกตส์ยังเห็นว่าแรงงานที่ถูกระบบอัตโนมัติแทนที่ไม่ควรถูกคาดหวังให้ย้ายไปทำงานใหม่ได้ทันที เพราะบางคนอาจขาดทั้งเวลา เงินทุน หรือโอกาสในการฝึกทักษะใหม่ก่อนที่งานเดิมจะหายไป แนวคิดเรื่องการคุ้มครองชั่วคราวจึงมีเป้าหมายเพื่อทำให้การเปลี่ยนผ่านจัดการได้ ไม่ใช่ปล่อยให้ผู้คนสูญเสียรายได้และความมั่นคงทางเศรษฐกิจอย่างฉับพลัน 610

ความช่วยเหลือดังกล่าวอาจได้รับเงินสนับสนุนบางส่วนจากภาษีรูปแบบใหม่สำหรับระบบอัตโนมัติ เป้าหมายไม่ได้มีเพียงการลงโทษบริษัทที่ใช้ AI แต่ยังต้องการยอมรับว่าโครงสร้างภาษีในปัจจุบันอาจทำให้เครื่องจักรมีความคุ้มค่าทางการเงินมากกว่าการจ้างพนักงาน

เหตุผลที่เกตส์ต้องการเก็บภาษี AI และหุ่นยนต์

ข้อโต้แย้งของเกตส์เริ่มจากความไม่สมดุลในระบบภาษี เมื่อนายจ้างจ้างคน บริษัทมักต้องจ่ายภาษีเงินเดือนจากค่าจ้าง แต่หากซื้อหุ่นยนต์หรือระบบ AI ค่าใช้จ่ายดังกล่าวอาจถูกหักเป็นค่าใช้จ่ายทางธุรกิจได้ทันที ในมุมมองของเขา โครงสร้างนี้จึงผลักดันให้บริษัทหันไปแทนที่คนด้วยเครื่องจักร 78

เขาจึงเสนอให้เก็บภาษีจาก AI tokens ซึ่งเป็นแนวทางหนึ่งในการคิดภาษีตามการใช้ AI รวมถึงเก็บภาษีหุ่นยนต์ รายได้ที่จัดเก็บได้อาจนำไปใช้กับการฝึกทักษะใหม่ การช่วยเหลือแรงงาน และการเสริมความแข็งแกร่งให้ระบบสวัสดิการสังคม ขณะเดียวกันก็ช่วยลดแรงจูงใจทางการเงินที่ทำให้ธุรกิจเร่งลดการใช้แรงงานมนุษย์ 17

อย่างไรก็ตาม รายละเอียดยังไม่มีข้อสรุป แหล่งข่าวที่มีอยู่ไม่ได้ระบุอัตราภาษีที่แน่นอน กรอบความร่วมมือระหว่างประเทศ หรือวิธีที่รัฐบาลจะวัดปริมาณการใช้ AI ในระบบต่าง ๆ ดังนั้น สิ่งเหล่านี้ยังเป็นข้อเสนอเชิงนโยบาย ไม่ใช่มาตรการที่มีผลบังคับใช้แล้ว

งานประเภทใดที่กำลังเผชิญความเสี่ยง

เกตส์เตือนว่าผลกระทบจาก AI อาจไม่ได้จำกัดอยู่แค่งานสำนักงานที่เริ่มได้รับแรงกดดันแล้ว รายงานเกี่ยวกับบทความของเขาระบุว่า หุ่นยนต์อาจเริ่มแข่งขันกับแรงงานใน ภาคก่อสร้างและธุรกิจบริการภายในช่วงปลายทศวรรษนี้ ขณะที่งานบริการลูกค้า วิศวกรรมซอฟต์แวร์ และงานผู้ช่วยทนายความก็มีความเสี่ยงเช่นกัน 23

เขากังวลเป็นพิเศษกับงานระดับเริ่มต้นและระดับกลาง ซึ่งมักเป็นจุดเริ่มต้นให้คนรุ่นใหม่ได้เข้าสู่ตลาดแรงงาน หากตำแหน่งเหล่านี้หายไปหรือเข้าถึงได้ยากขึ้น ปัญหาจะไม่ได้มีแค่การเลิกจ้างรายบุคคล แต่ยังส่งผลต่อเส้นทางการสะสมประสบการณ์และการเริ่มต้นอาชีพของคนรุ่นใหม่ด้วย 3

คำเตือนของเกตส์ยังครอบคลุมความเสี่ยงนอกเหนือจากตลาดแรงงาน เขาระบุว่า AI อาจเพิ่มขีดความสามารถให้กับอาชญากร และความสัมพันธ์ที่ทำให้เด็กพึ่งพาเพื่อนหรือคู่สนทนา AI ทางอารมณ์มากเกินไป อาจส่งผลเสียต่อพัฒนาการของเด็ก 7

สุดท้ายคือการตัดสินใจเรื่องบทบาทของรัฐ

ข้อเสนอของเกตส์เป็นเรื่องการกำกับดูแลพอ ๆ กับเรื่องเทคโนโลยี AI อาจเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตและยกระดับบริการสาธารณะได้มาก แต่ประโยชน์เหล่านั้นไม่ได้กระจายอย่างเป็นธรรมโดยอัตโนมัติ แนวทางของเขาจึงประกอบด้วย 3 แกนหลัก ได้แก่ การรักษางานบางส่วนไว้เพราะการมีส่วนร่วมของมนุษย์มีคุณค่าทางสังคม การชะลอการเปลี่ยนผ่านสำหรับคนที่ปรับตัวไม่ทัน และการปรับแรงจูงใจทางภาษีไม่ให้ระบบอัตโนมัติได้เปรียบการจ้างงานตั้งแต่ต้น

รัฐบาลควรนำมาตรการเหล่านี้ไปใช้หรือไม่ และจะนิยามงานที่ต้องเป็นของมนุษย์อย่างไร ยังคงเป็นประเด็นที่เปิดให้ถกเถียง สิ่งที่ชัดเจนจากข้อเสนอคือ เกตส์ไม่ได้มองการเปลี่ยนแปลงจาก AI เป็นเพียงการปรับตัวตามกลไกตลาดที่สังคมทำได้แค่เฝ้าดู แต่เรียกร้องให้มีการตัดสินใจอย่างตั้งใจว่า ความสามารถ ความสัมพันธ์ และสถาบันใดของมนุษย์ควรได้รับการคุ้มครอง เมื่อเครื่องจักรมีความสามารถเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ