ทำไมโฟรแมนเตือนว่าโลกอาจรับสินค้าส่วนเกินจากจีนไม่ไหวอีกต่อไป

คำเตือนของไมเคิล โฟรแมน อดีตผู้แทนการค้าสหรัฐฯ และประธานสภาความสัมพันธ์ระหว่างประเทศสหรัฐฯ (CFR) ไม่ได้หมายความเพียงว่า “จีนส่งออกมากเกินไป” แต่ชี้ถึงปัญหาเชิงโครงสร้าง: เศรษฐกิจจีนพึ่งพาอุปสงค์จากต่างประเทศมากขึ้นเพื่อรองรับผลผลิตภาคอุตสาหกรรมที่การบริโภคและการลงทุนในประเทศอาจดูดซับได้ไม่เพียงพอ

โมเดลนี้ทำให้จีนมีดุลการค้าเกินดุลระดับสูงเป็นประวัติการณ์ แต่ก็เพิ่มความเปราะบาง หากตลาดหลักหลายแห่งพร้อมใจกันขึ้นภาษีหรือตั้งข้อจำกัดการนำเข้า โฟรแมนจึงใช้คำว่าโลกกำลังเข้าใกล้ “จุดแตกหัก” ในการรองรับกำลังการผลิตส่วนเกินของจีน 920

ตัวเลขที่ทำให้คำเตือนนี้มีน้ำหนัก

ในปี 2025 จีนเกินดุลการค้าสินค้า 1.189 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือมากกว่า 6% ของ GDP โดยส่งออกเพิ่ม 5.5% เป็น 3.77 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ ขณะที่การนำเข้าแทบทรงตัวที่ 2.58 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ 1420

การส่งออกที่โต แต่นำเข้าไม่ขยายตาม สะท้อนว่าอุปสงค์ภายในประเทศมีบทบาทจำกัดในการรองรับผลผลิตที่เพิ่มขึ้น และการค้ากับต่างประเทศกำลังเป็นตัวพยุงการเติบโตส่วนสำคัญ

แรงกดดันดังกล่าวยังไม่เห็นสัญญาณคลี่คลายชัดเจนในช่วงต้นปี 2026 รายงานที่อธิบายข้อโต้แย้งของโฟรแมนระบุว่า ดุลเกินดุลของจีนขยายตัวมากกว่า 20% เมื่อเทียบกับปีก่อน ขณะที่เศรษฐกิจโลกทั้งปีคาดว่าจะโตเพียงราว 3.1% 5 หากการส่งออกของประเทศหนึ่งขยายเร็วกว่าการเติบโตของเศรษฐกิจโลกอย่างต่อเนื่อง สุดท้ายย่อมหมายถึงการแย่งส่วนแบ่งจากผู้ผลิตรายอื่น หรือเผชิญแรงต้านทางการค้าที่หนักขึ้น

ดังนั้น “จุดแตกหัก” ที่โฟรแมนพูดถึง คือขีดจำกัดเชิงปฏิบัติของตลาดโลก ว่าจะรับสินค้าภาคการผลิตเพิ่มจากเศรษฐกิจเดียวได้มากแค่ไหน

ปัญหาอยู่ที่กำลังการผลิตส่วนเกิน ไม่ใช่แค่ยอดส่งออก

ข้อถกเถียงนี้โยงกับโครงสร้างเศรษฐกิจภายในจีน งานศึกษาของรัฐสภายุโรประบุว่า เครื่องมือนโยบายอย่างเงินอุดหนุน สิทธิประโยชน์ทางภาษี สินเชื่อเงื่อนไขพิเศษ และการจัดหาที่ดิน สามารถสนับสนุนการลงทุนและการผลิตในอุตสาหกรรมเป้าหมายได้ ในภาคส่วนที่ได้รับผลกระทบ การปรับตัวอาจเกิดผ่านการกักตุนสต็อก การเพิ่มการส่งออก และการยอมให้กำไรหดตัว แทนที่จะลดกำลังผลิตลงทันที 31

ค่าเงินหยวนที่อ่อนลงยังอาจทำให้สินค้านำเข้ามีราคาแพงขึ้นสำหรับผู้ซื้อในจีน ขณะเดียวกันช่วยให้สินค้าจีนแข่งขันด้านราคาในต่างประเทศได้มากขึ้น คณะกรรมาธิการทบทวนเศรษฐกิจและความมั่นคงสหรัฐฯ–จีนของสหรัฐฯ มองว่าดุลเกินดุลปี 2025 เกิดจากส่วนผสมของการผลิตเกิน ความอ่อนแอของการบริโภค การนำเข้าที่ทรงตัว และการอ่อนค่าของเงินหยวน 1

อย่างไรก็ดี นี่ไม่ได้แปลว่าสินค้าส่งออกทุกประเภทของจีน “ถูกผิดปกติ” หรือไร้ความสามารถในการแข่งขัน นักวิจัยธนาคารกลางสหรัฐฯ ระบุว่าจีนมีความก้าวหน้าด้านนวัตกรรมจริง และเป็นหนึ่งในมหาอำนาจด้านนวัตกรรม โดยเฉพาะอุตสาหกรรมเข้มข้นเทคโนโลยี เช่น รถยนต์ไฟฟ้า 23 ประเด็นกังวลจึงอยู่ที่การขยายกำลังผลิตอย่างรวดเร็ว การสนับสนุนจากรัฐ และอุปสงค์ครัวเรือนที่ซบเซา ซึ่งอาจทำให้การผลิตยังสูงต่อไปแม้ผลกำไรในบางภาคส่วนอยู่ภายใต้แรงกดดัน

สงครามราคาในประเทศคือสัญญาณเตือน

เจ้าหน้าที่จีนเองยอมรับว่ามี “ความขัดแย้ง” ระหว่างอุปสงค์กับอุปทาน และให้คำมั่นจะควบคุมสงครามราคาที่กดให้เกิดภาวะเงินฝืด การแข่งขันแย่งส่วนแบ่งตลาดอาจเป็นประโยชน์ต่อผู้ซื้อในระยะสั้น แต่บีบกำไรและทำให้ผู้ผลิตที่อ่อนแอยังไม่ออกจากตลาด 32

ภาพรวมจึงต้องอ่านอย่างระมัดระวัง กำไรภาคอุตสาหกรรมจีนเพิ่มขึ้น 0.6% ในปี 2025 หลังลดลงต่อเนื่องสามปี แต่การฟื้นตัวไม่เท่าเทียมกัน และเกิดขึ้นพร้อมอุปสงค์ภายในประเทศที่อ่อนแอ รวมถึงมาตรการของทางการเพื่อสกัดการแข่งขันที่รุนแรงเกินไป 42 ก่อนหน้านั้น กำไรภาคอุตสาหกรรมถูกกดดันจากภาวะราคาหน้าโรงงานลดลงและการแข่งขันรุนแรง 34

สัญญาณสำคัญจึงไม่ใช่ว่าอุตสาหกรรมจีนทั้งหมดกำลังล้มเหลว แต่เป็นความเป็นไปได้ที่ผลผลิตและการส่งออกจะเติบโตได้ ขณะที่ความสามารถทำกำไรของธุรกิจในภาคส่วนสำคัญยังเปราะบาง

เหตุใดจึงถูกเรียกว่า “China Shock 2.0”

โครงสร้างสินค้าส่งออกของจีนเปลี่ยนไปมาก “คลื่นจีน” รอบแรกมักเชื่อมโยงกับสินค้าการผลิตที่ใช้แรงงานเข้มข้น แต่ตั้งแต่ราวปี 2018 การขยายตัวของการส่งออกจีนกระจุกในอุตสาหกรรมที่ใช้เงินทุนและเทคโนโลยีเข้มข้นมากขึ้น ซึ่งนักวิจัยธนาคารกลางสหรัฐฯ เชื่อมโยงกับยุทธศาสตร์อุตสาหกรรม Made in China 2025 19

จุดนี้ทำให้แรงเสียดทานทางการค้ารุนแรงขึ้น เพราะสินค้ากลุ่มดังกล่าวทับซ้อนกับอุตสาหกรรมที่ประเทศพัฒนาแล้วเคยมีความเชี่ยวชาญ ธนาคารกลางสหรัฐฯ ยังพบว่าจีนส่งออกสินค้าในหมวดที่คล้ายกับสินค้าจากประเทศพัฒนาแล้ว โดยเฉพาะยุโรปมากขึ้น แต่กลับนำเข้าสินค้าในหมวดที่ยุโรปถนัดน้อยลง 22

รถยนต์ไฟฟ้า แบตเตอรี่ อุปกรณ์พลังงานแสงอาทิตย์ เครื่องจักร และสินค้าการผลิตขั้นสูงจึงเป็นตัวอย่างที่จับต้องได้ การวิเคราะห์ของธนาคารกลางนิวยอร์กพบว่ารถยนต์นั่งส่วนบุคคลและแบตเตอรี่มีส่วนต่อการเพิ่มขึ้นของดุลเกินดุลจีนอย่างมาก แต่ก็ย้ำว่าคุณภาพและราคาที่ดีขึ้นของสินค้าเหล่านี้ช่วยเพิ่มอุปสงค์ทั่วโลกด้วย 27 ความสำเร็จในการส่งออกจึงอาจสะท้อนทั้งนวัตกรรมและความสามารถในการแข่งขัน ไม่ใช่ผลจากกำลังการผลิตส่วนเกินเพียงด้านเดียว

เมื่อกำแพงการค้าอาจลามเป็นความเสี่ยงทางการเงิน

สถานการณ์เสี่ยงตามคำเตือนของโฟรแมนจะเกิดชัดขึ้นหากการเข้าถึงตลาดต่างประเทศถูกจำกัดอย่างฉับพลัน จีนยังขยายการเจาะตลาดส่งออกได้ แม้ในตลาดที่ห่างไกลทางภูมิรัฐศาสตร์ ขณะที่การนำเข้าจากตลาดเดียวกันลดลง ส่งผลให้ความไม่สมดุลทางการค้ากว้างขึ้น สินค้าเทคโนโลยีขั้นสูงก็อ่อนไหวต่อความแตกแยกทางภูมิรัฐศาสตร์มากเป็นพิเศษ 21

หากตลาดขนาดใหญ่หลายแห่งจำกัดสินค้าจีนพร้อมกัน ผู้ส่งออกอาจสูญเสียยอดขาย แต่ยังแบกรับต้นทุนโรงงาน สต็อก เงินเดือน และหนี้ การปรับตัวที่รุนแรงอาจส่งต่อจากผู้ผลิตไปยังซัพพลายเออร์และเจ้าหนี้ อีกทั้งทำให้รัฐบาลท้องถิ่นเผชิญแรงกดดันเพิ่ม หากกิจกรรมอุตสาหกรรมที่อ่อนลงทำให้รายได้ลดและภาระการเงินเดิมจัดการยากขึ้น นี่เป็นช่องทางความเสี่ยงที่เป็นไปได้ ไม่ใช่ข้อยืนยันว่าวิกฤตจะเกิดขึ้นแน่นอน

ผลกระทบยังอาจข้ามพรมแดน วงจรอุตสาหกรรมจีนที่อ่อนแอลงสามารถลดความต้องการวัตถุดิบและกระทบประเทศผู้ส่งออกสินค้าโภคภัณฑ์ ขณะที่ผู้ผลิตในประเทศกำลังพัฒนาอาจถูกบีบพร้อมกันจากการแข่งขันกับสินค้านำเข้าราคาต่ำ และรายได้จากสินค้าโภคภัณฑ์ที่ลดลง นี่คือผลกระทบลูกโซ่ที่อยู่เบื้องหลังคำเตือนถึงความเสี่ยงเชิงระบบ 9

ทางออกคือปรับสมดุล ไม่ใช่ตั้งกำแพงอย่างเดียว

ทางออกระยะยาวไม่ใช่การเพิ่มกำแพงการค้าเพียงอย่างเดียว แต่คือการปรับสมดุลไปสู่การบริโภคภาคครัวเรือนที่เข้มแข็งขึ้น และเปิดทางให้กำลังการผลิตที่ขาดทุนอย่างต่อเนื่องปรับตัวหรือออกจากตลาดอย่างเป็นระเบียบ

แต่ข้อมูลการค้าในปี 2025 แสดงให้เห็นว่าทำไมเรื่องนี้จึงทำได้ยาก การส่งออกช่วยชดเชยอุปสงค์ภายในที่อ่อนแอ ทำให้มีความสำคัญต่อเศรษฐกิจจีนในระยะสั้น แม้ในเวลาเดียวกันจะเพิ่มแรงต้านทางการเมืองและการค้าจากต่างประเทศ 13

สำหรับคู่ค้า ความท้าทายก็ไม่ต่างกัน การปกป้องอุตสาหกรรมภายในประเทศอาจหลีกเลี่ยงไม่ได้ในบางสาขา แต่การปิดตลาดอย่างฉับพลันและไร้การประสานงานอาจทำให้การปรับตัวของจีนปั่นป่วนยิ่งขึ้น คำเตือนของโฟรแมนจึงควรถูกมองเป็นการประเมินความเสี่ยงเชิงโครงสร้าง: ยิ่งช่องว่างระหว่างกำลังผลิตของจีนกับความสามารถในการดูดซับภายในประเทศกว้างขึ้น การปรับตัวที่มาถึงในท้ายที่สุดก็ยิ่งส่งผลใหญ่หลวง 920