ภารกิจ MMX ของ JAXA จะเก็บตัวอย่างจากดวงจันทร์โฟบอสกลับโลก

ภารกิจ Martian Moons eXploration (MMX) ขององค์การสำรวจอวกาศญี่ปุ่น (JAXA) ตั้งเป้าทำสิ่งที่ยังไม่เคยมีภารกิจใดทำสำเร็จมาก่อน นั่นคือสำรวจดวงจันทร์ของดาวอังคารทั้ง โฟบอส (Phobos) และ ไดมอส (Deimos) ลงจอดบนโฟบอส เก็บวัสดุจากพื้นผิว แล้วนำตัวอย่างกลับมายังโลก นอกจากนี้ยังเป็นภารกิจทดสอบเทคโนโลยีสำหรับการสำรวจระบบดาวอังคารในอนาคตด้วย 1821

MMX จะปล่อยเมื่อไร และจากที่ไหน

JAXA กำหนดให้ MMX ปล่อยขึ้นสู่อวกาศด้วย จรวด H3 เที่ยวบินที่ 10 (H3 F10) ในวันที่ 20 ตุลาคม 2026 เวลา 04:41:03 น. ตามเวลามาตรฐานญี่ปุ่น (JST) จาก ศูนย์อวกาศทาเนกาชิมะ ประเทศญี่ปุ่น โดยใช้ฐานปล่อยโยชิโนบุ (Yoshinobu Launch Complex) 2

หากไม่สามารถปล่อยได้ตามกำหนดแรก ช่วงเวลาสำรองอยู่ระหว่าง 21 ตุลาคม–7 พฤศจิกายน 2026 อย่างไรก็ตาม เวลาในแต่ละวันของช่วงสำรองจะกำหนดแยกกัน ดังนั้นเวลา 04:41:03 น. จึงเป็นเวลาสำหรับวันที่ 20 ตุลาคม ไม่ใช่เวลาที่ใช้กับทุกวันสำรอง 25

ภารกิจนี้จะทำอะไรบ้าง

MMX รวมบทบาทไว้ในยานลำเดียว ทั้งการเป็นยานโคจรในระบบดาวอังคาร การสำรวจระยะใกล้และปฏิบัติงานบนโฟบอส ตลอดจนการบรรทุกแคปซูลปิดผนึกสำหรับนำตัวอย่างกลับโลก เป้าหมายทางวิทยาศาสตร์หลักมี 4 ด้าน ได้แก่

• หาคำตอบว่าโฟบอสและไดมอสก่อตัวขึ้นได้อย่างไร
• ศึกษาธรณีวิทยา องค์ประกอบ โครงสร้างภายใน และสภาพพื้นผิวของดวงจันทร์ทั้งสอง
• ทำความเข้าใจปฏิสัมพันธ์ระหว่างดวงจันทร์ ดาวอังคาร และสภาพแวดล้อมโดยรอบ
• นำวัสดุจากโฟบอสกลับโลกเพื่อวิเคราะห์ในห้องปฏิบัติการ 172440

ยาน MMX บรรทุกเครื่องมือวิทยาศาสตร์ 11 ชิ้น การตรวจวัดบางส่วนจะทำจากระยะไกล ขณะที่ตัวอย่างที่นำกลับโลกจะเปิดทางให้นักวิทยาศาสตร์ศึกษาแร่วิทยา องค์ประกอบ ไอโซโทป และอายุของวัสดุด้วยความละเอียดที่การสำรวจจากระยะไกลทำไม่ได้ 2942

ความร่วมมือระหว่างประเทศและยานสำรวจภาคพื้นดิน

JAXA เป็นผู้นำภารกิจ โดยร่วมมือกับ NASA, CNES, DLR และ ESA ซึ่งมีส่วนสนับสนุนตั้งแต่เครื่องมือวิทยาศาสตร์ ระบบสื่อสารและสถานีภาคพื้นดิน ไปจนถึงอุปกรณ์เก็บตัวอย่าง 183435

ภารกิจยังบรรทุก IDEFIX รถสำรวจขนาดเล็กที่พัฒนาร่วมกันโดยศูนย์ศึกษาด้านอวกาศแห่งชาติฝรั่งเศส (CNES) และศูนย์การบินและอวกาศเยอรมัน (DLR) รถคันนี้มีแผนลงสู่พื้นผิวโฟบอสก่อนยานหลัก เพื่อศึกษาชั้นเรโกลิทหรือวัสดุร่วนบนพื้นผิว รวมถึงคุณสมบัติทางกายภาพของบริเวณดังกล่าว ข้อมูลที่ได้จะช่วยลดความเสี่ยงในการลงจอดและเก็บตัวอย่าง พร้อมทั้งใช้เป็นข้อมูลทางวิทยาศาสตร์และการสอบเทียบเครื่องมือ 2937

เส้นทางการเดินทางและลำดับการปฏิบัติงาน

แผนภารกิจปัจจุบันกินเวลารวมราว 5 ปี ตั้งแต่ปล่อยยานจนถึงการกลับโลก โดยมีลำดับสำคัญดังนี้

1. ปี 2026: MMX ปล่อยจากทาเนกาชิมะด้วยจรวด H3 เที่ยวบินที่ 10
2. ราว 1 ปีหลังปล่อย: ยานเดินทางถึงบริเวณดาวอังคารและเข้าสู่ระบบดาวอังคาร โดยมีกำหนดอยู่ในปีงบประมาณ 2027 ของญี่ปุ่น 2124
3. ประมาณ 3 ปีในระบบดาวอังคาร: ยานสำรวจจากระยะไกล ปฏิบัติงานในวงโคจร สำรวจพื้นที่ เลือกจุดลงจอดบนโฟบอส ปล่อย IDEFIX และพยายามลงจอดเพื่อเก็บตัวอย่าง 2031
4. หลังเสร็จสิ้นการสำรวจและเก็บตัวอย่าง: ยานออกจากระบบดาวอังคารและเริ่มเดินทางกลับโลก
5. ปีงบประมาณ 2031: เป้าหมายปัจจุบันของ JAXA คือให้แคปซูลตัวอย่างเดินทางกลับถึงโลกพร้อมวัสดุจากโฟบอส 2130

กำหนดการทั้งหมดเป็นแผนงานล่วงหน้า จึงอาจเปลี่ยนแปลงได้ตามความคืบหน้าด้านการพัฒนา การปล่อย และการควบคุมภารกิจ

MMX จะเก็บตัวอย่างจากโฟบอสอย่างไร

MMX มีแผน แตะพื้นโฟบอสได้สูงสุด 2 ครั้งในคนละพื้นที่ โดยใช้ระบบเก็บตัวอย่างอิสระ 2 แบบ ได้แก่ ระบบเจาะแกนและระบบเก็บด้วยแรงลม เพื่อรวบรวมเรโกลิท มากกว่า 10 กรัม การเก็บจากหลายจุดจะช่วยเพิ่มคุณค่าทางวิทยาศาสตร์ของตัวอย่าง และยังมีระบบสำรองในกรณีที่การปฏิบัติงานบางส่วนไม่เป็นไปตามแผน 3639

การสำรวจเบื้องต้นของ IDEFIX มีความสำคัญเพราะโฟบอสเป็นวัตถุขนาดเล็ก รูปร่างไม่สม่ำเสมอ และมีแรงโน้มถ่วงต่ำ การทำความเข้าใจว่าพื้นผิวที่เป็นวัสดุร่วนตอบสนองต่อการเคลื่อนที่และแรงกดอย่างไร จะช่วยให้ผู้ควบคุมภารกิจประเมินความเสี่ยงระหว่างการลงจอดและเก็บตัวอย่างของยานหลักได้ดีขึ้น 29

โฟบอสและไดมอสจะถูกสังเกตอะไรบ้าง

โฟบอสคือเป้าหมายหลักของภารกิจและจะได้รับการสำรวจอย่างละเอียดที่สุด MMX จะศึกษาภูมิประเทศ องค์ประกอบ แรงโน้มถ่วง โครงสร้างภายใน และสภาพแวดล้อมบนพื้นผิว เพื่อนำข้อมูลไปใช้เลือกพื้นที่เก็บตัวอย่างที่มีคุณค่าทางวิทยาศาสตร์และปลอดภัยต่อการปฏิบัติงาน 2426

ไดมอสจะได้รับการสำรวจเช่นกัน แต่แผนการลงจอดและเก็บตัวอย่างอยู่ที่โฟบอสเท่านั้น ภารกิจจะสังเกตดวงจันทร์ทั้งสองจากระยะไกลและเข้าใกล้เพื่อเก็บข้อมูล ก่อนดำเนินการสำรวจไดมอสเพิ่มเติมในช่วงท้ายของภารกิจ แล้วจึงออกจากระบบดาวอังคาร 172431

ปริศนาสำคัญ: ดวงจันทร์ของดาวอังคารเกิดขึ้นได้อย่างไร

ที่มาของโฟบอสและไดมอสยังเป็นคำถามสำคัญในวิทยาศาสตร์ดาวเคราะห์ โดยมีแนวคิดหลัก 2 แนวทาง แนวทางแรกมองว่าดวงจันทร์ทั้งสองอาจเป็น ดาวเคราะห์น้อยดั้งเดิมที่ถูกแรงโน้มถ่วงของดาวอังคารจับไว้ อีกแนวทางเสนอว่า ทั้งสองก่อตัวจากเศษวัสดุที่กระเด็นขึ้นสู่วงโคจรหลังเกิด การชนครั้งใหญ่บนดาวอังคาร 4041

ตัวอย่างจากโฟบอสอาจช่วยแยกแยะระหว่างสมมติฐานเหล่านี้ได้ นักวิทยาศาสตร์จะเปรียบเทียบแร่ องค์ประกอบทางเคมีโดยรวม ลายเซ็นไอโซโทป และอายุที่วัดด้วยวิธีทางรังสี กับวัสดุจากดาวเคราะห์น้อยที่รู้จัก รวมถึงแบบจำลองของวัสดุที่มีต้นกำเนิดจากดาวอังคาร ผลลัพธ์อาจช่วยอธิบายกำเนิดของดวงจันทร์ทั้งสอง ประวัติช่วงแรกของดาวอังคาร และวิวัฒนาการของดาวเคราะห์หินในระบบสุริยะ 4142

คำตอบไม่ได้มาจากตัวอย่างเพียงอย่างเดียว การสังเกตดวงจันทร์ทั้งสอง พื้นผิวของมัน และความสัมพันธ์กับดาวอังคาร จะให้บริบททางธรณีวิทยาที่จำเป็นต่อการตีความว่าวัสดุในตัวอย่างสะท้อนประวัติของโฟบอสอย่างไร

ตัวอย่างจะกลับถึงโลกเมื่อไร และลงจอดที่ไหน

JAXA ตั้งเป้าให้แคปซูลตัวอย่างของ MMX กลับถึงโลกใน ปีงบประมาณ 2031 ข้อมูลภารกิจอย่างเป็นทางการที่อ้างถึงระบุปีที่จะเดินทางกลับ แต่ยัง ไม่ได้ยืนยันสถานที่ลงจอดหรือจุดกู้คืนแคปซูลบนโลกอย่างเป็นทางการ ดังนั้นสถานที่ที่เฉพาะเจาะจงกว่านี้ควรถือเป็นข้อมูลชั่วคราว จนกว่า JAXA จะประกาศยืนยัน 2130

เหตุใด MMX จึงสำคัญต่อการสำรวจดาวอังคารในอนาคต

MMX ต่อยอดแนวทางเก็บตัวอย่างแล้วนำกลับโลกจากภารกิจ ฮายาบูสะ 2 (Hayabusa2) ของ JAXA แต่สภาพแวดล้อมของระบบดาวอังคารมีความท้าทายมากกว่า ภารกิจจะทดสอบการนำทางอัตโนมัติใกล้วัตถุขนาดเล็ก การทำงานในสภาพแรงโน้มถ่วงต่ำ การเคลื่อนที่บนพื้นผิว การลงจอดอย่างแม่นยำ การเก็บและกักเก็บตัวอย่าง ตลอดจนการนำแคปซูลกลับเข้าสู่ชั้นบรรยากาศโลก 2026

JAXA ยังมองว่า MMX เป็นก้าวสำคัญในการประเมินว่าสภาพแวดล้อมของดวงจันทร์ดาวอังคารอาจรองรับกิจกรรมสำรวจในอนาคต หรือมีบทบาทเป็นจุดหนึ่งในสถาปัตยกรรมการสำรวจดาวอังคารได้หรือไม่ เป้าหมายเร่งด่วนของภารกิจคือการนำวัสดุจากโฟบอสกลับมาเพื่อการวิจัย แต่บทเรียนด้านวิศวกรรมจากภารกิจอาจมีอิทธิพลต่อภารกิจหุ่นยนต์และภารกิจมนุษย์ไปยังระบบดาวอังคารในระยะยาว 2026