เบื้องหลังการเจรจาสันติภาพสหรัฐ–อิหร่านที่ปากีสถานเป็นคนกลาง

ความพยายามทางการทูตเพื่อยุติความขัดแย้งระหว่างสหรัฐอเมริกาและอิหร่านในปี 2026 กำลังเข้มข้นขึ้น โดย ปากีสถานกลายเป็นตัวกลางสำคัญที่สุด ในการสื่อสารระหว่างทั้งสองฝ่าย รายงานหลายแหล่งในเดือนพฤษภาคมระบุว่าอาจมีการจัดทำ “ร่างข้อตกลง” แล้ว แต่จนถึงตอนนี้ยังไม่มีการยืนยันอย่างชัดเจนว่ามีการลงนามข้อตกลงสันติภาพจริง

ปัญหาหลักที่ทำให้การเจรจายังเดินหน้าได้ช้า ได้แก่ ข้อพิพาทเรื่องโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่าน เงื่อนไขการหยุดยิง และความมั่นคงในการเดินเรือผ่าน ช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นทางพลังงานสำคัญของโลก

สถานะของ “ร่างข้อตกลง” ตอนนี้

รายงานบางฉบับระบุว่ามีการจัดทำ “ร่างข้อตกลงขั้นสุดท้าย” ผ่านการไกล่เกลี่ยของปากีสถาน และอาจประกาศอย่างเป็นทางการในไม่ช้า โดยเนื้อหาหลักรวมถึง

• การหยุดยิงเต็มรูปแบบทันที
• คำมั่นว่าทั้งสองฝ่ายจะไม่โจมตีโครงสร้างพื้นฐานหรือฐานทัพของกันและกัน
• กลไกติดตามการปฏิบัติตามข้อตกลง

อย่างไรก็ตาม รายงานอีกด้านหนึ่งชี้ว่าการเจรจายังไม่จบ โดยในช่วงกลางเดือนพฤษภาคม เจ้าหน้าที่ปากีสถานยังคงส่ง ข้อเสนอฉบับแก้ไขของอิหร่านไปยังวอชิงตัน และเตือนว่าทั้งสองฝ่ายยังหาข้อสรุปร่วมกันได้ยาก

ในช่วงแรกของการเจรจา แนวคิดหลักคือการทำ บันทึกความเข้าใจหรือข้อตกลงกรอบสั้น ๆ เพื่อหยุดการสู้รบก่อน แล้วจึงค่อยเจรจาประเด็นใหญ่ เช่น นิวเคลียร์และการผ่อนคลายมาตรการคว่ำบาตรในภายหลัง

บทบาทของปากีสถาน: ตัวกลางหลักของการเจรจา

ปากีสถานกลายเป็นช่องทางการทูตสำคัญระหว่างสองประเทศที่ไม่มีความสัมพันธ์ทางการทูตโดยตรง

• อิสลามาบัดเป็นเจ้าภาพ การเจรจาสันติภาพรอบเดียวที่มีการพบกันโดยตรง ระหว่างคู่ขัดแย้งจนถึงตอนนี้ และยังคงทำหน้าที่ส่งสารระหว่างทั้งสองฝ่าย
• นายกรัฐมนตรี เชห์บาซ ชารีฟ (Shehbaz Sharif) ยืนยันว่าอิหร่านได้ส่งคำตอบต่อข้อเสนอของสหรัฐผ่านตัวกลางปากีสถาน
• เจ้าหน้าที่รัฐบาลและผู้นำกองทัพปากีสถานยังช่วยเจรจาประเด็นที่ยากที่สุด เช่น เงื่อนไขหยุดยิงและข้อพิพาทนิวเคลียร์

การทูตแบบ “shuttle diplomacy” นี้ทำให้ปากีสถานกลายเป็น สะพานเชื่อมหลักระหว่างเตหะรานและวอชิงตัน ในช่วงสงครามครั้งนี้

ท่าทีของสหรัฐและบทบาททำเนียบขาว

รัฐบาลสหรัฐใช้ยุทธศาสตร์สองทาง คือเจรจาไปพร้อมกับคงแรงกดดันทางทหาร

ประธานาธิบดี โดนัลด์ ทรัมป์ แสดงท่าทีสนับสนุนการทำข้อตกลงอย่างรวดเร็ว แต่ก็เตือนว่าจะกลับมาใช้มาตรการทางทหารอีกครั้ง หากคำตอบของอิหร่านไม่ตรงกับข้อเรียกร้องของสหรัฐ

รายงานระบุว่าทำเนียบขาวกำลังพิจารณาข้อเสนอจากอิหร่าน และหารือกับที่ปรึกษาด้านความมั่นคงว่า ควรเดินหน้าการเจรจาต่อหรือเพิ่มแรงกดดันมากขึ้น

เป้าหมายของวอชิงตันคือยุติการสู้รบ แต่ต้องได้หลักประกันเกี่ยวกับ การจำกัดโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่านและความมั่นคงในภูมิภาค

ปมขัดแย้งสำคัญที่ยังแก้ไม่ตก

แม้การเจรจาจะมีความคืบหน้า แต่ยังมีหลายประเด็นที่ทำให้ข้อตกลงขั้นสุดท้ายยังไม่เกิดขึ้น

1. เงื่อนไขการหยุดยิง

ตั้งแต่ต้นเดือนเมษายน 2026 สหรัฐและอิหร่านตกลงหยุดยิงชั่วคราวผ่านการไกล่เกลี่ยของปากีสถาน แต่ข้อตกลงดังกล่าวถือว่าเปราะบาง และมีรายงานว่ามีการละเมิดจากทั้งสองฝ่าย

ข้อเสนอส่วนใหญ่ใช้โครงสร้าง สองขั้นตอน คือ

1. หยุดยิงทันที
2. เปิดการเจรจาทางการเมืองและความมั่นคงระยะยาว

2. โครงการนิวเคลียร์และมาตรการคว่ำบาตร

นี่คือประเด็นที่ยากที่สุดในการเจรจา

อิหร่านต้องการให้มีการปล่อยเงินทุนที่ถูกอายัดและผ่อนคลายมาตรการคว่ำบาตร ขณะที่สหรัฐต้องการข้อผูกพันที่เข้มงวดขึ้นเกี่ยวกับ การเสริมสมรรถนะยูเรเนียมและการตรวจสอบนิวเคลียร์

เนื่องจากจุดยืนของทั้งสองฝ่ายยังห่างกันมาก ข้อเสนอหลายฉบับจึงเสนอให้ เลื่อนการตัดสินใจเรื่องนิวเคลียร์ไปหลังจากหยุดยิงก่อน

3. ช่องแคบฮอร์มุซ

ช่องแคบฮอร์มุซระหว่างอิหร่านกับโอมานเป็นหนึ่งในเส้นทางขนส่งน้ำมันสำคัญที่สุดของโลก และกลายเป็นหัวใจของการเจรจา

ข้อเสนอหลายกรอบเชื่อมโยงการหยุดยิงกับการ เปิดเส้นทางเดินเรือในช่องแคบอีกครั้ง และการรักษาความปลอดภัยให้การขนส่งพลังงาน

อิหร่านยังระบุว่าการเปิดช่องแคบอย่างเต็มรูปแบบอาจต้องแลกกับ การหยุดยิงถาวร ไม่ใช่เพียงข้อตกลงชั่วคราว

ตลาดโลกตอบสนองอย่างไร

ประมาณ หนึ่งในห้าของน้ำมันโลก ปกติจะขนส่งผ่านช่องแคบฮอร์มุซ ดังนั้นทุกสัญญาณทางการทูตจึงมีผลต่อตลาดทันที

• ราคาน้ำมันปรับลดลงเมื่อมีข่าวความคืบหน้าการเจรจา
• ตลาดการเงิน เช่น วอลล์สตรีท มักผันผวนเมื่อการเจรจาดูเหมือนจะหยุดชะงัก

นักลงทุนจำนวนมากจึงมองว่า ข่าวดีจากการเจรจาเป็นลบต่อราคาน้ำมัน แต่เป็นบวกต่อบรรยากาศการลงทุนทั่วโลก

แรงกดดันทางการเมืองภายในสหรัฐ

การเจรจานี้ยังเกิดขึ้นท่ามกลางแรงกดดันทางการเมืองในสหรัฐ

รายงานระบุว่าประธานาธิบดีทรัมป์เผชิญแรงกดดันเกี่ยวกับ ราคาพลังงานและผลกระทบทางเศรษฐกิจ จากสงคราม ซึ่งมีผลต่อคะแนนนิยมก่อนการเลือกตั้งกลางเทอม

อย่างไรก็ตาม ข้อมูลที่เปิดเผยต่อสาธารณะส่วนใหญ่ยังเน้นไปที่การตัดสินใจภายในทำเนียบขาว มากกว่าการถกเถียงอย่างละเอียดในสภาคองเกรส

ภาพรวมสถานการณ์ตอนนี้

สัญญาณทางการทูตบ่งชี้ว่า สหรัฐและอิหร่านอาจเข้าใกล้กรอบข้อตกลงมากกว่าช่วงใดตั้งแต่สงครามเริ่มต้น แต่ข้อตกลงสันติภาพที่ยืนยันอย่างเป็นทางการยังไม่เกิดขึ้น

ปากีสถานยังคงเป็นตัวกลางสำคัญในการส่งข้อเสนอระหว่างทั้งสองฝ่าย ขณะที่ปัญหาเรื่องนโยบายนิวเคลียร์ การรับประกันการหยุดยิง และความมั่นคงของช่องแคบฮอร์มุซยังเป็นอุปสรรคหลัก

สถานการณ์จึงยังถือว่า อยู่ในช่วงเปลี่ยนผ่าน — มีความคืบหน้าให้เห็น แต่ประเด็นที่ยากที่สุดยังรอการตัดสินใจ.