อิหร่านประกาศเส้นสีแดงหลังลงนาม MoU กับสหรัฐฯ

เมื่อวันที่ 17 มิถุนายน 2026 อิหร่านและสหรัฐอเมริกาได้ลงนามในบันทึกความเข้าใจ (MoU) จำนวน 14 ข้อ ซึ่งยุติการสู้รบที่ยังดำเนินอยู่ เปิดช่องแคบฮอร์มุซอีกครั้ง และกำหนดกรอบเวลา 60 วันเพื่อเจรจาข้อตกลงนิวเคลียร์ขั้นสุดท้าย เนื้อหาของข้อตกลงซึ่งเผยแพร่โดยทั้งวอชิงตันและเตหะราน เผยให้เห็นว่าอิหร่านสามารถรักษาจุดยืน 'เส้นสีแดง' (red lines) ที่สำคัญหลายประการ ซึ่งเป็นประเด็นขัดแย้งมาหลายเดือนได้สำเร็จ ต่อไปนี้คือการวิเคราะห์จุดยืนหลักและข้อจำกัดของอิหร่านภายใต้ข้อตกลง ซึ่งดึงมาจากเนื้อหา MoU และคำแถลงของเจ้าหน้าที่ระดับสูงของทั้งสองฝ่าย

ท่าทีต่อยูเรเนียมเสริมสมรรถนะ: ไม่ส่งออก, ปรับลดความเข้มข้นในประเทศเท่านั้น

ปฏิเสธการย้ายวัสดุนิวเคลียร์ออกนอกประเทศ อิหร่านปฏิเสธอย่างเด็ดขาดและเปิดเผยต่อสาธารณะต่อข้อเสนอใดๆ ที่กำหนดให้ต้องขนส่งคลังยูเรเนียมเสริมสมรรถนะออกนอกประเทศ นายเอสเมล บาเก (Esmail Baghaei) โฆษกกระทรวงการต่างประเทศอิหร่าน ระบุว่า วัสดุดังกล่าวจะไม่ถูกส่งไป “ที่ไหนทั้งนั้น” และเจ้าหน้าที่ระดับสูงของอิหร่านย้ำว่า “ไม่มีเจตนา” ที่จะย้ายยูเรเนียมเสริมสมรรถนะไปยังต่างประเทศ สำนักข่าวทาสนิม (Tasnim) ซึ่งเป็นกึ่งทางการของอิหร่าน รายงานเมื่อปลายเดือนพฤษภาคมว่า เนื้อหา MoU ไม่มีข้อกำหนดใดที่บ่งชี้ว่าอิหร่านพร้อมจะนำวัสดุเสริมสมรรถนะออกจากดินแดนของตน

ยืนกรานให้ปรับลดความเข้มข้นภายในประเทศ เนื้อหา MoU ตามที่สหรัฐฯ เผยแพร่ กำหนดให้อิหร่านลดคลังยูเรเนียมเสริมสมรรถนะของตน โดยการปรับลดความเข้มข้น (down-blending) ภายในอิหร่านภายใต้การกำกับดูแลของทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA) นี่คือข้อเรียกร้องหลักของอิหร่านตลอดการเจรจา ข้อความระบุถึง “วิธีการขั้นต่ำ” คือ “การปรับลดความเข้มข้นในสถานที่ภายใต้การกำกับดูแลของ IAEA” นายอับบาส อารักชี (Abbas Araghchi) รัฐมนตรีต่างประเทศอิหร่าน ระบุว่าการเจือจางภายในประเทศเป็นแนวทางเดียวที่ยอมรับได้

อุปสรรคสำคัญคลี่คลายไปตามทางอิหร่าน จุดยืนเดิมของวอชิงตันต้องการให้ย้ายยูเรเนียมเสริมสมรรถนะระดับ 60% ของอิหร่านออกนอกประเทศ จุดยืนที่แข็งกร้าวของเตหะราน — ที่ว่าการผสมและเจือจางทั้งหมดต้องเกิดขึ้นบนแผ่นดินอิหร่าน — เป็นอุปสรรคสำคัญที่สุด ภาษาของ MoU ฉบับสุดท้ายสะท้อนถึงจุดยืนของอิหร่าน: คลังยูเรเนียมเสริมสมรรถนะจะถูก “เจือจางภายในอิหร่าน” โดยสหรัฐฯ ตกลงตามข้อเสนอนี้เพื่อเป็นแนวทางประนีประนอมในการเดินหน้าหยุดยิงและเปิดช่องแคบฮอร์มุซ ปัจจุบันอิหร่านมียูเรเนียมเสริมสมรรถนะมากกว่า 9,000 กิโลกรัม รวมถึง 440 กิโลกรัมที่อยู่ในระดับเกือบเท่าอาวุธ (เสริมสมรรถนะ 60%)

การกีดกันประเด็นขีปนาวุธและขีดความสามารถด้านการป้องกัน

อิหร่านสามารถรักษาให้ MoU ฉบับนี้ ไม่มี ข้อกำหนดใดที่จำกัดโครงการขีปนาวุธ การพัฒนาขีปนาวุธพิสัยไกล หรือขีดความสามารถด้านการป้องกันประเทศในวงกว้าง ตามรายงานของสื่ออิหร่าน (IRNA) การเจรจาภายใต้กรอบเวลา 60 วัน จะถูกจำกัดอยู่เพียงสามประเด็นเท่านั้น: โครงการนิวเคลียร์เพื่อสันติของอิหร่าน, การยกเลิกมาตรการคว่ำบาตรของสหรัฐฯ, และการชดเชยค่าเสียหายจากสงคราม ขีปนาวุธและการป้องกันประเทศแบบเดิมถูกแยกออกจากขอบเขตการเจรจาอย่างชัดเจน ซึ่งหมายความว่าอิหร่านยังคงรักษาจุดยืนที่ว่าขีดความสามารถดังกล่าวไม่สามารถต่อรองได้ภายใต้กรอบนี้

กรอบการเปิดช่องแคบฮอร์มุซและการยกเลิกมาตรการคว่ำบาตร

การเปิดช่องแคบฮอร์มุซ MoU กำหนดให้ยุติการปิดล้อมทางเรือของสหรัฐฯ ต่อท่าเรืออิหร่านทันที และค่อยๆ เปิดช่องแคบฮอร์มุซให้กับการเดินเรือพาณิชย์อีกครั้งภายใน 30 วัน โดยกองกำลังอิหร่านจะทำการกวาดทุ่นระเบิด ช่องแคบนี้จะเก็บค่าผ่านทางเป็นศูนย์ตลอดระยะเวลาหยุดยิง 60 วัน MoU ระบุว่าอิหร่านจะ “จัดการโดยใช้ความพยายามอย่างดีที่สุดเพื่อให้เรือพาณิชย์ผ่านไปได้อย่างปลอดภัยโดยไม่คิดค่าใช้จ่าย”

การผ่อนปรนมาตรการคว่ำบาตร สหรัฐฯ ให้คำมั่นที่จะยกเว้นมาตรการคว่ำบาตรการส่งออกน้ำมันดิบของอิหร่านทันทีเมื่อลงนาม ซึ่งจะทำให้อิหร่านสามารถกลับมาขายน้ำมันได้อีกครั้ง MoU ยังระบุด้วยว่าสหรัฐฯ จะดำเนินการเพื่อยกเลิกมาตรการคว่ำบาตรทั้งหมดที่กำหนดโดยทั้งทางการอเมริกาและสหประชาชาติต่ออิหร่านภายในระยะเวลาเจรจา 60 วัน แม้ว่าลำดับและขอบเขตของการผ่อนปรนเต็มรูปแบบจะยังคงขึ้นอยู่กับการเจรจาข้อตกลงขั้นสุดท้าย เจ้าหน้าที่ระดับสูงของสหรัฐฯ ได้โต้แย้งรายงานที่ว่าเตหะรานจะสามารถเข้าถึงทรัพย์สินที่ถูกอายัดหรือรับแพ็คเกจฟื้นฟูมูลค่าหลายพันล้านดอลลาร์ทันทีที่ลงนาม โดยชี้แจงว่าผลประโยชน์เหล่านั้นขึ้นอยู่กับการบรรลุข้อตกลงขั้นสุดท้าย

ไม่มีการเข้าถึงกองทุนล่วงหน้า MoU ระบุถึงกองทุนฟื้นฟูอิหร่านมูลค่า 300,000 ล้านดอลลาร์ แต่ตัวแทนสหรัฐฯ ยืนยันว่าสิ่งนี้ไม่ได้หมายถึงการมีส่วนร่วมทางการเงินโดยตรงจากสหรัฐอเมริกา กองทุนนี้จะได้รับการสนับสนุนจากประเทศในภูมิภาค และจะถูกปล่อยออกมาก็ต่อเมื่อบรรลุข้อตกลงขั้นสุดท้ายเกี่ยวกับโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่านแล้วเท่านั้น

กรอบเวลา 60 วันและสถานะทางนิวเคลียร์ที่เป็นอยู่

กรอบทั้งหมดถูกออกแบบให้เป็นการหยุดยิงชั่วคราว 60 วัน ในช่วงเวลานี้ สหรัฐฯ และอิหร่านจะต้องเจรจา “ข้อตกลงครั้งสุดท้าย” ที่ครอบคลุมประเด็นนิวเคลียร์ที่เหลือ มาตรการคว่ำบาตร และค่าชดเชย หากไม่บรรลุข้อตกลงขั้นสุดท้ายภายใน 60 วัน การหยุดยิงและการเปิดช่องแคบฮอร์มุซอาจสิ้นสุดลง ในระหว่างนี้ อิหร่านตกลงที่จะรักษาสถานะทางนิวเคลียร์ที่เป็นอยู่ — ไม่เสริมสมรรถนะยูเรเนียมเพิ่มเติม และไม่ขยายสิ่งอำนวยความสะดวกนิวเคลียร์ — แต่ไม่ได้สมมติพันธกรณีด้านนิวเคลียร์ใหม่ใดๆ นอกเหนือจากที่อยู่ใน MoU แล้ว บทความแรกของ MoU ยังกำหนดให้ “ยุติการปฏิบัติการทางทหารในทุกแนวรบอย่างถาวรและทันที รวมถึงในเลบานอน” ด้วย

ข้อสรุปสำคัญ

MoU วันที่ 17 มิถุนายน ส่วนใหญ่เป็นการรับรอง 'เส้นสีแดง' ของอิหร่าน: ยูเรเนียมเสริมสมรรถนะยังคงอยู่ในอิหร่านเพื่อการปรับลดความเข้มข้นภายใต้การดูแลของ IAEA, ขีปนาวุธและการป้องกันประเทศถูกกันออกจากการเจรจา, การผ่อนปรนมาตรการคว่ำบาตรน้ำมันเริ่มต้นทันที, และช่องแคบฮอร์มุซจะเปิดอีกครั้งเป็นระยะเวลาทดลอง 60 วัน ข้อตกลงนี้เป็นเพียงกรอบสำหรับเริ่มการเจรจา ไม่ใช่ข้อตกลงยุติคดีครั้งสุดท้าย — ปัญหาที่ยากที่สุด รวมถึงสิทธิในการเสริมสมรรถนะยูเรเนียมในอนาคตของอิหร่านและการยกเลิกมาตรการคว่ำบาตรทั้งหมด ถูกเลื่อนออกไปในอีกไม่กี่สัปดาห์ข้างหน้า