สรุปสถานการณ์: ข้อตกลงหยุดยิงกาซาสั่นคลอน เมื่อเดือนมิถุนายน 2026

ข้อตกลงหยุดยิงในฉนวนกาซาที่มีสหรัฐอเมริกาเป็นตัวกลาง ซึ่งมีผลบังคับใช้ในเดือนตุลาคม 2025 กำลังแตกร้าวในหลายด้าน แทนที่จะเป็นการเปลี่ยนผ่านไปสู่สันติภาพที่มั่นคง สถานการณ์กลับกลายเป็นการเผชิญหน้าที่ตึงเครียด ซึ่งถูกกำหนดโดยคำสั่งขยายดินแดนครั้งใหญ่ของอิสราเอล การเจรจาปลดอาวุธที่ล้มเหลวอย่างสิ้นเชิง และภัยคุกคามของสงครามครั้งใหม่ที่ใกล้เข้ามา นี่คือสถานการณ์ล่าสุด ณ ต้นเดือนมิถุนายน 2026

ทางตันของปัญหา: การปลดอาวุธของฮามาส

การเปลี่ยนผ่านไปสู่ระยะที่สองของแผนหยุดยิง ซึ่งมุ่งเน้นที่การปลดอาวุธของฮามาส การถอนทหารอิสราเอล และการฟื้นฟูบูรณะ ได้หยุดชะงักลงอย่างสิ้นเชิง คณะกรรมการสันติภาพ (Board of Peace) ที่นำโดยสหรัฐฯ ได้ระบุชื่อฮามาสอย่างชัดเจนว่าเป็นอุปสรรคหลัก ในรายงานฉบับแรกต่อคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติ คณะกรรมการระบุว่า "ในขั้นตอนนี้ อุปสรรคหลักต่อการดำเนินการอย่างสมบูรณ์ยังคงเป็นการที่ฮามาสปฏิเสธที่จะยอมรับการปลดอาวุธที่ผ่านการตรวจสอบ การสละอำนาจบังคับควบคุม และการอนุญาตให้มีการเปลี่ยนผ่านอำนาจของพลเรือนอย่างแท้จริงในกาซา"

นายนิโคเลย์ มลาดีนอฟ (Nickolay Mladenov) ผู้แทนระดับสูงของคณะกรรมการสันติภาพประจำกาซา ได้ย้ำหลายครั้งว่าการปลดอาวุธเป็นเรื่อง "ที่ไม่สามารถต่อรองได้" แม้จะมีความพยายามที่จะหารือในรายละเอียด เช่น การรับซื้ออาวุธปืนคืน และอาวุธขนาดเล็กสำหรับกองกำลังรักษากฎหมายในอนาคต แต่ก็ไม่มีความคืบหน้าใดๆ เกิดขึ้น การเจรจาในกรุงไคโรต้องหยุดชะงักลงในช่วงต้นเดือนพฤษภาคม หลังจากที่ฮามาสปฏิเสธข้อเสนอทั้งหมด โดยกองทัพอิสราเอล (IDF) ได้บันทึกการละเมิดข้อตกลงหยุดยิงอย่างน้อย 19 ครั้งของฮามาสระหว่างปลายเดือนเมษายนถึงต้นเดือนพฤษภาคม คณะกรรมการสันติภาพได้ออกคำเตือนอย่างชัดเจนว่า อิสราเอลจะไม่จำเป็นต้องรักษาพันธกรณีตามข้อตกลงหยุดยิงอีกต่อไป หากฮามาสปฏิเสธที่จะปลดอาวุธ

เนทันยาฮูสั่งยึดพื้นที่ 70%

ในการเคลื่อนไหวครั้งสำคัญที่ขัดต่อเจตนารมณ์และเงื่อนไขของข้อตกลงสงบศึกโดยตรง นายเบนจามิน เนทันยาฮู นายกรัฐมนตรีอิสราเอล ประกาศเมื่อวันที่ 28 พฤษภาคมว่า เขาได้สั่งการให้กองกำลังป้องกันอิสราเอล (IDF) ขยายการควบคุมทางทหารเหนือฉนวนกาซาเป็น 70% ของดินแดน เขากล่าวว่า "เรากำลังบีบฮามาสอยู่ ตอนนี้เราควบคุมพื้นที่ 60% ของดินแดนในฉนวนกาซา และคำสั่งของผมคือการเคลื่อนไปสู่การควบคุม 70%" ข้อตกลงหยุดยิงเดิมในเดือนตุลาคม 2025 ได้กำหนดให้อิสราเอลคงกำลังทหารไว้ชั่วคราวบนพื้นที่ประมาณ 53% ของดินแดนหลัง "เส้นสีเหลือง" ที่กำหนดไว้ ทั้งนี้ อิสราเอลได้ขยายพื้นที่การยึดครองของตนออกไปเพียงฝ่ายเดียวแล้วในช่วงหลายเดือนก่อนที่เนทันยาฮูจะออกคำสั่งนี้

เจ้าหน้าที่ของฮามาสประณามคำประกาศนี้ในทันที นายบัสเซม นาอิม (Bassem Naim) โฆษกของกลุ่ม กล่าวว่าเป็นการ "ยกระดับความรุนแรงที่เป็นอันตราย" และเป็น "การละเมิดข้อตกลงทั้งหมดอย่างโจ่งแจ้ง เช่นเดียวกับที่พวกเขาทำเป็นประจำ... ในขณะที่การสังหารและความอดอยากยังคงดำเนินต่อไป" การเคลื่อนไหวนี้ได้เพิ่มความหวาดกลัวในหมู่ชาวกาซาต่อการพลัดถิ่นเพิ่มเติม โดยมีประชาชนกว่า 2 ล้านคนที่ถูกจำกัดให้อยู่ในพื้นที่ชายฝั่งทะเลแคบๆ อยู่แล้ว

คณะกรรมการสันติภาพเปลี่ยนกลยุทธ์เป็น 'แผนบี'

เมื่อเผชิญกับทางตัน คณะกรรมการสันติภาพกำลังเปลี่ยนกลยุทธ์จากการมองหาข้อตกลงที่ครอบคลุมพร้อมกันในทุกด้าน วิธีการใหม่ที่มักเรียกกันว่า "แผนบี" กำลังเป็นรูปเป็นร่างขึ้น แผนนี้จะหลีกเลี่ยงพื้นที่ที่ยังอยู่ภายใต้การควบคุมของฮามาส และเริ่มดำเนินการตามแผนสันติภาพ 20 ข้อของสหรัฐฯ ซึ่งรวมถึงการฟื้นฟูและการปกครองโดยคณะกรรมการเทคโนแครตชุดใหม่ เฉพาะในบางส่วนของกาซาที่อิสราเอลยึดครองอยู่เท่านั้น พื้นที่ที่เหลือซึ่งประชากรส่วนใหญ่ยังคงอาศัยอยู่ จะถูกปล่อยให้อยู่ในสภาวะแขวนลอยอย่างไม่มีกำหนด เมื่อวันที่ 21 พฤษภาคม นายมลาดีนอฟได้เตือนคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติว่า การแบ่งแยกในปัจจุบันมีความเสี่ยงที่จะกลายเป็นเรื่องถาวร โดย "มีผู้คนมากกว่า 2 ล้านคนแออัดอยู่ในพื้นที่น้อยกว่าครึ่งหนึ่งของดินแดน"

ความพยายามทางการทูตครั้งใหม่ และเงาสงครามที่คืบคลานเข้ามา

ในความพยายามทางการทูตครั้งสุดท้าย อียิปต์ กาตาร์ และตุรกี ได้เชิญคณะผู้แทนฮามาสเข้าร่วมการเจรจาครั้งสำคัญในกรุงไคโรในวันพุธที่ 3 มิถุนายน เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นหลังจากที่การเจรจาหลายรอบในเดือนเมษายนและพฤษภาคม รวมถึงการเยือนของนายคาลิล อัล-ฮายา (Khalil Al-Hayya) ผู้นำฮามาสในกาซา ไม่มีความคืบหน้าใดๆ มีรายงานว่าผู้ไกล่เกลี่ยได้นำเสนอข้อเสนอใหม่ที่ปรับปรุงแล้ว แต่เจ้าหน้าที่ฮามาสรายหนึ่งกล่าวว่ากลุ่มยินดีที่จะพิจารณาเฉพาะ "ข้อเสนอที่ทั้งฮามาสและอิสราเอลยอมรับได้"

ในอีกด้านหนึ่ง อิสราเอลกำลังเตรียมการอย่างแข็งขันสำหรับการกลับไปสู่สงครามเต็มรูปแบบ หลังจากความล้มเหลวของการเจรจาในช่วงต้นเดือนพฤษภาคม เจ้าหน้าที่อิสราเอลเริ่มพิจารณาแผนฉุกเฉินสำหรับปฏิบัติการทางทหารครั้งใหญ่ โดยให้เหตุผลว่าฮามาสกำลังใช้ประโยชน์จากช่วงพักทางการทูตเพื่อสร้างขีดความสามารถของตนขึ้นมาใหม่ มีชาวปาเลสไตน์อย่างน้อย 846 คนถูกสังหารในฉนวนกาซานับตั้งแต่ข้อตกลงหยุดยิงในเดือนตุลาคม 2025 มีผลบังคับใช้ ซึ่งตอกย้ำถึงความเปราะบางของมัน

ด้วยการเจรจาที่ถึงทางตันเรื่องการปลดอาวุธ อิสราเอลที่กำลังขยายพื้นที่ทางทหาร และทั้งสองฝ่ายที่เตรียมพร้อมสำหรับสิ่งที่เลวร้ายที่สุด ข้อตกลงหยุดยิงในกาซาจึงอยู่ในภาวะวิกฤตที่สุดนับตั้งแต่เริ่มมีขึ้นเมื่อแปดเดือนก่อน