การโจมตีทางอากาศยามค่ำคืน

นับตั้งแต่กรอบข้อตกลงชั่วคราว 14 ข้อได้รับการลงนามทางอิเล็กทรอนิกส์เมื่อวันอาทิตย์ที่ 15 มิถุนายน IRGC ได้ยิงโดรนโจมตีทางเดียวหลายลำมุ่งเป้าไปที่เรือพาณิชย์ที่เดินทางผ่านช่องแคบฮอร์มุซทุกคืน เจ้าหน้าที่กองทัพสหรัฐฯ ยืนยันว่า IRGC เป็นผู้ลงมือ การยิงเหล่านี้ไม่ใช่แค่สัญลักษณ์ แต่มันคือการระดมยิงด้วยอาวุธจริงที่มุ่งเป้าไปที่เรือสินค้าในจุดคอขวดด้านพลังงานที่สำคัญที่สุดแห่งหนึ่งของโลกโดยตรง

การตอบโต้ของกองทัพสหรัฐฯ

กองกำลัง CENTCOM (กองบัญชาการกลางสหรัฐฯ) ได้สกัดกั้นและทำลายโดรนทุกลำก่อนที่มันจะโจมตีเรือพาณิชย์หรือเรือทหารสหรัฐฯ ได้สำเร็จ กองทัพสหรัฐฯ กำลังประสานงานอย่างจริงจังกับบริษัทเดินเรือเกี่ยวกับขั้นตอนการเดินเรืออย่างปลอดภัย โดยให้คำแนะนำว่าเมื่อใดควรปิดระบบส่งสัญญาณระบุตัวตนอัตโนมัติ (AIS) และวิธีตอบสนองต่อภัยคุกคามจากอิหร่าน เจ้าหน้าที่คนหนึ่งอธิบายว่าการจราจรทางน้ำผ่านช่องแคบนั้น "ไม่ติดขัด" แม้จะมีการระดมยิงโดรนทุกคืนก็ตาม

สถานการณ์การเดินเรือ: การเปิดเส้นทางทางการทูต แต่หยุดนิ่งทางกายภาพ

สถานการณ์ในท้องทะเลนั้นขัดแย้งกันอย่างลึกซึ้ง:

• การเคลื่อนไหวทางการทูต: MOU มีเจตนารมณ์ชัดเจนที่จะเปิดช่องแคบฮอร์มุซอีกครั้งสำหรับการจราจรทั้งหมด หลังจากข้อตกลง เมื่อวันที่ 17 มิถุนายน ศูนย์ข้อมูลทางทะเลร่วม (JMIC) ที่นำโดยสหรัฐฯ ได้ปรับลดระดับภัยคุกคามสำหรับเรือในช่องแคบจาก "รุนแรง" เป็น "มีนัยสำคัญ" อย่างเป็นทางการ
• ความเป็นจริงทางกายภาพ: การจราจรเชิงพาณิชย์ยังคงอยู่ในระดับเศษเสี้ยวของก่อนเกิดสงคราม ณ วันที่ 8 มิถุนายน มีเรือข้ามผ่านประมาณ 10 ลำต่อวัน เทียบกับปกติที่ 95 ลำ ซึ่งคิดเป็นประมาณ 11% ของปริมาณปกติ โดยช่องแคบถูกปิดอย่างมีประสิทธิภาพมานานกว่า 100 วันนับตั้งแต่สงครามเริ่มขึ้นเมื่อวันที่ 28 กุมภาพันธ์
• ความระมัดระวังของอุตสาหกรรม: ซีอีโอบริษัทเรือบรรทุกน้ำมันแสดงความหวังว่าการเดินเรือจะกลับมาคึกคักได้อย่างรวดเร็วหากสถานการณ์ความปลอดภัยมีเสถียรภาพ แต่ข้อมูลจากบริการติดตามเรือแสดงให้เห็นว่าไม่มีการจราจรเพิ่มขึ้นเลยสามวันหลังประกาศข้อตกลง เนื่องจากบริษัทเดินเรือและผู้รับประกันภัยใช้แนวทาง "รอดูสถานการณ์"

เนื้อหาใน MOU จริงๆ แล้วมีอะไรบ้าง

ร่าง MOU ที่หลายสำนักข่าวได้รับมานั้น เผยให้เห็นกรอบข้อตกลงชั่วคราว 14 ข้อ ไม่ใช่ข้อตกลงสันติภาพฉบับสมบูรณ์ ประธานาธิบดีทรัมป์, รองประธานาธิบดีแวนซ์ และหัวหน้าผู้แทนเจรจาของอิหร่านซึ่งเป็นประธานรัฐสภา โมฮัมหมัด บาเกอร์ กาลิบาฟ ลงนามในเอกสารนี้ทางดิจิทัล ข้อกำหนดสำคัญประกอบด้วย:

• การยุติความเป็นปรปักษ์ 60 วันในทุกสมรภูมิ รวมถึงเลบานอน
• พันธกรณีของอิหร่านในการเปิดช่องแคบฮอร์มุซอีกครั้งและขจัดอุปสรรค เช่น ทุ่นระเบิด เพื่อฟื้นฟูการจราจรกลับสู่ระดับก่อนสงครามภายใน 30 วัน
• พันธกรณีของสหรัฐฯ ในการยกเลิกการปิดล้อมทางทะเลต่อท่าเรือของอิหร่าน
• การผ่านช่องแคบโดยไม่ต้องเสียค่าธรรมเนียมเป็นเวลา 60 วัน แม้ว่าจะไม่ได้ตัดความเป็นไปได้ในการเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในอนาคต
• มาตรฐานขั้นต่ำใหม่สำหรับการเจือจางยูเรเนียมเสริมสมรรถนะสูงของอิหร่าน
• ข้อกำหนดเพื่อรับรองบูรณภาพแห่งดินแดนของเลบานอน
• สหรัฐฯ จะดำเนินการยกเว้น แต่ไม่ใช่การถอดถอนอย่างถาวร ซึ่งมาตรการคว่ำบาตรบางอย่างเมื่อข้อตกลงได้รับการลงนาม
• อิหร่านจะได้รับสิทธิ์เข้าถึงสินทรัพย์ที่ถูกอายัดมูลค่าหลายพันล้านดอลลาร์ และการผ่อนคลายมาตรการคว่ำบาตรต่อการขายน้ำมันและปิโตรเคมี โดยมีเงื่อนไขว่าต้องทำตามข้อตกลง
• แนวทางสู่การเจรจานิวเคลียร์ติดตามผลเป็นเวลา 60 วัน

พิธีการอย่างเป็นทางการมีกำหนดวันที่ 19 มิถุนายน ณ กรุงเจนีวา โดยมีปากีสถานเป็นเจ้าภาพในฐานะคนกลาง รองประธานาธิบดีแวนซ์และประธานรัฐสภากาลิบาฟคาดว่าจะเป็นผู้ลงนามด้วยตนเอง หลังจากนั้น อับบาส อารักชี รัฐมนตรีต่างประเทศอิหร่านกล่าวว่าการเจรจานิวเคลียร์โดยตรงจะเริ่มขึ้น

ทำไม IRGC ยังคงโจมตี?

จนถึงรายงานล่าสุด ทั้งรัฐบาลสหรัฐฯ และอิหร่านยังไม่ได้ให้คำอธิบายอย่างเป็นทางการ นักวิเคราะห์และรายงานข่าวต่างพุ่งประเด็นไปที่สองทฤษฎีที่แข่งขันกัน :

• การจงใจขัดขืน: กลุ่มหัวรุนแรงภายใน IRGC อาจกำลังพยายามบ่อนทำลายช่องทางทางการทูตก่อนถึงเจนีวา เพื่อส่งสัญญาณว่าพวกเขาจะไม่ยอมรับข้อตกลงที่ต่อรองโดยรัฐบาลพลเรือนของอิหร่าน IRGC มีประวัติการทำตัวเป็นรัฐซ้อนรัฐมาอย่างยาวนาน และในวันที่ 14 มิถุนายน หนึ่งวันก่อนการลงนามทางดิจิทัล IRGC ได้กระจายเสียงคำเตือนทางวิทยุทางทะเลสั่งให้เรือทุกลำ "งดการเคลื่อนไหวใดๆ ในช่องแคบฮอร์มุซโดยเด็ดขาดจนกว่าจะมีประกาศเพิ่มเติม"
• ความล้มเหลวของสายการบังคับบัญชา: หน่วยรบภาคสนามของ IRGC ที่มีการกระจายอำนาจ อาจไม่ได้รับคำสั่งให้ยุติการโจมตีทันเวลา หรือโครงสร้างการบังคับบัญชาภายในเกิดความระส่ำระสาย มีรายงานว่า ทั้งผู้บัญชาการทหารเรือ IRGC ผู้ที่ออกคำสั่งปิดช่องแคบคนแรกและผู้ที่มาดำรงตำแหน่งแทน ถูกสังหารในการโจมตีของอิสราเอลและสหรัฐฯ ส่งผลให้การปฏิบัติการในภูมิภาคขาดผู้บัญชาการสูงสุดที่ได้รับการยืนยัน

ไม่มีเจ้าหน้าที่คนใดที่ได้รับการเปิดเผยชื่อยืนยันสมมติฐานใดเลย ความคลุมเครือนี้เองคือปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญ หากการโจมตีด้วยโดรนยังคงดำเนินต่อไปหลังพิธีลงนามที่เจนีวา มันจะสนับสนุนทฤษฎีการจงใจขัดขืนของ IRGC อย่างมาก และทำให้เกิดข้อกังขาว่าผู้นำทางการเมืองของอิหร่านสามารถบังคับใช้ข้อตกลงได้อย่างเต็มที่หรือไม่

การโจมตีทางอากาศยามค่ำคืน

นับตั้งแต่กรอบข้อตกลงชั่วคราว 14 ข้อได้รับการลงนามทางอิเล็กทรอนิกส์เมื่อวันอาทิตย์ที่ 15 มิถุนายน IRGC ได้ยิงโดรนโจมตีทางเดียวหลายลำมุ่งเป้าไปที่เรือพาณิชย์ที่เดินทางผ่านช่องแคบฮอร์มุซทุกคืน เจ้าหน้าที่กองทัพสหรัฐฯ ยืนยันว่า IRGC เป็นผู้ลงมือ การยิงเหล่านี้ไม่ใช่แค่สัญลักษณ์ แต่มันคือการระดมยิงด้วยอาวุธจริงที่มุ่งเป้าไปที่เรือสินค้าในจุดคอขวดด้านพลังงานที่สำคัญที่สุดแห่งหนึ่งของโลกโดยตรง

การตอบโต้ของกองทัพสหรัฐฯ

กองกำลัง CENTCOM (กองบัญชาการกลางสหรัฐฯ) ได้สกัดกั้นและทำลายโดรนทุกลำก่อนที่มันจะโจมตีเรือพาณิชย์หรือเรือทหารสหรัฐฯ ได้สำเร็จ กองทัพสหรัฐฯ กำลังประสานงานอย่างจริงจังกับบริษัทเดินเรือเกี่ยวกับขั้นตอนการเดินเรืออย่างปลอดภัย โดยให้คำแนะนำว่าเมื่อใดควรปิดระบบส่งสัญญาณระบุตัวตนอัตโนมัติ (AIS) และวิธีตอบสนองต่อภัยคุกคามจากอิหร่าน เจ้าหน้าที่คนหนึ่งอธิบายว่าการจราจรทางน้ำผ่านช่องแคบนั้น "ไม่ติดขัด" แม้จะมีการระดมยิงโดรนทุกคืนก็ตาม

สถานการณ์การเดินเรือ: การเปิดเส้นทางทางการทูต แต่หยุดนิ่งทางกายภาพ

สถานการณ์ในท้องทะเลนั้นขัดแย้งกันอย่างลึกซึ้ง:

• การเคลื่อนไหวทางการทูต: MOU มีเจตนารมณ์ชัดเจนที่จะเปิดช่องแคบฮอร์มุซอีกครั้งสำหรับการจราจรทั้งหมด หลังจากข้อตกลง เมื่อวันที่ 17 มิถุนายน ศูนย์ข้อมูลทางทะเลร่วม (JMIC) ที่นำโดยสหรัฐฯ ได้ปรับลดระดับภัยคุกคามสำหรับเรือในช่องแคบจาก "รุนแรง" เป็น "มีนัยสำคัญ" อย่างเป็นทางการ
• ความเป็นจริงทางกายภาพ: การจราจรเชิงพาณิชย์ยังคงอยู่ในระดับเศษเสี้ยวของก่อนเกิดสงคราม ณ วันที่ 8 มิถุนายน มีเรือข้ามผ่านประมาณ 10 ลำต่อวัน เทียบกับปกติที่ 95 ลำ ซึ่งคิดเป็นประมาณ 11% ของปริมาณปกติ โดยช่องแคบถูกปิดอย่างมีประสิทธิภาพมานานกว่า 100 วันนับตั้งแต่สงครามเริ่มขึ้นเมื่อวันที่ 28 กุมภาพันธ์
• ความระมัดระวังของอุตสาหกรรม: ซีอีโอบริษัทเรือบรรทุกน้ำมันแสดงความหวังว่าการเดินเรือจะกลับมาคึกคักได้อย่างรวดเร็วหากสถานการณ์ความปลอดภัยมีเสถียรภาพ แต่ข้อมูลจากบริการติดตามเรือแสดงให้เห็นว่าไม่มีการจราจรเพิ่มขึ้นเลยสามวันหลังประกาศข้อตกลง เนื่องจากบริษัทเดินเรือและผู้รับประกันภัยใช้แนวทาง "รอดูสถานการณ์"

เนื้อหาใน MOU จริงๆ แล้วมีอะไรบ้าง

ร่าง MOU ที่หลายสำนักข่าวได้รับมานั้น เผยให้เห็นกรอบข้อตกลงชั่วคราว 14 ข้อ ไม่ใช่ข้อตกลงสันติภาพฉบับสมบูรณ์ ประธานาธิบดีทรัมป์, รองประธานาธิบดีแวนซ์ และหัวหน้าผู้แทนเจรจาของอิหร่านซึ่งเป็นประธานรัฐสภา โมฮัมหมัด บาเกอร์ กาลิบาฟ ลงนามในเอกสารนี้ทางดิจิทัล ข้อกำหนดสำคัญประกอบด้วย:

• การยุติความเป็นปรปักษ์ 60 วันในทุกสมรภูมิ รวมถึงเลบานอน
• พันธกรณีของอิหร่านในการเปิดช่องแคบฮอร์มุซอีกครั้งและขจัดอุปสรรค เช่น ทุ่นระเบิด เพื่อฟื้นฟูการจราจรกลับสู่ระดับก่อนสงครามภายใน 30 วัน
• พันธกรณีของสหรัฐฯ ในการยกเลิกการปิดล้อมทางทะเลต่อท่าเรือของอิหร่าน
• การผ่านช่องแคบโดยไม่ต้องเสียค่าธรรมเนียมเป็นเวลา 60 วัน แม้ว่าจะไม่ได้ตัดความเป็นไปได้ในการเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในอนาคต
• มาตรฐานขั้นต่ำใหม่สำหรับการเจือจางยูเรเนียมเสริมสมรรถนะสูงของอิหร่าน
• ข้อกำหนดเพื่อรับรองบูรณภาพแห่งดินแดนของเลบานอน
• สหรัฐฯ จะดำเนินการยกเว้น แต่ไม่ใช่การถอดถอนอย่างถาวร ซึ่งมาตรการคว่ำบาตรบางอย่างเมื่อข้อตกลงได้รับการลงนาม
• อิหร่านจะได้รับสิทธิ์เข้าถึงสินทรัพย์ที่ถูกอายัดมูลค่าหลายพันล้านดอลลาร์ และการผ่อนคลายมาตรการคว่ำบาตรต่อการขายน้ำมันและปิโตรเคมี โดยมีเงื่อนไขว่าต้องทำตามข้อตกลง
• แนวทางสู่การเจรจานิวเคลียร์ติดตามผลเป็นเวลา 60 วัน

พิธีการอย่างเป็นทางการมีกำหนดวันที่ 19 มิถุนายน ณ กรุงเจนีวา โดยมีปากีสถานเป็นเจ้าภาพในฐานะคนกลาง รองประธานาธิบดีแวนซ์และประธานรัฐสภากาลิบาฟคาดว่าจะเป็นผู้ลงนามด้วยตนเอง หลังจากนั้น อับบาส อารักชี รัฐมนตรีต่างประเทศอิหร่านกล่าวว่าการเจรจานิวเคลียร์โดยตรงจะเริ่มขึ้น

ทำไม IRGC ยังคงโจมตี?

จนถึงรายงานล่าสุด ทั้งรัฐบาลสหรัฐฯ และอิหร่านยังไม่ได้ให้คำอธิบายอย่างเป็นทางการ นักวิเคราะห์และรายงานข่าวต่างพุ่งประเด็นไปที่สองทฤษฎีที่แข่งขันกัน :

• การจงใจขัดขืน: กลุ่มหัวรุนแรงภายใน IRGC อาจกำลังพยายามบ่อนทำลายช่องทางทางการทูตก่อนถึงเจนีวา เพื่อส่งสัญญาณว่าพวกเขาจะไม่ยอมรับข้อตกลงที่ต่อรองโดยรัฐบาลพลเรือนของอิหร่าน IRGC มีประวัติการทำตัวเป็นรัฐซ้อนรัฐมาอย่างยาวนาน และในวันที่ 14 มิถุนายน หนึ่งวันก่อนการลงนามทางดิจิทัล IRGC ได้กระจายเสียงคำเตือนทางวิทยุทางทะเลสั่งให้เรือทุกลำ "งดการเคลื่อนไหวใดๆ ในช่องแคบฮอร์มุซโดยเด็ดขาดจนกว่าจะมีประกาศเพิ่มเติม"
• ความล้มเหลวของสายการบังคับบัญชา: หน่วยรบภาคสนามของ IRGC ที่มีการกระจายอำนาจ อาจไม่ได้รับคำสั่งให้ยุติการโจมตีทันเวลา หรือโครงสร้างการบังคับบัญชาภายในเกิดความระส่ำระสาย มีรายงานว่า ทั้งผู้บัญชาการทหารเรือ IRGC ผู้ที่ออกคำสั่งปิดช่องแคบคนแรกและผู้ที่มาดำรงตำแหน่งแทน ถูกสังหารในการโจมตีของอิสราเอลและสหรัฐฯ ส่งผลให้การปฏิบัติการในภูมิภาคขาดผู้บัญชาการสูงสุดที่ได้รับการยืนยัน

ไม่มีเจ้าหน้าที่คนใดที่ได้รับการเปิดเผยชื่อยืนยันสมมติฐานใดเลย ความคลุมเครือนี้เองคือปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญ หากการโจมตีด้วยโดรนยังคงดำเนินต่อไปหลังพิธีลงนามที่เจนีวา มันจะสนับสนุนทฤษฎีการจงใจขัดขืนของ IRGC อย่างมาก และทำให้เกิดข้อกังขาว่าผู้นำทางการเมืองของอิหร่านสามารถบังคับใช้ข้อตกลงได้อย่างเต็มที่หรือไม่