ทำไมแม่น้ำดานูบลดฮวบจน Paks เกือบปิดฉุกเฉิน และ Cernavodă ต้องหยุดเตาปฏิกรณ์ทั้งสองเครื่อง

ระดับน้ำในแม่น้ำดานูบที่ลดลงสู่ระดับต่ำสุดเป็นประวัติการณ์ได้เปลี่ยน “น้ำหล่อเย็น” ให้กลายเป็นคอขวดของโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ในยุโรปกลางและยุโรปตะวันออกเฉียงใต้

ที่ฮังการี โรงไฟฟ้า Paks เข้าใกล้จุดหยุดทำงานอัตโนมัติ ขณะที่โรมาเนียต้องปลดโรงไฟฟ้า Cernavodă ออกจากระบบไฟฟ้าทั้งหมด เหตุการณ์นี้ไม่ได้เกิดจากเชื้อเพลิงขาดแคลนหรือเตาปฏิกรณ์เสียหาย แต่เกิดจากวิกฤตน้ำที่รุนแรงขึ้นพร้อมกับคลื่นความร้อน ซึ่งทำให้ความต้องการใช้ไฟฟ้าเพื่อทำความเย็นเพิ่มขึ้น

Paks เหลือระยะปลอดภัยเพียงไม่กี่เซนติเมตร

Paks ใช้น้ำจากแม่น้ำดานูบเพื่อหล่อเย็นเตาปฏิกรณ์และอุปกรณ์สำคัญต่าง ๆ เมื่อระดับน้ำลดลงต่อเนื่อง ระบบดูดน้ำอาจไม่สามารถรักษาสภาวะที่จำเป็นต่อการเดินเครื่องอย่างปลอดภัยได้ แม้เตาปฏิกรณ์จะหยุดผลิตไฟฟ้าแล้ว โรงไฟฟ้าก็ยังต้องใช้น้ำเพื่อระบายความร้อนที่เหลืออยู่ ดังนั้นการหยุดเครื่องจึงไม่ได้ทำให้ความจำเป็นด้านการหล่อเย็นหมดไปทันที

รายงานเมื่อวันที่ 17 สิงหาคมระบุว่า Paks อยู่สูงกว่าระดับที่จะทำให้ระบบหยุดอัตโนมัติเพียง 9 เซนติเมตร แหล่งข่าวเฉพาะทางแห่งหนึ่งรายงานว่าเหลือกังหันที่ทำงานอยู่เพียง 1 เครื่องจากทั้งหมด 8 เครื่อง และกำลังผลิตลดลงเหลือราว 10% ของกำลังปกติ 2 GW อย่างไรก็ตาม ตัวเลข 480 MW และรายละเอียดเรื่องกังหัน 8 เครื่องยังไม่ได้รับการยืนยันอย่างเป็นอิสระจากแหล่งข้อมูลที่มีความน่าเชื่อถือสูงกว่าในชุดข้อมูลนี้ จึงควรมองว่าเป็นตัวเลขตามรายงาน ณ เวลานั้น ไม่ใช่ตัวเลขที่ทุกแหล่งยืนยันตรงกัน

รัฐบาลฮังการีขอให้ครัวเรือนและภาคธุรกิจประหยัดไฟเพื่อลดแรงกดดันต่อระบบไฟฟ้า พร้อมพยายามบริหารจัดการการไหลของน้ำและรักษาสภาพบริเวณจุดรับน้ำของ Paks ก่อนฝนที่คาดว่าจะตกในพื้นที่ต้นน้ำ ประเด็นสำคัญคือปริมาณน้ำจากลุ่มน้ำตอนบนและมาตรการควบคุมการไหลจะช่วยยกระดับน้ำดานูบได้เร็วพอหรือไม่ หากระดับน้ำยังลดลงต่อไป โรงไฟฟ้าจะต้องหยุดเดินเครื่องเพิ่มเติม

ต่อมาฝนช่วยให้แนวโน้มการเดินเครื่องดีขึ้น โดยฮังการีคาดว่าจะเปิดกังหันของ Paks กลับมาได้ 1 เครื่องเมื่อระดับน้ำเพิ่มขึ้น แต่คำเตือนระบุว่าการฟื้นตัวอาจเป็นเพียงชั่วคราว หากไม่มีฝนตกต่อเนื่อง นั่นหมายความว่าโรงไฟฟ้าสามารถทยอยกลับมาเดินเครื่องได้เมื่อสภาพอุทกวิทยาดีขึ้น แต่ยังไม่ได้แก้ปัญหาพื้นฐาน นั่นคือการพึ่งพาแม่น้ำสายเดียวเป็นแหล่งน้ำหล่อเย็น

Cernavodă หยุดเตาปฏิกรณ์ทั้งสองเครื่อง

ที่โรมาเนีย เตาปฏิกรณ์ทั้งสองเครื่องของ Cernavodă มีกำลังผลิตเครื่องละประมาณ 706 MW ก่อนหน้านี้เตาปฏิกรณ์เครื่องที่ 1 ถูกหยุดไปแล้ว ส่วนเครื่องที่ 2 ถูกปลดออกจากระบบไฟฟ้าเมื่อระดับน้ำดานูบลดลงต่อเนื่อง ส่งผลให้โรงไฟฟ้าขนาดรวม 1,400 MW หยุดทำงานทั้งหมด นับเป็นครั้งแรกตั้งแต่ปี 2003 ที่ภัยแล้งทำให้โรงไฟฟ้าแห่งนี้หยุดเดินเครื่องอย่างสมบูรณ์ ตามรายงานที่มีอยู่

โดยปกติ Cernavodă ผลิตไฟฟ้าประมาณหนึ่งในห้าของโรมาเนีย การหยุดพร้อมกันของเตาปฏิกรณ์ทั้งสองเครื่องจึงทำให้ประเทศสูญเสียแหล่งไฟฟ้าฐานขนาดใหญ่ในช่วงที่ระบบไฟฟ้ากำลังเผชิญแรงกดดัน โรมาเนียยังประกาศภาวะฉุกเฉินด้านพลังงานในเดือนสิงหาคม และขอให้ประชาชนกับภาคธุรกิจลดการใช้ไฟฟ้าโดยสมัครใจ

ทางการพยายามใช้มาตรการพิเศษเพื่อดึงน้ำเข้าสู่บริเวณจุดรับน้ำของโรงไฟฟ้า โดยมีรายงานถึงการใช้วัตถุระเบิดทำลายสิ่งกีดขวางใต้น้ำ การขุดลอกท้องแม่น้ำ และการจมเรือบรรทุกหินเพื่อเปลี่ยนทิศทางการไหลของน้ำ มาตรการเหล่านี้อาจช่วยซื้อเวลาได้ แต่ไม่สามารถทดแทนแหล่งน้ำหล่อเย็นที่มั่นคง การกลับมาเดินเครื่องยังต้องรอให้ระดับน้ำและอัตราการไหลฟื้นตัวจนเพียงพอต่อเงื่อนไขความปลอดภัย

ทำไมคลื่นความร้อนจึงทำให้ความเสี่ยงรุนแรงขึ้น

คลื่นความร้อนกดดันระบบไฟฟ้าจากสองด้านพร้อมกัน อุณหภูมิสูงทำให้ผู้คนและธุรกิจใช้ไฟฟ้ามากขึ้น โดยเฉพาะเครื่องปรับอากาศ ขณะที่ภัยแล้งทำให้มีน้ำสำหรับหล่อเย็นโรงไฟฟ้าน้อยลง เมื่อน้ำในแม่น้ำมีทั้งปริมาณลดลงและอุณหภูมิสูงขึ้น โรงไฟฟ้าอาจต้องลดกำลังผลิต หรือจำกัดการปล่อยน้ำอุ่นกลับสู่สิ่งแวดล้อม

ศูนย์ Copernicus ระบุว่า ภัยแล้งที่เลวร้ายลงในเดือนกรกฎาคมและสิงหาคมทำให้แม่น้ำสายสำคัญของยุโรป ได้แก่ ลัวร์ โป ไรน์ และดานูบ ลดลงสู่ระดับต่ำสุดเป็นประวัติการณ์ในเดือนสิงหาคม แม่น้ำเหล่านี้ไม่ได้มีบทบาทแค่ในการหล่อเย็นโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ แต่ยังรองรับการผลิตไฟฟ้าพลังน้ำ การขนส่งสินค้า และกิจกรรมอุตสาหกรรมด้วย

ดังนั้นแรงกระแทกจากสภาพภูมิอากาศครั้งเดียวจึงสร้างแรงกดดันหลายชั้นให้ระบบพลังงานพร้อมกัน ทั้งอุปทานไฟฟ้าที่ลดลง ความต้องการใช้ไฟฟ้าที่เพิ่มขึ้น การขนส่งเชื้อเพลิงและสินค้าเชิงพาณิชย์ที่ติดขัด และต้นทุนทางเศรษฐกิจที่สูงขึ้น

ผลกระทบไม่ได้จำกัดอยู่แค่ฮังการีกับโรมาเนีย

โรงไฟฟ้านิวเคลียร์ในฝรั่งเศสก็ได้รับผลกระทบจากอุณหภูมิแม่น้ำที่สูงขึ้นและปริมาณน้ำที่ลดลงเช่นกัน การวิเคราะห์ของ ICIS ซึ่งอยู่ในชุดแหล่งข้อมูล ประเมินว่ากำลังผลิตนิวเคลียร์ราว 7 GW ในฝรั่งเศส ฮังการี และโรมาเนียอยู่นอกระบบ เนื่องจากความร้อนที่ยืดเยื้อและระดับน้ำในแม่น้ำผิดปกติ โดยฝรั่งเศสคิดเป็นประมาณ 5 GW ของตัวเลขดังกล่าว ตัวเลขนี้เป็นการวิเคราะห์ตลาด ไม่ใช่สถิติทางการชุดเดียวของทั้งยุโรป

พลังน้ำก็ได้รับผลกระทบเมื่อปริมาณการไหลของแม่น้ำลดลง ขณะเดียวกัน ระดับน้ำต่ำในแม่น้ำดานูบและไรน์ทำให้เรือต้องลดน้ำหนักบรรทุก กระทบการขนส่งสินค้าและรายได้ของภาคธุรกิจ CNBC รายงานการประเมินจาก Triodos ว่าความเสียหายทางเศรษฐกิจของสหภาพยุโรปจากการหยุดชะงักที่เกี่ยวข้องกับความร้อนอาจสูงถึง 180,000 ล้านยูโร หรือราว 1% ของ GDP อย่างไรก็ดี นี่เป็นการคาดการณ์ขององค์กรที่ถูกอ้างถึง ไม่ใช่ตัวเลขความเสียหายที่ได้รับการยืนยันแล้ว

บทเรียนด้านความมั่นคงทางพลังงานและน้ำ

กรณีของ Paks และ Cernavodă ชี้ให้เห็นว่าน้ำควรถูกมองเป็นปัจจัยนำเข้าที่จำเป็นของระบบไฟฟ้า เช่นเดียวกับเชื้อเพลิง สายส่ง และกำลังผลิต แม้โรงไฟฟ้านิวเคลียร์จะให้ไฟฟ้าที่มีเสถียรภาพ แต่โรงไฟฟ้าที่ตั้งอยู่ริมแม่น้ำยังต้องพึ่งพาระดับน้ำ อัตราการไหล และอุณหภูมิของแม่น้ำเพื่อเดินเครื่องอย่างปลอดภัย

เมื่อคลื่นความร้อนและภัยแล้งเกิดขึ้นพร้อมกัน ความเสี่ยงจะไม่จำกัดอยู่ที่โรงไฟฟ้าแห่งใดแห่งหนึ่ง นิวเคลียร์และพลังน้ำอาจผลิตไฟฟ้าได้น้อยลงในเวลาเดียวกับที่ความต้องการใช้ไฟฟ้าเพื่อทำความเย็นพุ่งขึ้น ขณะที่การขนส่งทางน้ำก็ได้รับผลกระทบ ทำให้การนำเชื้อเพลิงและสินค้าเข้าสู่ตลาดทำได้ยากขึ้น

วิกฤตแม่น้ำดานูบจึงเป็นสัญญาณเตือนถึงความสามารถในการรับมือของโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานต่อสภาพภูมิอากาศที่ผันผวน ฝนอาจช่วยให้ Paks กลับมาผลิตไฟฟ้าได้บางส่วน แต่ฝนเพียงฤดูเดียวไม่อาจขจัดความเสี่ยงระยะยาวของโรงไฟฟ้าที่ต้องพึ่งพาแม่น้ำ ซึ่งกำลังเผชิญแรงกดดันมากขึ้นเรื่อย ๆ