เวียดนามเร่งเครื่องการค้าในปี 2026: EVFTA ดันยอดส่งออก ขณะที่ SMEs ยังติดช่องว่างการใช้สิทธิ

รองนายกรัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรมและการค้า เหงียน ซิงห์ ญัต เติน ระบุว่า มูลค่าการค้ารวมของเวียดนามอาจทะลุ 1 ล้านล้านดอลลาร์ตลอดทั้งปี หากการใช้ประโยชน์จากความตกลงการค้าเสรี (FTA) รุ่นใหม่ยังช่วยหนุนการส่งออกต่อเนื่อง อย่างไรก็ตาม ตัวเลขดังกล่าวยังเป็นเพียงการคาดการณ์ และต้องอาศัยการเติบโตที่แข็งแกร่งในช่วงครึ่งหลังของปี

เศรษฐกิจโตแรง แต่เป้าหมายยังห่างกัน

ผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ หรือ GDP ของเวียดนามขยายตัว 8.18% เมื่อเทียบกับปีก่อนในช่วง 6 เดือนแรกของปี 2026 ขณะที่ไตรมาส 2 เติบโต 8.39% ซึ่งเป็นอัตราสูงสุดของไตรมาส 2 นับตั้งแต่ปี 2011 ส่วนไตรมาสแรกขยายตัว 7.83%

รัฐบาลเวียดนามตั้งเป้า GDP เติบโต 10% ในปี 2026 ตามนโยบายของนายกรัฐมนตรี ฝ่าม มิงห์ จิ๋ง ขณะที่ธนาคารโลกประเมินการเติบโตไว้ที่ 6.8% โดยให้เหตุผลว่าแรงกระทบจากราคาน้ำมันและสถานการณ์ในตะวันออกกลางอาจกดดันอุปสงค์โลก อัตราการเติบโตจริงในครึ่งปีแรกจึงอยู่ระหว่างเป้าหมายเชิงรุกของรัฐบาลกับประมาณการที่ระมัดระวังมากกว่าของธนาคารโลก

ตัวเลขการค้าทะยาน แต่ครึ่งปีแรกยังขาดดุลโดยรวม

• ครึ่งแรกของปี 2026: มูลค่าการนำเข้าและส่งออกสินค้ารวมอยู่ที่ 549,690 ล้านดอลลาร์ เพิ่มขึ้น 27.1% จากปีก่อน
• มกราคม–กรกฎาคม 2026: มูลค่าการค้ารวมอยู่ที่ประมาณ 659,000 ล้านดอลลาร์ เพิ่มขึ้น 28% จากช่วงเดียวกันของปี 2025
• ดุลการค้าโดยรวม: เวียดนามขาดดุล 16,650 ล้านดอลลาร์ในช่วงครึ่งแรกของปี โดยการนำเข้าที่เพิ่มขึ้นส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับเครื่องจักร วัตถุดิบ และปัจจัยการผลิต มากกว่าสินค้าอุปโภคบริโภค

จุดนี้มีความสำคัญต่อการอ่านตัวเลข เพราะการขาดดุลโดยรวมของเวียดนามไม่ได้ขัดแย้งกับการเกินดุลกับตลาดใดตลาดหนึ่ง ดุลการค้ากับสหภาพยุโรปเป็นตัวเลขเฉพาะความสัมพันธ์ระหว่างเวียดนามกับ EU ไม่ใช่ดุลการค้ารวมของประเทศ

EVFTA ผ่าน 6 ปี ผลักการค้าเวียดนาม–EU สู่ระดับใหม่

ความตกลงการค้าเสรีเวียดนาม–สหภาพยุโรป หรือ EVFTA มีผลบังคับใช้เมื่อวันที่ 1 สิงหาคม 2020 หลังดำเนินมา 6 ปี ข้อตกลงนี้ได้เปลี่ยนความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจระหว่างสองฝ่ายอย่างมีนัยสำคัญ

ตัวเลขสะท้อนผลลัพธ์ได้ชัดเจน:

• การค้าสะสมระหว่างเวียดนามกับ EU ตั้งแต่ปี 1995 ถึงเดือนมิถุนายน 2026 ทะลุ 900,000 ล้านดอลลาร์ โดย 383,800 ล้านดอลลาร์ หรือ 42.6% เกิดขึ้นในช่วง 6 ปีหลัง EVFTA มีผลบังคับใช้
• ในครึ่งแรกของปี 2026 การค้าทวิภาคีอยู่ที่ 41,400–41,700 ล้านดอลลาร์ เวียดนามส่งออกไป EU 31,800 ล้านดอลลาร์ และนำเข้าจาก EU 9,700–9,900 ล้านดอลลาร์ ส่งผลให้เวียดนามเกินดุลกับ EU ราว 22,000 ล้านดอลลาร์
• มูลค่าการเกินดุลกับ EU ในเวลาเพียง 6 เดือนสูงกว่าดุลเกินดุลทั้งปี 2019 ซึ่งอยู่ที่ 21,700 ล้านดอลลาร์ ก่อน EVFTA มีผลบังคับใช้
• ในช่วง 5 เดือนแรกของปี 2026 เวียดนามส่งออกไป EU 25,780 ล้านดอลลาร์ เพิ่มขึ้น 13.3% ทำให้ EU เป็นตลาดที่เวียดนามเกินดุลมากที่สุด
• อัตราการใช้ใบรับรองถิ่นกำเนิดสินค้า หรือ C/O แบบได้รับสิทธิพิเศษภายใต้ EVFTA เพิ่มจาก 14.8% ในปีแรกเป็น 35.1% ในปี 2024

ข้อมูลจาก EuroCham ยังระบุว่า ธุรกิจยุโรป 68% มีส่วนเกี่ยวข้องกับการค้าระหว่างเวียดนามกับ EU สะท้อนว่า EVFTA ไม่ได้เป็นเพียงข้อตกลงลดภาษี แต่กำลังเชื่อมโยงธุรกิจเวียดนามเข้ากับห่วงโซ่มูลค่าของยุโรปมากขึ้น

FTA หนุนการส่งออกเกือบ 100,000 ล้านดอลลาร์

ภายในเดือนกรกฎาคม 2026 หน่วยงานที่เกี่ยวข้องออกใบรับรองถิ่นกำเนิดสินค้าภายใต้ FTA มากกว่า 1.2 ล้านฉบับ ครอบคลุมสินค้าส่งออกมูลค่าเกือบ 100,000 ล้านดอลลาร์ หรือคิดเป็น 28% ของมูลค่าการส่งออกทั้งหมดของเวียดนาม

FTA บางฉบับมีอัตราการใช้สิทธิภาษีพิเศษอยู่ที่ 30–50% เวียดนามได้สรุปและดำเนินการ FTA แล้ว 17 ฉบับ และเพิ่งเสร็จสิ้นการเจรจากับสมาคมการค้าเสรีแห่งยุโรป หรือ EFTA

ในช่วงปี 2016–2025 มูลค่าการค้ารวมของเวียดนามเพิ่มขึ้น 2.7 เท่า จาก 176,000 ล้านดอลลาร์เป็น 475,000 ล้านดอลลาร์ ข้อตกลงสำคัญอย่าง CPTPP และ RCEP รวมถึงข้อตกลงทวิภาคีกับประเทศสมาชิกอาเซียน อินเดีย ออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ เกาหลีใต้ และญี่ปุ่น ช่วยให้เวียดนามกระจายตลาดส่งออกและปรับห่วงโซ่อุปทานไปสู่การผลิตสินค้ามูลค่าสูงและสินค้าแปรรูปมากขึ้น

ช่องว่างการใช้สิทธิ FTA: บริษัทใหญ่เดินหน้า SMEs ยังตามไม่ทัน

แม้เวียดนามจะมีเครือข่าย FTA ครอบคลุมตลาดจำนวนมาก แต่ธุรกิจส่งออกที่ใช้สิทธิภาษีพิเศษจากข้อตกลงเหล่านี้ยังมีเพียงประมาณ 30–40% นั่นหมายความว่าแรงจูงใจด้านภาษีอีกราว 60–70% ยังไม่ได้ถูกนำมาใช้เต็มศักยภาพ

อุปสรรคสำคัญที่ SMEs ต้องเผชิญ ได้แก่:

• พึ่งพาตลาดขนาดใหญ่อย่างสหรัฐฯ และจีนมากเกินไป
• มีสัดส่วนวัตถุดิบภายในประเทศต่ำ ทำให้ต้องนำเข้าปัจจัยการผลิตจำนวนมาก และปฏิบัติตามกฎว่าด้วยถิ่นกำเนิดสินค้าได้ยากขึ้น
• ขาดความเข้าใจกฎ FTA และต้องแบกรับต้นทุนด้านเอกสารและการปฏิบัติตามเงื่อนไขที่สูง
• เผชิญมาตรฐานระหว่างประเทศที่เข้มงวดขึ้น ทั้งด้านสิ่งแวดล้อม แรงงาน และทรัพย์สินทางปัญญา

บริษัทขนาดใหญ่ที่มีทีมดูแลการค้าและการปฏิบัติตามกฎโดยเฉพาะจึงมักใช้สิทธิ FTA ได้มากกว่า ขณะที่ SMEs จำนวนมากยังไม่สามารถเปลี่ยนสิทธิประโยชน์บนกระดาษให้กลายเป็นต้นทุนที่ลดลงหรือโอกาสทางการตลาดได้จริง

กระทรวงอุตสาหกรรมและการค้าเวียดนามเปิดตัว FTA Index ในเดือนเมษายน 2024 เพื่อวัดระดับการดำเนินงานและการใช้ประโยชน์จาก FTA ในระดับท้องถิ่นและจังหวัด โดยหวังช่วยระบุจุดอ่อนและลดช่องว่างดังกล่าว

บทสรุป: โอกาสใหญ่ไม่ได้แปลว่าเข้าถึงได้เท่าเทียมกัน

ปี 2026 แสดงให้เห็นว่า FTA กำลังเป็นแรงขับเคลื่อนสำคัญของการค้าเวียดนาม ทั้งยอดการค้าเกือบ 659,000 ล้านดอลลาร์ใน 7 เดือน การส่งออกภายใต้ใบรับรองถิ่นกำเนิดสินค้าเกือบ 100,000 ล้านดอลลาร์ และการเกินดุลกับ EU ราว 22,000 ล้านดอลลาร์ในครึ่งปีแรก

แต่ตัวเลขเหล่านี้ยังไม่ใช่ภาพทั้งหมด การเกินดุลกับ EU เป็นดุลการค้าแบบทวิภาคี ขณะที่เวียดนามยังขาดดุลการค้ารวม 16,650 ล้านดอลลาร์ในช่วงครึ่งแรกของปี เช่นเดียวกับเป้าหมายการค้าทะลุ 1 ล้านล้านดอลลาร์และเป้าหมาย GDP เติบโต 10% ซึ่งยังต้องพิสูจน์ด้วยผลงานในช่วงครึ่งหลังของปี

โจทย์ต่อไปของเวียดนามจึงไม่ใช่เพียงการเพิ่มจำนวน FTA แต่คือการทำให้ธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อมสามารถปฏิบัติตามกฎถิ่นกำเนิดสินค้า เข้าถึงข้อมูล และใช้สิทธิภาษีได้จริง หากทำได้ เครือข่าย FTA ที่มีอยู่ก็จะเปลี่ยนจากข้อได้เปรียบเชิงนโยบายให้กลายเป็นความสามารถในการแข่งขันของธุรกิจในวงกว้าง