ฮอร์มุซเปิดแล้ว ทำไมค่าระวางเรือยังไม่ลดเร็ว

ข่าวว่าช่องแคบฮอร์มุซกลับมาเปิดเป็นสัญญาณบวกต่อการค้าเรือเดินสมุทร แต่ไม่ใช่สวิตช์ที่กดแล้วค่าระวางจะกลับไปเท่าก่อนวิกฤตทันที ฮอร์มุซเป็นทางผ่านพลังงานสำคัญ โดยแหล่งข้อมูลด้านโลจิสติกส์ประเมินว่าปกติแล้วราว 20% ของการค้าน้ำมันโลกผ่านช่องแคบนี้ หลังเกิดแรงกระแทกด้านความมั่นคง ราคาค่าขนส่งจึงไม่ได้สะท้อนแค่ว่าเรือผ่านได้หรือไม่ได้ แต่รวมถึงเบี้ยประกันภัยสงคราม เบี้ยเสี่ยงของเจ้าของเรือ ค่าธรรมเนียมฉุกเฉิน และความล่าช้าในการจัดตารางเดินเรือด้วย

ประเด็นสำคัญคือ ตลาดไม่ได้มองฮอร์มุซเป็นสถานะเปิดหรือปิดแบบขาวดำ ในช่วงวิกฤตเดียวกัน SeaVantage ระบุว่าช่องแคบยังแทบปิดหลังข้อตกลงหยุดยิงที่เปราะบาง ขณะที่ Insurance Business รายงานต่อมาว่าอิหร่านยืนยันว่าจะเปิดเส้นทางเต็มรูปแบบให้เรือพาณิชย์ในช่วงที่เหลือของการหยุดยิง สัญญาณทางการเมืองและปฏิบัติการที่เปลี่ยนเร็วเช่นนี้ทำให้ค่าระวางมักลดช้ากว่าพาดหัวข่าว

ปมใหญ่ที่สุดคือประกันภัยสงคราม

เส้นทางเดินเรืออาจเปิดในทางกายภาพแล้ว แต่ยังถูกตีราคาเหมือนพื้นที่เสี่ยงสูงได้ Khaleej Times อ้างการประเมินของอุตสาหกรรมว่า แม้การจราจรเชิงพาณิชย์ผ่านฮอร์มุซกลับมาเดินต่อ ต้นทุนขนส่งโลกก็ไม่น่าจะลดเร็ว เพราะเบี้ยประกันภัยความเสี่ยงสงครามยังสูงมาก และบริษัทประกันอาจต้องเห็นเสถียรภาพต่อเนื่องหลายเดือนก่อนจะกลับไปให้เงื่อนไขคุ้มครองตามปกติ Insurance Business ก็อธิบายว่าการเปิดเส้นทางเป็นข่าวดีต่อตลาดพลังงาน แต่ความเสี่ยงด้านประกันภัยและสินเชื่อที่เกี่ยวข้องกับความขัดแย้งยังไม่คลี่คลาย

ต้นทุนส่วนนี้เพิ่มได้แรงมาก Sidley ระบุว่าเบี้ยประกันภัยความเสี่ยงสงครามเพิ่มจากราว 0.2% เป็นสูงสุด 1% ของมูลค่าเรือ ขณะที่บริษัทประกันบางรายถอนความคุ้มครองออกไปทั้งหมด เมื่อประกันแพงขึ้นหรือซื้อยากขึ้น เจ้าของเรือและผู้เช่าเรือจึงมักบวกเบี้ยเสี่ยงเข้าไปในราคา แทนที่จะกลับไปคิดค่าระวางระดับก่อนวิกฤตทันที

ประกันภัยทางทะเลยังไม่ได้มีแค่บรรทัดเดียวในใบเสนอราคา Howden Re ระบุว่าความเสี่ยงในประกันภัยทางทะเลมีหลายชั้น ทั้งตัวเรือ สินค้า ความรับผิดต่อบุคคลที่สาม การบาดเจ็บหรือเสียชีวิตของลูกเรือ มลพิษ และเงื่อนไขการยกเลิกความคุ้มครองภัยสงคราม ดังนั้นประกาศว่าเส้นทางเปิดแล้วจึงไม่พอที่จะทำให้ต้นทุนประกันทั้งห่วงโซ่ลดลงพร้อมกันในทันที

เจ้าของเรือยังคิดเผื่อความเสี่ยงปะทุซ้ำ

สำหรับเจ้าของเรือ คำถามในทางปฏิบัติไม่ใช่แค่ว่าเรือผ่านได้หรือไม่ แต่คือถ้าสถานการณ์กลับมาเลวร้าย ใครจะรับต้นทุน Sidley ระบุว่าการจราจรเชิงพาณิชย์ลดลงมากเมื่อเจ้าของเรือและบริษัทประกันประเมินความเสี่ยงด้านความมั่นคงใหม่ แหล่งเดียวกันยังกล่าวถึงกรณีเรือหลายลำถูกโจมตี และความเสี่ยงจากทุ่นระเบิดทางทะเลที่อาจยืดเวลาการหยุดชะงักออกไป

เงื่อนไขทางการเมืองรอบการเปิดเส้นทางก็อาจยังไม่ชัดเจนทันที Whalesbook อธิบายว่าการหยุดยิงรอบฮอร์มุซเปราะบาง และมีถ้อยแถลงต่างกันจากเตหะรานกับวอชิงตัน โดยอิหร่านพูดถึงช่วงเวลาสองสัปดาห์ของการผ่านทางที่ปลอดภัยภายใต้การประสานงานกับกองกำลังติดอาวุธ ส่วนฝ่ายสหรัฐฯ กล่าวถึงการเปิดอย่างสมบูรณ์ ทันที และปลอดภัย เมื่อเงื่อนไขการผ่านทาง โครงสร้างการชำระเงิน และระดับการลดความตึงเครียดยังคลุมเครือ ตลาดจึงมักตั้งราคาตามฉากทัศน์ที่ระมัดระวังกว่า

รอบเรือไม่ได้กลับเข้าที่ภายในไม่กี่วัน

ค่าระวางเรือขึ้นอยู่กับกำลังขนส่งที่ใช้งานได้จริง ไม่ใช่แค่เส้นบนแผนที่ เมื่อวิกฤตทำให้เรือต้องเปลี่ยนเส้นทาง จอดรอ หรือเข้าเทียบท่าช้ากว่ากำหนด เครือข่ายเรือและตู้คอนเทนเนอร์ก็เสียจังหวะ SeaVantage ระบุว่าการอ้อมแหลมกู๊ดโฮปอาจเพิ่มเวลาเดินทาง 10–14 วันต่อเที่ยวในบางเส้นทางเอเชีย–ยุโรป และเอเชีย–ชายฝั่งตะวันออกของสหรัฐฯ

ความล่าช้านี้ไม่หายไปทันทีเพียงเพราะช่องแคบเปิดใหม่ TBS News ประเมินว่าการหยุดชะงักหลังฮอร์มุซเปิดอีกครั้งอาจยืดเยื้อหลายเดือน ส่วนหนึ่งเพราะต้นทุนประกันภัยสงครามที่สูงยังเป็นแรงกดดันทางการเงิน และทำให้การฟื้นตัวของปริมาณขนส่งช้าลง พูดง่าย ๆ คือ เส้นทางที่สั้นกว่าอาจพร้อมก่อน แต่กำลังให้บริการจริงอาจต้องใช้เวลาปรับสมดุล

ค่าธรรมเนียมฉุกเฉินมักลดช้ากว่าข่าว

ในช่วงเสี่ยงสูง สายเรือและผู้ให้บริการขนส่งอาจเก็บค่าธรรมเนียมพิเศษเพื่อชดเชยต้นทุนด้านความปลอดภัย ประกันภัย การเปลี่ยนเส้นทาง และความปั่นป่วนของตารางเรือ SeaVantage ระบุว่ามีค่าธรรมเนียมฉุกเฉินสูงถึง 3,000 ดอลลาร์สหรัฐต่อ FEU หรือหนึ่งตู้คอนเทนเนอร์ขนาด 40 ฟุต ในเส้นทางที่เกี่ยวข้องกับอ่าวเปอร์เซีย แหล่งเดียวกันยังระบุว่าค่าระวางตู้คอนเทนเนอร์ข้ามแปซิฟิกไปชายฝั่งตะวันตกของสหรัฐฯ เพิ่มขึ้นราว 40% จากช่วงก่อนสงคราม และเส้นทางเอเชีย–ยุโรปเหนือเพิ่มขึ้นราว 20%

ค่าธรรมเนียมเหล่านี้มักต้องรอหลักฐานความนิ่งของสถานการณ์ก่อนจะถูกยกเลิก แม้ค่าระวางพื้นฐานเริ่มอ่อนตัวลง ต้นทุนโลจิสติกส์ที่ธุรกิจจ่ายจริงก็ยังอาจสูงอยู่ หากค่าธรรมเนียมสงคราม ค่าธรรมเนียมฉุกเฉิน หรือต้นทุนประกันภัยยังไม่ลด

ราคาน้ำมันอาจตอบสนองเร็วกว่าค่าระวาง

ตลาดพลังงานมักตอบสนองทันทีต่อความคาดหวังเรื่องอุปทาน Insurance Business ระบุว่าราคาเบรนท์ลดลงแรงหลังอิหร่านยืนยันว่าฮอร์มุซจะเปิดเต็มที่ให้เรือพาณิชย์ในช่วงที่เหลือของการหยุดยิง แต่แหล่งเดียวกันก็ย้ำว่าความเสี่ยงด้านประกันภัยและสินเชื่อยังอยู่ในระดับสูง

จึงเกิดความเร็วในการปรับตัวสองแบบ ราคาน้ำมันอาจลดเร็วเมื่อความกังวลเรื่องอุปทานขาดแคลนคลี่คลาย แต่ค่าระวางเรือต้องรอหลักฐานเพิ่มว่าเส้นทางปลอดภัยจริง ประกันภัยซื้อได้ง่ายขึ้น ตารางเรือเสถียร และเบี้ยเสี่ยงถูกถอดออกจากใบเสนอราคา

แล้วต้องดูสัญญาณอะไร ค่าระวางจึงจะลงชัด

ไม่มีเส้นตายตายตัวว่าค่าระวางจะลดเมื่อไร แทนที่จะดูเพียงข่าวว่าฮอร์มุซเปิดแล้ว ธุรกิจควรจับตาสัญญาณที่เป็นรูปธรรมกว่า เช่น

• บริษัทประกันกลับมาเพิ่มกำลังรับประกัน และลดเบี้ยประกันภัยความเสี่ยงสงครามหลังเห็นเสถียรภาพต่อเนื่องนานพอ
• เงื่อนไขประกันภัย โดยเฉพาะเงื่อนไขการยกเลิกความคุ้มครองภัยสงคราม ผ่อนคลายลงในโครงสร้างประกันตัวเรือและสินค้า
• เจ้าของเรือยอมกลับไปผ่านฮอร์มุซโดยไม่เรียกเบี้ยเสี่ยงสูงเกินไป ทำให้ปริมาณขนส่งฟื้นตัว
• สายเรือยกเลิกค่าธรรมเนียมฉุกเฉิน และนำตารางเดินเรือกลับเข้าสู่วงรอบปกติ
• เงื่อนไขการหยุดยิง การชำระเงิน และกติกาการผ่านทางชัดเจนขึ้น จนความเสี่ยงปะทุซ้ำลดลง

สำหรับผู้นำเข้าและส่งออก ประเด็นที่ควรดูคือราคาแบบ all-in ไม่ใช่ดูเฉพาะค่าระวางพื้นฐาน ควรแยกให้ชัดว่ามีค่าธรรมเนียมสงคราม ค่าน้ำมัน ค่าธรรมเนียมฉุกเฉิน และอายุของใบเสนอราคาอย่างไร การเปิดฮอร์มุซช่วยคลายคอขวดทางกายภาพ แต่ค่าขนส่งจะลดได้ยั่งยืนก็ต่อเมื่อเบี้ยเสี่ยงถูกถอดออกจากราคาเช่นกัน