โลกไม่ได้ถูกค้ำไว้: เป็นความรู้เฉพาะในพระธรรมโยบจริงหรือ?

คำตอบสั้น ๆ: ไม่ใช่

ถ้าคำถามคือ “มีคนโบราณคนอื่นเคยคิดไหมว่าโลกไม่ได้ถูกค้ำหรือแขวนอยู่กับอะไร” คำตอบคือ มีหลักฐานว่ามี อย่างน้อยหนึ่งตัวอย่างสำคัญคือ อแนกซิมานเดอร์ (Anaximander) แห่งมิเลทัส นักคิดกรีกที่มักถูกจัดอยู่ในราวต้นศตวรรษที่ 6 ก่อนคริสต์ศักราช

จุดที่ต้องแยกให้ชัด

ข้อความในพระธรรมโยบอาจถูกมองว่าน่าทึ่งสำหรับผู้อ่านจำนวนมาก แต่คำกล่าวที่ว่า “ไม่มีใครอื่นรู้หรือคิดเรื่องนี้เลย” เป็นอีกเรื่องหนึ่ง และต้องตรวจด้วยหลักฐานทางประวัติศาสตร์

ในกรณีนี้ มีแหล่งข้อมูลโบราณที่อธิบายว่าอแนกซิมานเดอร์เสนอภาพจักรวาลซึ่ง โลกไม่ต้องวางอยู่บนสิ่งใด หรือไม่ได้ถูกค้ำไว้ แหล่งสรุปด้านปรัชญายังระบุแนวคิดของเขาว่าโลก “ลอยอย่างอิสระและไม่มีสิ่งรองรับ” อยู่ในอวกาศ

อแนกซิมานเดอร์อธิบายอย่างไร

ตามรายงานโบราณ อแนกซิมานเดอร์อธิบายว่าโลกอยู่นิ่งได้เพราะอยู่ห่างจากทุกสิ่งเท่า ๆ กัน เมื่อไม่มีด้านใดเป็นเหตุให้มันเคลื่อนออกไป จึงไม่จำเป็นต้องมีเสา ฐาน หรือสิ่งรองรับ

พูดแบบภาษาปัจจุบัน แนวคิดนี้สำคัญเพราะมันตัดภาพแบบ “โลกต้องตั้งอยู่บนอะไรสักอย่าง” ออกไป แม้จะยังไม่ใช่วิทยาศาสตร์แบบที่เราเข้าใจกันในปัจจุบัน

แต่อย่าอ่านให้เป็นดาราศาสตร์สมัยใหม่

สิ่งสำคัญคือ อแนกซิมานเดอร์ไม่ได้เสนอภาพโลกแบบนักดาราศาสตร์ยุคใหม่ เขาไม่ได้มองโลกเป็นดาวเคราะห์ทรงกลมที่โคจรรอบดวงอาทิตย์ แต่จินตนาการโลกเป็นวัตถุคล้ายทรงกระบอกหรือ “เสาหิน” ที่ตั้งอยู่กลางจักรวาลตามแบบจำลองของเขา

ดังนั้น การยกอแนกซิมานเดอร์มาเป็นตัวอย่างไม่ได้หมายความว่าเขา “รู้วิทยาศาสตร์สมัยใหม่ล่วงหน้า” แต่หมายความว่าเขาเป็นหลักฐานโต้แย้งคำว่า “ไม่มีใครอื่นเคยคิดเช่นนี้” ได้โดยตรง

สรุป

หากประเด็นคือ “พระธรรมโยบมีถ้อยคำที่น่าสนใจเกี่ยวกับโลก” นั่นเป็นการตีความทางศาสนาและวรรณกรรมที่ผู้อ่านอาจให้คุณค่าได้

แต่ถ้าประเด็นคือ “ก่อนหน้านั้นหรือในโลกโบราณไม่มีใครรู้ว่าโลกไม่ต้องมีสิ่งรองรับ” ข้อสรุปนี้ ไม่แข็งแรงทางประวัติศาสตร์ เพราะมีตัวอย่างจากอแนกซิมานเดอร์ที่เสนอว่าโลกอยู่ได้โดยไม่ถูกค้ำหรือแบกไว้

สั้นที่สุดคือ: ข้อพระคัมภีร์อาจน่าสนใจ แต่คำกล่าวแบบผูกขาดว่าไม่มีใครอื่นรู้หรือคิดเรื่องนี้เลยนั้นไม่ถูกต้อง