วิกฤตช่องแคบฮอร์มุซร้อนระอุ หลังเรือที่เชื่อมโยง ADNOC ถูกโจมตี 3 ลำ

การเดินเรือเชิงพาณิชย์เกือบหยุดชะงัก

รายงานสถานการณ์การเดินเรือระบุว่า ปริมาณเรือที่ผ่านช่องแคบฮอร์มุซเคยลดลงต่ำกว่า 10% ของระดับปกติ ในช่วงเวลาเดียวกัน อิหร่านยังเตือนให้เรือเดินตามเส้นทางในน่านน้ำอาณาเขตที่อิหร่านอ้างสิทธิ์ จนถึงวันที่ 17 สิงหาคม การเดินเรือของเรือบรรทุกน้ำมันยังชะลอตัวในช่วงสุดสัปดาห์ ขณะที่สหรัฐฯ และอิหร่านยังไม่สามารถบรรลุข้อตกลงสันติภาพได้

คำว่า “ปิดช่องแคบ” จึงไม่ได้หมายความว่าเรือทุกลำไม่สามารถผ่านได้โดยสิ้นเชิง แต่อาจหมายถึงเรือหยุดเดินทาง จอดรอ เปลี่ยนเส้นทาง หรือเดินทางได้เฉพาะภายใต้เงื่อนไขที่จำกัดอย่างมาก

ข้อมูลการเดินเรือและคำอธิบายของแต่ละฝ่ายเกี่ยวกับการ “ปิดโดยสมบูรณ์” ยังไม่สอดคล้องกันทั้งหมด ดังนั้นข้อสรุปที่รอบคอบกว่าคือ การเดินเรือเชิงพาณิชย์ถูกบีบให้ลดลงอย่างรุนแรง แต่สถานะการสัญจรที่แท้จริงยังต้องตรวจสอบจากข้อมูลเรือแบบเรียลไทม์อย่างต่อเนื่อง

อิหร่านผูกการเปิดช่องแคบไว้กับการยอมอ่อนข้อของสหรัฐฯ

เจ้าหน้าที่อิหร่านระบุว่า ช่องแคบฮอร์มุซจะไม่เปิดอีกครั้งจนกว่าสหรัฐฯ จะเปลี่ยนนโยบาย เงื่อนไขที่ถูกกล่าวถึงรวมถึงการยุติสงคราม การยกเลิกการปิดล้อมทางทะเลและมาตรการคว่ำบาตรของสหรัฐฯ ตลอดจนการถอนกำลังทหารสหรัฐฯ ออกจากภูมิภาค

ฝ่ายอิหร่านยังระบุว่าช่องแคบแห่งนี้ “จะยังคงเป็นของอิหร่าน” ถ้อยแถลงดังกล่าวขัดแย้งกับความเป็นจริงทางภูมิศาสตร์และเขตอำนาจที่เกี่ยวข้องกับอิหร่านและโอมาน รวมถึงหลักการเดินเรือระหว่างประเทศ รายงานยังชี้ว่าอำนาจในการบริหารจัดการและควบคุมการเดินเรือผ่านช่องแคบยังเป็นประเด็นถกเถียง และไม่สามารถยืนยันได้จากคำประกาศของฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเพียงฝ่ายเดียว

ดังนั้น ข้อพิพาทในขณะนี้มีอย่างน้อย 2 ระดับ ได้แก่

1. เรือสามารถเดินทางผ่านช่องแคบได้อย่างปลอดภัยและต่อเนื่องหรือไม่
2. ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งมีอำนาจตัดสินชะตากรรมของเส้นทางเดินเรือระหว่างประเทศทั้งหมดแต่เพียงผู้เดียวหรือไม่

สองคำถามนี้ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน แม้จะถูกนำมาเชื่อมโยงกันในคำแถลงทางการเมืองและการทหาร

การปิดล้อมของสหรัฐฯ และคำประกาศเรื่อง “ดินแดนสหรัฐฯ” เพิ่มความตึงเครียด

สหรัฐฯ ระบุว่าจะเดินหน้าปิดล้อมทางทะเลต่อท่าเรือของอิหร่าน และกล่าวว่าการปิดล้อมอาจดำเนินต่อไปได้อย่างไม่มีกำหนด พร้อมเตรียมเพิ่มแรงกดดันทางเศรษฐกิจ ในบริบทนี้ ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์กล่าวว่า หลังจากสหรัฐฯ เอาชนะอิหร่านแล้ว สหรัฐฯ จะประกาศให้ช่องแคบฮอร์มุซเป็น “ดินแดนของสหรัฐฯ” ในเร็ว ๆ นี้

คำกล่าวดังกล่าวก่อให้เกิดปฏิกิริยาตอบโต้ทันที ช่องแคบฮอร์มุซตั้งอยู่ระหว่างอิหร่านกับโอมาน และสหรัฐฯ ไม่มีเขตอำนาจที่มีอยู่เดิมเหนือเส้นทางน้ำดังกล่าว ขณะเดียวกัน มีรายงานอ้างเจ้าหน้าที่ทำเนียบขาวว่า ทรัมป์กำลังพูดเล่น และไม่ได้หารือแผนดังกล่าวกับที่ปรึกษา

ด้วยเหตุนี้ คำกล่าวเรื่องการประกาศช่องแคบเป็นดินแดนสหรัฐฯ จึงดูมีลักษณะเป็นสัญญาณทางการเมืองเพื่อกดดันอิหร่านและแสดงท่าทีแข็งกร้าว มากกว่าจะเป็นนโยบายที่มีรายละเอียดชัดเจนและผ่านการกำหนดอย่างเป็นทางการแล้ว

ประเทศอ่าวอาหรับเรียกร้องให้กลับมาเปิดเส้นทางเดินเรือ

สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ประณามการโจมตีเรือของ ADNOC และย้ำว่าต้องคุ้มครองการเดินเรือเชิงพาณิชย์กับความปลอดภัยทางทะเล ส่วนกาตาร์เรียกร้องให้เปิดช่องแคบโดยไม่มีเงื่อนไข และคัดค้านการนำช่องแคบฮอร์มุซมาใช้เป็นเครื่องมือกดดัน

คูเวตและบาห์เรนระบุเช่นกันว่า การโจมตีเป็นการละเมิดกฎหมายระหว่างประเทศ เสรีภาพในการเดินเรือ และมติคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติที่ 2817 มติดังกล่าวผ่านความเห็นชอบเมื่อเดือนมีนาคม โดยเรียกร้องให้อิหร่านยุติการโจมตีประเทศต่าง ๆ ในอ่าว ขณะที่ประเทศในภูมิภาคยังคงอ้างถึงมตินี้เมื่อประณามเหตุโจมตีเรือล่าสุด

ท่าทีเหล่านี้สะท้อนว่า ข้อพิพาทไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการเจรจาทวิภาคีระหว่างสหรัฐฯ กับอิหร่านอีกต่อไป สำหรับประเทศอ่าวที่พึ่งพาการขนส่งพลังงานทางทะเลและการค้าระหว่างประเทศ การที่ช่องแคบยังติดขัดหมายถึงความเสี่ยงด้านความปลอดภัยทางเรือ อุปทานพลังงาน และเสถียรภาพของภูมิภาคกำลังถูกกดดันพร้อมกัน

ราคาน้ำมันยังมี “ค่าความเสี่ยง” จากภูมิรัฐศาสตร์

การเดินเรือที่ติดขัดและการเจรจาที่หยุดชะงักทำให้ตลาดกลับมาให้น้ำหนักกับความเสี่ยงที่อุปทานจะหยุดชะงัก ในช่วงเช้าของวันที่ 17 สิงหาคม สัญญาซื้อขายล่วงหน้าน้ำมันดิบ Brent อยู่ที่ประมาณ 88.72 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล ขณะที่รายงานระบุว่า สัญญา Brent และน้ำมันดิบสหรัฐฯ ปรับขึ้นมากกว่า 5% ในสัปดาห์ก่อนหน้า ท่ามกลางข่าวเรือบรรทุกน้ำมันของ ADNOC ถูกโจมตีและการโจมตีโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานอื่นในภูมิภาค

ราคาดังกล่าวไม่ได้หมายความว่าวิกฤตช่องแคบทำให้เกิดภาวะขาดแคลนน้ำมันทั่วโลกในสัดส่วนเดียวกัน แต่สะท้อนการคาดการณ์ของตลาดต่อความล่าช้าในการขนส่ง ค่าเบี้ยประกันที่สูงขึ้น การยกระดับทางทหาร และความล้มเหลวของการเจรจา

ตราบใดที่จำนวนเรือที่ผ่านช่องแคบยังอยู่ในระดับต่ำ หรือมีเรือพาณิชย์ลำใหม่ถูกโจมตี ราคาน้ำมันก็มีแนวโน้มที่จะยังคงมีค่าความเสี่ยงทางภูมิรัฐศาสตร์ในระดับสูง

สิ่งที่ควรจับตาต่อจากนี้

ในระยะสั้น มีตัวชี้วัดสำคัญ 3 ประการที่ควรติดตาม

• จำนวนเรือที่ผ่านจริง: แต่ละฝ่ายใช้คำว่า “ปิด” และ “ควบคุม” แตกต่างกัน ข้อมูลการเดินเรือแบบเรียลไทม์จึงอาจบอกได้ชัดกว่าคำแถลงทางการเมืองว่าช่องแคบกำลังกลับเข้าสู่ภาวะปกติหรือไม่
• การโจมตีเรือพาณิชย์ลำใหม่: เหตุการณ์ที่เกี่ยวข้องกับเรือของ ADNOC เป็นครั้งที่ 3 แสดงให้เห็นว่าความเสี่ยงอาจไม่ใช่เหตุการณ์โดดเดี่ยว การโจมตีเพิ่มเติมอาจทำให้เจ้าของเรือและลูกเรือตัดสินใจหลีกเลี่ยงเส้นทางนี้มากขึ้น
• การกลับมาเจรจาอย่างมีประสิทธิผลระหว่างสหรัฐฯ กับอิหร่าน: อิหร่านผูกการเปิดช่องแคบกับการยอมอ่อนข้อของสหรัฐฯ ขณะที่สหรัฐฯ ยังคงปิดล้อมและเพิ่มแรงกดดันทางเศรษฐกิจ ช่องว่างระหว่างเงื่อนไขของทั้งสองฝ่ายทำให้การฟื้นตัวของการเดินเรือยังไม่แน่นอน

ข้อสรุปที่ชัดเจนที่สุดในตอนนี้ไม่ใช่ช่องแคบฮอร์มุซถูกฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งควบคุมโดยสมบูรณ์ แต่คือการเดินเรือถูกลดทอนลงอย่างรุนแรง เรือพาณิชย์ยังเผชิญความเสี่ยงจากการโจมตีอย่างต่อเนื่อง และสหรัฐฯ กับอิหร่านกำลังใช้เส้นทางพลังงานสำคัญนี้เป็นเครื่องมือในการเจรจาและกดดันกัน ขณะที่ตลาดพลังงานทั่วโลกยังคงตีราคาความไม่แน่นอนดังกล่าวอยู่