| โรค | เส้นทางการแพร่เชื้อหลัก | ประเด็นสำคัญที่พยาบาลควบคุมการติดเชื้อต้องรู้ |
|---|---|---|
| โรคหัด (Measles) | แพร่ทางอากาศ (Airborne); CDC ระบุว่าต้องใช้ Airborne + Standard precautions | ต้องเฝ้าระวังสูงสุด ผู้ป่วยสงสัยต้องใส่หน้ากากอนามัยทันที รีบแยกไปยังห้องความดันลบ (airborne isolation) CDC กำหนดให้ใช้ Airborne + Standard precautions จนถึง 4 วันหลังผื่นขึ้น หรือตลอดระยะโรคในผู้ป่วยภูมิคุ้มกันบกพร่อง บุคลากรที่ไม่มีภูมิคุ้มกันห้ามเข้าห้องผู้ป่วย ตรวจสอบประวัติวัคซีน MMR ของพนักงาน ติดตามผู้สัมผัสเชื้ออย่างรวดเร็ว ปกป้องหญิงตั้งครรภ์ ผู้มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง และทารกอายุต่ำกว่า 1 ปี ผู้ที่ไม่มีภูมิคุ้มกันควรหลีกเลี่ยงการเดินทางไปพื้นที่ระบาด |
| ฝีดาษวานร (Mpox) | สัมผัสโดยตรงกับรอยโรค สารคัดหลั่ง หรือสิ่งแวดล้อมที่ปนเปื้อน | ผู้ป่วยสงสัยต้องแจ้งทีมควบคุมการติดเชื้อทันที จัดห้องเดี่ยว สวม PPE ทุกครั้งก่อนเข้าห้อง จุดสำคัญคือปิดคลุมรอยโรค หลีกเลี่ยงการใช้ผ้าปูเตียงและผ้าเช็ดตัวร่วมกัน จัดการผ้าปนเปื้อนอย่างถูกต้อง ติดตามประเมินหลังสัมผัสเชื้อและพิจารณาวัคซีนตามแนวทางท้องถิ่น |
| โรคมือเท้าปาก (HFMD) | มักเกิดจากเชื้อเอนเทอโรไวรัส พบมากในเด็ก | เฝ้าระวังการระบาดในโรงเรียน ศูนย์เด็ก และหอผู้ป่วยเด็ก ข้อมูลจากฮ่องกงชี้ว่าตั้งแต่พ.ค. 2026 พื้นที่ใกล้เคียง เช่น กวางตุ้ง ญี่ปุ่น เกาหลี มีกิจกรรมของโรคเพิ่มขึ้นตามฤดูกาล มาตรการควบคุมคือ Contact + Standard precautions สุขอนามัยมือที่เข้มงวด ทำความสะอาดสิ่งแวดล้อมและฆ่าเชื้อของเล่น ล้างมือหลังเปลี่ยนผ้าอ้อม เด็กที่มีไข้ แผลในปาก ผื่นที่มือเท้า ควรหยุดเรียนหรือหยุดกิจกรรมรวมกลุ่มตามนโยบาย |
| โควิด-19 (COVID-19) | ประเมินความเสี่ยงในการใช้ Droplet/Airborne + Contact Precautions | ใช้การประเมินความเสี่ยงเพื่อตัดสินใจใช้ Droplet หรือ Airborne + Contact Precautions การป้องกันตามการแพร่เชื้อ (Transmission-Based Precautions) ใช้เพิ่มจากการป้องกันมาตรฐาน (Standard Precautions) ในผู้ป่วยที่สงสัยหรือติดเชื้อที่ต้องการการป้องกันเพิ่มเติม สำหรับหัตถการที่มีความเสี่ยงสูง ให้ใช้ PPE ตามความเสี่ยง ร่วมกับสุขอนามัยมือ การทำความสะอาดสิ่งแวดล้อม และลดการสัมผัสเลือดและสารคัดหลั่ง (Standard Precautions) สถานดูแลผู้สูงอายุ หอผู้ป่วยอายุรกรรม มะเร็ง ไต และ ICU ควรใช้เกณฑ์การคัดกรอง การตรวจ และการลาป่วยของพนักงานที่เข้มงวดขึ้น |
| ไข้หวัดใหญ่ตามฤดูกาล (Influenza) | แพร่ทางละอองฝอย (Droplet) + Standard precautions | |
| ไข้เลือดออก (Dengue fever) | แพร่โดยยุง; ผู้ป่วยในโรงพยาบาลใช้ Standard Precautions เป็นหลัก ร่วมกับการป้องกันยุงและรายงานโรค | จุดควบคุมสำคัญไม่ใช่การแยกกักแบบทั่วไป แต่คือ การป้องกันยุงและการรายงาน หลีกเลี่ยงให้ผู้ป่วยถูกยุงกัดในช่วงมีไข้ สอบถามประวัติการเดินทาง แจ้งหน่วยงานสาธารณสุข กำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ยุง และใช้มาตรการป้องกันยุงในหอผู้ป่วย |
| โรคชิคุนกุนยา (Chikungunya) | แพร่โดยยุง; ผู้ป่วยในโรงพยาบาลใช้ Standard Precautions เป็นหลัก ร่วมกับการป้องกันยุงและรายงานโรค | หลักการเดียวกับไข้เลือดออก: ใช้ Standard precautions ร่วมกับการป้องกันยุง สอบถามประวัติการเดินทาง รายงาน และควบคุมพาหะนำโรค หากผู้ป่วยมีไข้ ปวดข้อ หรือผื่น ให้ประเมินและรายงานตามแนวทางท้องถิ่น |
| อีสุกอีใส (Chickenpox / Varicella) | แพร่ทางอากาศและการสัมผัส ต้องเฝ้าระวังสูง; CDC Appendix A ระบุให้ใช้ Transmission-Based Precautions ที่เกี่ยวข้อง | ผู้ป่วยสงสัยต้องใช้ Airborne + Contact + Standard precautions ควรจัดห้องความดันลบหรือพื้นที่แยกที่เหมาะสม หญิงตั้งครรภ์ที่ไม่มีภูมิคุ้มกัน ผู้มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง ทารกแรกเกิด และผู้ที่ไม่ได้รับวัคซีนต้องได้รับการปกป้องเป็นพิเศษ |
| โรคกระเพาะอาหารอักเสบ/อาหารเป็นพิษ (Food/Waterborne Gastroenteritis) | แพร่ทางอุจจาระ-ปาก สิ่งแวดล้อมปนเปื้อน และการดูแลผู้ป่วยที่อาเจียน/ท้องเสีย |
ลำดับแรก: โรคหัด และ อีสุกอีใส
ทั้งสองโรคต้องคำนึงถึงความเสี่ยงทางอากาศ (airborne risk) โดยเฉพาะโรคหัดที่ต้องใช้ Airborne + Standard precautions ผู้ป่วยสงสัยไม่ควรรอในพื้นที่รอทั่วไป
ลำดับสอง: ฝีดาษวานร (Mpox), โรคมือเท้าปาก (HFMD), โรคกระเพาะอาหารอักเสบ
เน้น Contact precautions, สุขอนามัยมือ, การทำความสะอาดสิ่งแวดล้อม, การจัดการผ้าปูเตียง/สิ่งปนเปื้อน และการติดตามหลังสัมผัสเชื้อ สำหรับผู้ป่วยสงสัยฝีดาษวานร ต้องแจ้งทีมควบคุมการติดเชื้อทันที จัดห้องเดี่ยว และสวม PPE
ลำดับสาม: โควิด-19, ไข้หวัดใหญ่
ผู้ป่วยที่มีอาการทางเดินหายใจต้องสวมหน้ากากและแยกแต่เนิ่นๆ และใช้ Transmission-Based Precautions เพิ่มเติมจากการป้องกันมาตรฐาน (Standard Precautions) ตามการประเมินความเสี่ยง
ลำดับสี่: ไข้เลือดออก, โรคชิคุนกุนยา
จุดเน้นของการดูแลในโรงพยาบาลคือ ประวัติการเดินทาง การป้องกันยุง การรายงาน และการหลีกเลี่ยงไม่ให้ผู้ป่วยถูกยุงกัดในช่วงมีไข้ ไม่ใช่เพียงการแยกกักในหอผู้ป่วย
หลักการทั่วไป
มาตรการป้องกันมาตรฐาน (Standard Precautions) ครอบคลุมสุขอนามัยมือ การทำความสะอาดและฆ่าเชื้อสิ่งแวดล้อม ความปลอดภัยในการฉีดยาและการใช้ยา การประเมินความเสี่ยงและการใช้ PPE อย่างเหมาะสม และการลดการสัมผัสเลือดและสารคัดหลั่ง ส่วนการป้องกันตามการแพร่เชื้อ (Transmission-Based Precautions) ต้องใช้เพิ่มเติมจากการป้องกันมาตรฐานเมื่อสงสัยหรือยืนยันการติดเชื้อบางชนิด
| โดยปกติใช้ Droplet + Standard precautions ผู้ป่วยที่มีไข้และอาการทางเดินหายใจต้องสวมหน้ากาก แยก รักษาสุขอนามัยมือและมารยาทในการไอจามทันที ผู้ป่วยกลุ่มเสี่ยงสูง ได้แก่ ผู้สูงอายุ เด็กเล็ก หญิงตั้งครรภ์ และผู้มีโรคเรื้อรัง ควรส่งเสริมการฉีดวัคซีน การลาป่วยของพนักงาน และเฝ้าระวังการระบาดในสถานดูแลตามนโยบายท้องถิ่นและขององค์กร |
| เมื่อมีการระบาดในหอผู้ป่วย ให้เพิ่มมาตรการ Contact precautions ทันที สุขอนามัยมือ การทำความสะอาดสิ่งแวดล้อม การจัดการอาเจียน/อุจจาระ การแบ่งโซนผู้ป่วย และการจัดการตารางเวรพนักงาน หากมีอาการท้องเสียและอาเจียนเป็นกลุ่มก้อนในสถานดูแลหรือโรงเรียน ให้รายงานตามขั้นตอนขององค์กรและสาธารณสุข |