กฎหมายการเงินจีนจะทำให้ฮ่องกงเสียสถานะศูนย์กลางการเงินหรือไม่? คำตอบอยู่ที่ภาคผนวก III

เริ่มจากตั้งคำถามให้ตรงก่อน: กฎหมายการเงินจีนที่พูดถึงในรายงานสาธารณะ หมายถึงแผนของจีนที่จะจัดทำกฎหมายด้านการเงินและเสถียรภาพการเงินในปี 2026 รวมถึงการแก้ไขกฎหมายว่าด้วยธนาคารกลางจีนและกฎหมายกำกับดูแลภาคธนาคาร เรื่องนี้ไม่เท่ากับว่า เมื่อจีนแผ่นดินใหญ่ออกกฎหมายการเงินฉบับใหม่ ฮ่องกงจะต้องเปลี่ยนไปใช้กฎชุดเดียวกันทันที

สำหรับสถานะศูนย์กลางการเงินของฮ่องกง คำถามระยะสั้นที่ควรจับตาไม่ใช่ชื่อกฎหมายเพียงอย่างเดียว แต่มีสองชั้นสำคัญกว่า: กฎนั้นจะถูกนำมาใช้ในฮ่องกงผ่านภาคผนวก III ของ Basic Law หรือผ่านกฎหมายท้องถิ่นหรือไม่ และตลาดโลกยังเชื่อว่าฮ่องกงกับจีนแผ่นดินใหญ่มีเส้นแบ่งเชิงสถาบันที่ชัดเจนและคาดการณ์ได้หรือเปล่า

กฎหมายจีนแผ่นดินใหญ่ไม่ได้มีผลในฮ่องกงโดยอัตโนมัติ

ภายใต้ระบบ Basic Law หรือกฎหมายพื้นฐานของฮ่องกง มาตรา 18 วางหลักไว้ว่า กฎหมายระดับประเทศของจีนจะไม่ใช้บังคับในเขตบริหารพิเศษฮ่องกง เว้นแต่ถูกบรรจุไว้ในภาคผนวก III ของ Basic Law และกฎหมายที่อยู่ในภาคผนวกดังกล่าวจะถูกนำมาใช้ในฮ่องกงผ่านการประกาศหรือการตรากฎหมายของฮ่องกงเอง หน้าอย่างเป็นทางการของภาคผนวก III ก็ระบุว่าเป็นบัญชีรายชื่อกฎหมายระดับประเทศที่นำมาใช้ในเขตบริหารพิเศษฮ่องกง

ดังนั้น หากจะประเมินว่ากฎหมายการเงินของจีนจะมีผลโดยตรงต่อฮ่องกงหรือไม่ ต้องไม่หยุดอยู่แค่คำถามว่า จีนผ่านกฎหมายหรือยัง แต่ต้องดูต่ออย่างน้อยสามเรื่อง: กฎหมายถูกใส่ในภาคผนวก III หรือไม่ ขอบเขตการใช้บังคับเขียนไว้อย่างไร และฮ่องกงจะนำมาใช้ด้วยวิธีใด

ตัวอย่างที่เกิดขึ้นแล้วคือกฎหมายความมั่นคงแห่งชาติของฮ่องกง เอกสารทางการระบุว่ากฎหมายดังกล่าวถูกบรรจุในภาคผนวก III ของ Basic Law และมีผลในฮ่องกงในวันเดียวกันผ่านวิธีประกาศใช้ ตัวอย่างนี้แสดงให้เห็นว่า กฎหมายระดับประเทศของจีนมีช่องทางที่จะเข้ามาใช้ในฮ่องกงได้จริง แต่ก็ชี้ให้เห็นพร้อมกันว่าไม่ได้เกิดขึ้นโดยอัตโนมัติทันทีที่จีนแผ่นดินใหญ่ออกกฎหมาย หากต้องผ่านกลไกภาคผนวก III และการนำมาใช้ในฮ่องกง

ทำไมยังไม่ควรสรุปว่าฮ่องกงจะหมดสถานะทันที

ศูนย์กลางการเงินไม่ใช่สวิตช์ไฟที่ปิดแล้วดับทันทีในวันเดียว จากข้อมูลที่มีอยู่ ฮ่องกงยังมีแรงกันชนอย่างน้อยสามด้าน

ด้านแรกคือขั้นตอนทางกฎหมาย มาตรา 18 และกลไกภาคผนวก III ทำให้ตลาดต้องรอดูตัวบทจริง ขอบเขตการใช้บังคับ และวิธีที่ฮ่องกงจะนำกฎหมายมาใช้ ไม่ใช่ตัดสินจากชื่อกฎหมายของจีนแผ่นดินใหญ่เพียงอย่างเดียว

ด้านที่สองคือทิศทางเชิงนโยบายยังมองฮ่องกงเป็นประตูการเงินข้ามพรมแดน รายงานของ China Daily อ้างความเห็นของผู้ร่างกฎหมายและที่ปรึกษาว่า กฎหมายการเงินที่จีนวางแผนออกคาดว่าจะเสริมบทบาทฮ่องกงในฐานะศูนย์กลางเงินหยวนนอกประเทศที่ใหญ่ที่สุดของจีน และช่วยเพิ่มฐานกฎหมายให้กับการเชื่อมโยงตลาดข้ามพรมแดน นี่เป็นถ้อยคำจากฝั่งนโยบาย ไม่ใช่หลักประกันว่าตลาดจะยอมรับทั้งหมด แต่สะท้อนว่าในกรอบคิดของทางการ ฮ่องกงยังถูกวางให้เป็นแพลตฟอร์มเชื่อมทุนระหว่างจีนแผ่นดินใหญ่กับโลก ไม่ใช่ถูกแทนที่ทันที

ด้านที่สามคือผลกระทบจำนวนมากอาจเริ่มจากธุรกรรมข้ามพรมแดน มากกว่าการเปลี่ยนกฎหมายท้องถิ่นฮ่องกงในทันที ต่อให้กฎการเงินของจีนไม่ได้กลายเป็นกฎหมายท้องถิ่นของฮ่องกงโดยตรง กฎเหล่านั้นก็ยังอาจมีผลต่อดีลที่เกี่ยวข้องกับจีนผ่านการระดมทุนของบริษัทจีน การออกตราสารหนี้ต่างประเทศ การรับประกันการจำหน่าย ความเห็นทางกฎหมาย และระบบบริหารความเสี่ยงของธนาคาร ตัวอย่างเช่น เอกสารอบรมด้านตลาดการเงินสรุปว่า ตั้งแต่วันที่ 10 กุมภาพันธ์ 2023 กฎจีนว่าด้วยการตรวจสอบและจดทะเบียนหนี้ต่างประเทศระยะกลางและระยะยาวของบริษัทได้ขยายขอบเขตไปถึงการกู้ยืมทางอ้อม และกำหนดความรับผิดของตัวกลาง เช่น ผู้จัดจำหน่ายตราสารหนี้ ผู้สอบบัญชี และสำนักงานกฎหมาย ให้ชัดขึ้น

ความเสี่ยงใหญ่คือการตีราคาใหม่แบบค่อยเป็นค่อยไป

สิ่งที่ตลาดกลัวที่สุดอาจไม่ใช่ชื่อกฎหมาย แต่คือความไม่ชัดของเส้นแบ่ง

ถ้ากฎหมายด้านการเงินและเสถียรภาพการเงินในอนาคตมุ่งจัดการสถาบันการเงินในจีนแผ่นดินใหญ่ การจัดการความเสี่ยง และการประสานงานของหน่วยกำกับ โดยยังรักษาพื้นที่การทำงานของระบบการเงินฮ่องกงไว้อย่างชัดเจน ผลกระทบต่อฮ่องกงอาจเป็นเรื่องการปรับตัวด้านการปฏิบัติตามกฎมากกว่า

แต่ถ้าวิธีนำกฎหมายมาใช้ทำให้ตลาดรู้สึกว่าแนวคิดกำกับดูแลของฮ่องกงกับจีนแผ่นดินใหญ่แยกจากกันยากขึ้น สถาบันการเงินระหว่างประเทศอาจเริ่มคำนวณความเสี่ยงใหม่ บางธุรกิจที่เกี่ยวกับจีนอาจยังอยู่ บางธุรกิจที่ไม่เกี่ยวกับจีนอาจย้ายไปตลาดอื่น และบางองค์กรอาจลดน้ำหนักฮ่องกงในฐานะสำนักงานใหญ่ภูมิภาคหรือศูนย์ซื้อขาย

การเปลี่ยนแบบนี้มักไม่ได้เกิดในคืนเดียว แต่ค่อย ๆ สะท้อนผ่านการเลือกสถานที่จดทะเบียนเข้าตลาดหลักทรัพย์ สภาพคล่องในการซื้อขาย การตั้งวงเงินความเสี่ยงของธนาคาร ความเห็นทางกฎหมาย การไหลของบุคลากร และการจัดสรรทรัพยากรภายในบริษัทข้ามชาติ ผลลัพธ์จึงอาจไม่ใช่การตายของศูนย์กลางการเงินฮ่องกง แต่เป็นการลดระดับ จำกัดขอบเขต หรือเปลี่ยนบทบาทของฮ่องกง

ประเด็นภาคผนวก III เคยทำให้ภาคการเงินจับตามาแล้ว สมาคมอุตสาหกรรมหลักทรัพย์และตลาดการเงินเอเชีย หรือ ASIFMA เคยรวบรวมความเห็นจากสมาชิกเกี่ยวกับข้อเสนอที่จะนำองค์ประกอบของกฎหมายต่อต้านการคว่ำบาตรต่างชาติของจีนมาใส่ในกฎหมายฮ่องกงผ่านการแก้ไขภาคผนวก III และส่งความเห็นให้หน่วยงานฮ่องกง เช่น Hong Kong Monetary Authority, Securities and Futures Commission และ Financial Services and the Treasury Bureau พิจารณา เรื่องนี้ไม่ได้ทำนายได้ว่ากฎหมายการเงินจีนในอนาคตจะถูกจัดการอย่างไร แต่ชี้ว่า สำหรับสถาบันการเงินข้ามพรมแดน ภาคผนวก III ไม่ใช่ประเด็นรัฐธรรมนูญที่อยู่ไกลตัว หากอาจกลายเป็นความเสี่ยงด้านการปฏิบัติตามกฎและการดำเนินงานได้จริง

สามฉากทัศน์ที่เป็นไปได้

ฉากทัศน์	ฮ่องกงอาจกลายเป็นอะไร	เงื่อนไขสำคัญ
ระบบคู่ขนานที่มีเส้นแบ่งชัด	ยังเป็นแพลตฟอร์มสำคัญสำหรับเงินทุนระหว่างประเทศที่ต้องทำธุรกิจเกี่ยวกับจีน	การนำกฎหมายระดับประเทศมาใช้ในฮ่องกงยังผ่านขั้นตอนชัดเจนตามมาตรา 18 ภาคผนวก III การประกาศใช้ หรือการออกกฎหมายท้องถิ่น
ประตูการเงินนอกฝั่งที่ผูกกับจีนมากขึ้น	ยังมีกิจกรรมการเงินมาก แต่เน้นเงินหยวน การระดมทุนของบริษัทจีน และการเชื่อมโยงตลาดข้ามพรมแดนมากกว่าเดิม	ทิศทางนโยบายยังส่งเสริมฮ่องกงในฐานะศูนย์กลางเงินหยวนนอกประเทศและจุดเชื่อมตลาดจีนกับต่างประเทศ
ศูนย์กลางที่ถูกเพิ่มส่วนชดเชยความเสี่ยง	ชื่อยังเป็นศูนย์กลางการเงิน แต่สถาบันระหว่างประเทศระวังมากขึ้น และบางธุรกิจอาจย้ายออก	ตลาดมองว่าเส้นแบ่งกฎหมาย ความเสี่ยงจากมาตรการคว่ำบาตร หรือความรับผิดของตัวกลางไม่ชัดพอ โดยประเด็นภาคผนวก III และภาระของตัวกลางเคยสะท้อนความอ่อนไหวของภาคการเงินมาแล้ว

จากข้อมูลปัจจุบัน ยังสรุปไม่ได้ว่าฉากทัศน์ใดจะเกิดขึ้นแน่นอน การประเมินที่ระมัดระวังกว่าคือ ฮ่องกงอาจไม่สูญเสียบทบาทด้านการเงินที่เกี่ยวข้องกับจีน แต่ความน่าดึงดูดในฐานะศูนย์กลางการเงินสากลที่มีความเป็นกลาง จะขึ้นอยู่กับว่าเส้นแบ่งทางสถาบันยังชัดและคาดการณ์ได้เพียงใด

สัญญาณห้าอย่างที่ควรจับตาต่อจากนี้

หากต้องการดูว่าฮ่องกงกำลังเปลี่ยนบทบาทจริงหรือไม่ อย่าดูแค่คำแถลงเชิงนโยบาย แต่ควรดูสัญญาณเชิงระบบ

1. ตัวบทจริงมีผลข้ามพรมแดนหรือไม่ หากกฎหมายเน้นสถาบันการเงินและการจัดการความเสี่ยงในจีนแผ่นดินใหญ่ ผลกระทบต่อฮ่องกงอาจจำกัดกว่า แต่ถ้าเขียนชัดว่าครอบคลุมธุรกรรมต่างประเทศ ตัวกลาง หรือการระดมทุนในต่างประเทศ ผลกระทบจะกว้างขึ้นมาก
2. ถูกบรรจุในภาคผนวก III ของ Basic Law หรือไม่ นี่เป็นกลไกสำคัญที่ทำให้กฎหมายระดับประเทศของจีนสามารถมีผลเป็นกฎหมายที่ใช้ในฮ่องกงได้
3. ฮ่องกงจะนำมาใช้ผ่านการประกาศหรือผ่านกฎหมายท้องถิ่น มาตรา 18 ระบุว่ากฎหมายที่อยู่ในภาคผนวก III สามารถนำมาใช้ในฮ่องกงผ่านการประกาศหรือการออกกฎหมาย วิธีที่เลือกใช้จะมีผลต่อการประเมินความคาดการณ์ได้ของตลาด
4. ความรับผิดของตัวกลางเพิ่มขึ้นหรือไม่ ตัวอย่างกฎหนี้ต่างประเทศของจีนแสดงให้เห็นว่า การกำกับธุรกรรมข้ามพรมแดนสามารถส่งผลต่อโครงสร้างดีลและต้นทุนการปฏิบัติตามกฎผ่านความรับผิดของผู้จัดจำหน่ายตราสารหนี้ ผู้สอบบัญชี และสำนักงานกฎหมาย
5. พฤติกรรมตลาดเปลี่ยนต่อเนื่องหรือเปล่า สัญญาณจริงไม่ใช่เสียงถกเถียงในสื่อ แต่คือเงินทุน บุคลากร การเลือกตลาดเข้าจดทะเบียน และการจัดวางสำนักงานหรือทีมงานของสถาบันการเงินเปลี่ยนไปอย่างต่อเนื่องหรือไม่

บรรทัดล่าง: ไม่ใช่ล่มทันที แต่เป็นการจัดวางบทบาทใหม่

กฎหมายการเงินของจีนไม่น่าทำให้ฮ่องกงหมดสถานะศูนย์กลางการเงินในทันที ในเชิงกฎหมาย กฎหมายระดับประเทศของจีนยังต้องผ่านกลไกภาคผนวก III การประกาศใช้ หรือการตรากฎหมายท้องถิ่นก่อนจึงจะใช้ในฮ่องกงได้ ในเชิงนโยบาย รายงานที่มีอยู่ยังอธิบายฮ่องกงในฐานะศูนย์กลางเงินหยวนนอกประเทศและจุดเชื่อมตลาดข้ามพรมแดน

แต่คำว่าไม่ล่มทันที ไม่ได้แปลว่าไม่มีความเสี่ยง ประเด็นที่ควรจับตาคือ ฮ่องกงจะค่อย ๆ เปลี่ยนจากศูนย์กลางการเงินที่หันหน้าเข้าหาทุนทั่วโลก ไปเป็นประตูการเงินนอกฝั่งที่เน้นรับใช้ระบบการเงินจีนมากขึ้นหรือไม่ หากเส้นแบ่งกฎเกณฑ์ชัด ฮ่องกงยังอาจเป็นจุดเชื่อมที่มีมูลค่าสูง แต่ถ้าเส้นแบ่งพร่าเลือน ต้นทุนการปฏิบัติตามกฎเพิ่มขึ้น และความเชื่อมั่นของทุนต่างชาติลดลง ฮ่องกงอาจไม่ได้หายไปจากแผนที่การเงินโลก เพียงแต่อาจไม่เหมือนฮ่องกงแบบที่ตลาดเคยรู้จัก