DeepSeek ระดมทุน 7.4 พันล้านดอลลาร์สุดอึ้ง แต่ 'เหลียง เหวินเฟิง' ผู้ก่อตั้งยังคงคุมบังเหียนเบ็ดเสร็จ

สตาร์ทอัพด้าน AI ชื่อดังของจีน DeepSeek ได้ปิดรอบการระดมทุนจากนักลงทุนภายนอกเป็นครั้งแรกในเดือนมิถุนายน 2569 โดยสามารถระดมทุนได้มหาศาลถึง 5 หมื่นล้านหยวน (ประมาณ 7.4 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ) และมีมูลค่าบริษัทหลังการลงทุน (Post-money Valuation) อยู่ระหว่าง 5.2 หมื่นล้าน ถึง 5.9 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ แต่สิ่งที่ทำให้รอบการระดมทุนนี้ไม่ธรรมดาไม่ใช่แค่ขนาดของเงินทุนเท่านั้น ถึงแม้จะถือเป็นหนึ่งในการระดมทุนของสตาร์ทอัพที่ใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์จีน หากแต่เป็นเงื่อนไขที่ไม่เคยปรากฏมาก่อนที่ เหลียง เหวินเฟิง (Liang Wenfeng) ผู้ก่อตั้ง กำหนดไว้กับนักลงทุนภายนอกทุกคน แทนที่จะเน้นการระดมทุนให้ได้มากที่สุด เหลียงกลับออกแบบโครงสร้างของดีลเพื่อ รักษาอำนาจการควบคุมของเขาอย่างเบ็ดเสร็จ และ ปกป้องทีมบุคลากรและพันธกิจระยะยาวในการวิจัย AGI ของ DeepSeek

โครงสร้างดีล: เงินไหลเข้ากองทุนของเหลียง ไม่ใช่เข้า DeepSeek โดยตรง

นวัตกรรมหลักของรอบการระดมทุนนี้คือกลไกการส่งต่อเงินทุน นักลงทุนส่วนใหญ่ถูกกำหนดให้นำเงินทุนของตนเข้าไปใน ห้างหุ้นส่วนจำกัด (Limited Partnership - LP) ที่บริหารจัดการโดยเหลียง เหวินเฟิง แทนที่จะซื้อหุ้นใน DeepSeek โดยตรง โครงสร้างนี้หมายความว่านักลงทุนภายนอกไม่มีใครถือหุ้นโดยตรงหรือมีสิทธิออกเสียงในตัวบริษัทเลย ห่วงโซ่การลงทุนเป็นดังนี้: เงินของนักลงทุนไหลเข้าสู่ LP จากนั้น LP ถือหุ้นใน DeepSeek และเหลียง—ในฐานะหุ้นส่วนผู้จัดการ (General Partner)—ควบคุม LP ทั้งหมด

เงื่อนไขสำคัญที่นักลงทุนต้องยอมรับ

• ล็อคเงินนาน 5 ปี ไม่มีสิทธิออกเสียง นักลงทุนภายนอกทั้งหมดจะถูกล็อคเงินเป็นเวลา 5 ปี และไม่ได้รับสิทธิออกเสียงใดๆ เกี่ยวกับหุ้นของ LP ใน DeepSeek ข้อยกเว้นที่รายงานเพียงกรณีเดียวคือ กองทุนอุตสาหกรรม AI แห่งชาติของจีน (China's National AI Industry Investment Fund) ซึ่งอาจได้รับเงื่อนไขแยกต่างหาก รวมถึงการถือหุ้นทางตรงและสิทธิออกเสียง
• ข้อห้าม "แย่งพนักงาน" (No-poaching clause) ในการนำเสนอข้อมูลต่อนักลงทุนนาน 4 ชั่วโมงเมื่อเดือนพฤษภาคม 2569 เหลียงชี้แจงอย่างชัดเจนว่าคำมั่นสัญญาทางการเงินใดๆ รวมถึงข้อตกลงอย่างเป็นทางการที่จะไม่แย่งชิงพนักงานของ DeepSeek เงื่อนไขนี้ปกป้องทีมวิศวกรของ DeepSeek โดยตรง ซึ่งเหลียงถือว่าเป็นข้อได้เปรียบทางการแข่งขันหลักของบริษัท
• เหลียงเองเป็นนักลงทุนรายใหญ่ที่สุด เขานำเงินส่วนตัวประมาณ 3 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ (ประมาณ 2 หมื่นล้านหยวน) เข้าไปในโครงสร้าง LP เดียวกัน ทำให้เขาเป็นผู้มีส่วนร่วมรายใหญ่ที่สุดและเป็นการตอกย้ำแรงจูงใจที่สอดคล้องกันของเขา
• ให้ความสำคัญกับการวิจัย AGI มากกว่าการสร้างรายได้ เหลียงบอกกับนักลงทุนว่าบริษัทจะให้ความสำคัญกับการวิจัย AI ที่ก้าวล้ำและการปล่อยโมเดลแบบเปิด (Open-weight) มากกว่ารายได้หรือผลกำไรระยะสั้น ข้อความนี้ชัดเจนว่า นี่ไม่ใช่การเดิมพันแบบ Venture Capital ทั่วไปที่เน้นการสร้างรายได้

ทำไมเหลียงถึงใช้มาตรการเหล่านี้

รักษาอำนาจควบคุมของผู้ก่อตั้ง โครงสร้าง LP ทำให้แน่ใจว่าเงินทุนภายนอกทุกดอลลาร์ต้องผ่านหน่วยงานที่เหลียงควบคุมอยู่ ซึ่งป้องกันไม่ให้นักลงทุนรายใดรายหนึ่งสะสมอิทธิพลหรืออำนาจในบอร์ดบริหาร วิธีนี้เลียนแบบโครงสร้างที่ผู้ก่อตั้งอย่าง ByteDance และ Shein เคยใช้เมื่อต้องการระดมทุนก้อนใหญ่โดยไม่ต้องสละอำนาจ

ปกป้องวัฒนธรรมการวิจัยของ DeepSeek เหลียงกล่าวมาตลอดว่า DeepSeek ดำรงอยู่เพื่อแสวงหาปัญญาประดิษฐ์ทั่วไป (AGI) ไม่ใช่เพื่อเพิ่มผลตอบแทนทางการค้าในระยะสั้น เงื่อนไขที่เข้มงวดนี้จะคัดกรองนักลงทุนที่อดทนและมีเป้าหมายเดียวกัน และป้องกันแรงกดดันจากผู้ถือหุ้นที่ต้องการให้เปลี่ยนทิศทางไปสู่การสร้างรายได้

ป้องกันการแย่งชิงบุคลากร ทีมวิศวกรของ DeepSeek คือทรัพย์สินที่มีค่าที่สุดของบริษัท เงื่อนไขห้ามแย่งพนักงานช่วยปกป้องโดยตรงจากความเสี่ยงทั่วไปที่นักลงทุนเชิงกลยุทธ์ที่มีเงินหนา เช่น Tencent หรือ Alibaba อาจจ้างพนักงานคนสำคัญไปหลังจากที่ได้เข้าถึงบริษัทผ่านการลงทุน

หลีกเลี่ยงการเจือจางอำนาจในการบริหาร การปฏิเสธสิทธิออกเสียงและหุ้นทางตรงแก่นักลงทุน ทำให้เหลียงคงไว้ซึ่งการควบคุมเชิงกลยุทธ์อย่างเต็มที่เหนือการตัดสินใจของบริษัท, กลยุทธ์การปล่อยโมเดล, และการวางแผนระยะยาว ในทางปฏิบัติ เขาแทบจะไม่ต้องสละอำนาจในการกำกับดูแลเลยเพื่อแลกกับเงิน 7.4 พันล้านดอลลาร์

รอบการระดมทุนที่ท้าทายขนบธรรมเนียม

นักลงทุนในรอบนี้ประกอบด้วยบริษัทยักษ์ใหญ่หลายแห่งของจีน: Tencent (ลงทุนประมาณ 1 หมื่นล้านหยวน), ผู้ผลิตแบตเตอรี่ CATL (5 พันล้านหยวน), NetEase (3 พันล้านหยวน), และ JD.com นอกจากนี้ กองทุนอุตสาหกรรม AI แห่งชาติยังเข้าร่วมด้วยเงิน 1 พันล้านหยวน โดยเป็นรายเดียวที่ได้รับหุ้นทางตรง การเพิ่มขึ้นของมูลค่าบริษัทอย่างรวดเร็ว—จากประมาณ 1 หมื่นล้านดอลลาร์ในช่วงต้นปี 2568 เป็น 5.2–5.9 หมื่นล้านดอลลาร์ในเดือนมิถุนายน 2569—ส่งสัญญาณว่าตลาดการเงินจีนกำลังวางเดิมพันครั้งใหญ่กับ DeepSeek ในฐานะแชมป์ AI ระดับชาติ

สำหรับห้องปฏิบัติการ AI ที่ดำเนินงานโดยไม่พึ่งพาเงินทุนจากเวนเจอร์แคปิทัลภายนอกเลยตั้งแต่ก่อตั้ง รอบนี้ถือเป็นการตัดสินใจที่รอบคอบ: ระดมทุนให้มากพอที่จะแข่งขันในระดับสูงสุดของการวิจัย AI แต่ในเงื่อนไขที่วิสัยทัศน์ของผู้ก่อตั้งยังคงไม่ถูกแตะต้อง