ผลศึกษา Dune–1inch ชี้ สภาพคล่องแบบกระจุกตัวบน DEX 85% แทบไม่ได้ทำงาน

ตัวเลขดังกล่าวไม่ได้หมายความว่าเงินทั้งหมดอยู่นิ่งหรืออยู่นอกช่วงราคา แต่รวมถึงเงินที่ยังอยู่ในช่วงราคาที่ผู้ให้สภาพคล่องกำหนดไว้ ทว่าอยู่ในพูลที่มีปริมาณการซื้อขายไม่เพียงพอด้วย ขณะเดียวกัน เกือบหนึ่งในสามของเงินที่ติดตามอยู่นอกช่วงราคาโดยสิ้นเชิง จึงไม่สร้างค่าธรรมเนียมใด ๆ ให้กับผู้ให้สภาพคล่อง หรือ LP

ตัวเลขสำคัญจากการศึกษา

การวิเคราะห์ครอบคลุมข้อมูล 26 สัปดาห์ ตั้งแต่วันที่ 6 มกราคมถึง 30 มิถุนายน 2026 และมีข้อค้นพบหลักดังนี้

• ใช้งานไม่เต็มประสิทธิภาพ 85%: เงินทุนในระบบ concentrated liquidity บน DEX รายใหญ่โดยเฉลี่ย 85% ไม่ได้ถูกนำไปใช้อย่างมีประสิทธิภาพ ตัวเลขนี้รวมทั้งเงินที่อยู่นอกช่วงราคาที่กำลังซื้อขาย และเงินที่อยู่ในช่วงราคาแต่ไม่ก่อให้เกิดกิจกรรมการซื้อขายมากพอ
• พลาดค่าธรรมเนียมราว 150 ล้านดอลลาร์ต่อปี: LP อาจสูญเสียโอกาสรับรายได้จากค่าธรรมเนียมประมาณ 150 ล้านดอลลาร์ต่อปี เพราะสถานะของตนอยู่นอกช่วงราคาที่ใช้งานอยู่ หรืออยู่ในพูลที่มีวอลุ่มต่ำ ขณะที่การประเมินบางแหล่งซึ่งใช้กรอบคำนวณที่กว้างกว่าให้ตัวเลขสูงสุดราว 175–195 ล้านดอลลาร์ต่อปี
• เงิน 29.5% อยู่นอกช่วงราคาโดยสิ้นเชิง: เงินทุนที่อยู่ในการติดตาม 29.5% ไม่ได้อยู่ในช่วงราคาที่สามารถสร้างค่าธรรมเนียมได้ จึงมีรายได้จากค่าธรรมเนียมเป็นศูนย์ คิดเป็นเงินประมาณ 542 ล้านดอลลาร์ต่อสัปดาห์ ที่นอนนิ่งอยู่ในระบบ

สิ่งสำคัญคือ เงินเหล่านี้ไม่ได้หายออกจาก DeFi แต่ยังถูกล็อกอยู่ในพูล เพียงแต่ไม่ได้ช่วยรองรับการแลกเปลี่ยนหรือสร้างรายได้ตามที่ผู้ฝากคาดหวัง

ศึกษาจากแพลตฟอร์มใดบ้าง

การศึกษานี้ว่าจ้างโดย 1inch และดำเนินการโดย Dune Analytics ซึ่งเป็นแพลตฟอร์มวิเคราะห์ข้อมูลบนบล็อกเชน นักวิจัยสร้างข้อมูลสถานะสภาพคล่องของทุกโพซิชันขึ้นใหม่ในพูลที่มีการใช้งานสูงบน

• Uniswap v3
• Uniswap v4
• PancakeSwap v3
• Aerodrome Slipstream

การสำรวจครอบคลุมประมาณ 200 พูลบน 7 บล็อกเชน และมีสภาพคล่องเฉลี่ยราว 1.84 พันล้านดอลลาร์ต่อสัปดาห์ โดยใช้ข้อมูลตลอด 26 สัปดาห์ของครึ่งแรกปี 2026

ทำไมเงินสภาพคล่องจึงกลายเป็นเงินนอนนิ่ง

ความผันผวนพาราคาออกนอกช่วง

จุดเด่นของ concentrated liquidity คือการให้ LP เลือกวางเงินในช่วงราคาที่แคบ แทนการกระจายเงินไปตลอดเส้นราคา วิธีนี้อาจเพิ่มประสิทธิภาพการใช้เงินเมื่อราคาอยู่ในช่วงที่กำหนด แต่ก็มีด้านกลับกัน: เมื่อราคาตลาดเคลื่อนออกนอกช่วง โพซิชันจะหยุดสร้างค่าธรรมเนียมทันที จนกว่าเจ้าของจะปรับช่วงใหม่ หรือราคาจะย้อนกลับเข้ามา

ภาวะตลาดที่ผันผวนและการเคลื่อนไหวของราคาที่ต่อเนื่องในช่วงครึ่งแรกของปี 2026 จึงผลักดันเงินจำนวนมากออกจากช่วงที่สร้างค่าธรรมเนียมได้

เครื่องมืออัตโนมัติทำได้ดีกว่าบัญชีบุคคลทั่วไป

ข้อมูลยังชี้ว่าเครื่องมือจัดการ concentrated liquidity แบบอัตโนมัติ เช่น บอตที่ปรับสมดุลโพซิชันให้ตามการเปลี่ยนแปลงของราคา มีผลลัพธ์ดีกว่าบัญชีวอลเล็ตบุคคลทั่วไปอย่างเห็นได้ชัด

LP รายบุคคลมีแนวโน้มปล่อยโพซิชันไว้นอกช่วงราคาเป็นเวลานาน ขณะที่ผู้จัดการอัตโนมัติสามารถปรับสมดุลบ่อยกว่าและรักษาเงินให้กลับมาอยู่ในช่วงที่มีโอกาสสร้างค่าธรรมเนียมได้มากกว่า

พฤติกรรมแบบ “ฝากแล้วลืม”

ในบรรดาเงินที่อยู่นอกช่วงราคา 36.7% ไม่ได้มีการเคลื่อนย้ายหรือปรับสถานะมานานกว่า 90 วัน ตัวเลขนี้สะท้อนว่า LP จำนวนไม่น้อยอาจไม่ได้ติดตามโพซิชันของตนอย่างต่อเนื่อง แม้ concentrated liquidity จะต้องอาศัยการจัดการมากกว่าการฝากเงินไว้เฉย ๆ ก็ตาม

ภาพใหญ่: DeFi กำลังเผชิญภาวะชะลอตัว

ผลการศึกษาของ Dune เกิดขึ้นในช่วงที่ตลาด DeFi โดยรวมกำลังหดตัวอย่างหนัก ข้อมูลจากการติดตาม TVL หรือมูลค่าสินทรัพย์ที่ถูกล็อกในระบบ ระบุว่า TVL ของ DeFi ลดลงทุกเดือนในปี 2026 จากประมาณ 115,000 ล้านดอลลาร์ในเดือนมกราคม เหลือราว 70,000 ล้านดอลลาร์ในเดือนมิถุนายน หรือลดลงประมาณ 37–39%

ปัจจัยกดดันประกอบด้วยราคาคริปโตเคอร์เรนซีที่อ่อนตัว ผลตอบแทนที่ลดลง การหันไปรับความเสี่ยงน้อยลงหลังตลาดปรับฐานในเดือนตุลาคม 2025 และเหตุการณ์โจมตีด้านความปลอดภัยหลายครั้ง ซึ่งสร้างความเสียหายให้ภาค DeFi รวมประมาณ 942 ล้านดอลลาร์ในช่วงครึ่งแรกของปี 2026

ในช่วงเวลาดังกล่าว มีเพียง TRON และ Hyperliquid ที่เห็นการเติบโตของ TVL สวนทางกับภาพรวม

งานวิจัยนี้จึงช่วยเติมรายละเอียดให้กับภาพการชะลอตัวของ DeFi: ไม่เพียงเงินทุนในระบบลดลง แต่เงินที่ยังคงอยู่ก็ไม่ได้ทำงานอย่างเต็มที่ เมื่อ 85% ถูกใช้งานไม่เต็มประสิทธิภาพ และเกือบหนึ่งในสามอยู่นิ่งนอกช่วงราคา เงินทุนที่ทำหน้าที่เป็น “working capital” จริง ๆ ในพูล DEX จึงมีขนาดเล็กกว่าตัวเลข TVL บนหน้าจอมาก

สิ่งที่ LP และผู้ใช้ DeFi ควรรู้

การศึกษานี้ชี้ให้เห็นว่า concentrated liquidity แม้จะถูกออกแบบให้ใช้เงินทุนได้มีประสิทธิภาพกว่ากลไก AMM แบบ constant product รุ่นเดิม แต่ก็แลกมาด้วยความเสี่ยงด้านการดูแลจัดการที่สูงขึ้น

สำหรับ LP การนำเงินไปฝากแล้วปล่อยทิ้งไว้อาจทำให้โพซิชันหลุดออกนอกช่วงและหยุดสร้างค่าธรรมเนียม การติดตามราคา ปรับช่วงด้วยตนเอง หรือใช้เครื่องมืออัตโนมัติอาจช่วยลดเวลาที่เงินอยู่นิ่งได้ อย่างไรก็ตาม การปรับโพซิชันก็อาจมีต้นทุนธุรกรรมและความเสี่ยงด้านการดำเนินการ จึงควรนำมาพิจารณาร่วมกับผลตอบแทนที่คาดหวัง

สำหรับผู้ประเมินสุขภาพของ DeFi ตัวเลข TVL เพียงอย่างเดียวอาจทำให้ภาพดูดีกว่าความเป็นจริง มูลค่าที่ถูกล็อกอยู่ในระบบไม่ได้แปลว่าเงินทั้งหมดกำลังช่วยอำนวยความสะดวกให้การซื้อขายหรือกำลังสร้างค่าธรรมเนียมอยู่ในขณะนั้น